Dëmi i përgjithshëm material që Armenia i shkaktoi Azerbajxhanit arrin në më shumë se 50 miliardë dollarë, tha ambasadori i Azerbajxhanit në Turqi në Anadolu Agency në një intervistë.
“Përveç okupimit të Nago-Karabakut dhe shtatë rajoneve fqinje, dhe krimeve të luftës të kryera gjatë luftërave, Armenia shkeli ligjin ndërkombëtar ndër të tjera përmes përpjekjeve të shkatërrimit të trashëgimisë kulturore, ekocideve dhe vjedhjes së pasurisë sonë natyrore,” tha Khazar Ibrahimi.
Të dy ish republikat Sovjetike përjetuan marrëdhënie të tensionuara për tre dekada pasi ushtria armene filloi pushtimin e Nago-Karabakut, i njohur gjithashtu si Karabaku i Epërm, një territor i njohur ndërkombëtarisht si pjesë e Azerbajxhanit dhe shtatë rajone fqinje në 1991.
Kur përplasjet e reja shpërthyen shtatorin e kaluar, ushtria armene filloi sulmet ndaj civilëve dhe forcave azerbajxhanase dhe shkeli disa marrëveshje humanitare të armëpushimit.
Gjatë gjashtë javëve të konfliktit, Azerbajxhani çliroi disa qytete dhe gati 300 vendbanime dhe fshatra nga pushtimi pas gati 30 vjetësh.
“Pas çlirimit, peizazhet në tokat tona historike dukeshin të shkatërruara,” tha Ibrahim.
Para konfliktit të fundit, rreth 20% e territorit të Azerbajxhanit kishte qenë nën okupimin ilegal të Armenisë për gati 30 vjet.
Sipas vlerësimeve, përveç ndërtesave të banimit dhe administratës së Azerbajxhanit, 700 monumente historike dhe kulturore, 927 biblioteka, 808 qendra kulturore, 85 shkolla muzike dhe arti, 22 muze me mbi 100,000 objekte, katër galeri arti, katër teatro dhe dy salla koncerti u dëmtuan ose shkatërruar nga forcat armene gjatë tre dekadave të fundit, tha i dërguari.
Ai përmendi se Azerbajxhani ka “plane të mëdha për rindërtimin e pasluftës” për rivendosjen e territoreve të çliruara, duke shtuar se proceset e çminimit janë nisur për t’i realizuar këto plane në mënyrë të sigurt.
Ai deklaroi se projektet e transportit dhe infrastrukturës luajnë një “rol vendimtar” në zonë, duke vënë në dukje se në këtë kontekst, menjëherë pas çlirimit të qytetit të Shusha – qyteti simbolik i Karabagut i konsideruar si kryeqyteti kulturor i Azerbajxhanit – ndërtimi i u njoftua aeroporti ndërkombëtar së bashku me një autostradë të re qindra kilometra nga Fuzuli, duke përfshirë tre kompani nga Azerbajxhani dhe Turqia.
Shkatërrimi i trashëgimisë kulturore
Rindërtimi në territoret e çliruara është rregulluar për të pasqyruar trashëgiminë historike dhe autentike të rajonit ndërsa përqafon risitë moderne teknologjike, tha Ibrahim.
Qytetet inteligjente moderne të ndërtuara me teknologji të përparuar, projekte të infrastrukturës, aktivitete bujqësore dhe furnizime të energjisë bazuar në burime të rinovueshme janë ndër qëllimet e zhvillimit të rajonit, shtoi ai.
Kreu i misionit diplomatik nënvizoi se përveç Azerbajxhanit, kompanitë nga Turqia, Britania e Madhe, Italia, Hungaria, Japonia, Izraeli, Irani dhe shtetet e tjera kanë shfaqur tashmë interes për të kontribuar në tokat e çliruara së fundmi.
Ai vazhdoi duke thënë se si rezultat i marrëveshjes trepalëshe të nënshkruar në Nëntorin e kaluar, një korridor për në eksklavën e mbyllur të Azerbajxhanit Nakhchivan përmes Armenisë “krijoi mundësi të reja” për bashkëpunimin rajonal.
Të dy vendet nënshkruan një marrëveshje të ndërmjetësuar nga Rusia në 10 nëntor për t’i dhënë fund luftimeve dhe për të punuar drejt një zgjidhjeje gjithëpërfshirëse.
Azerbajxhani planifikon të ndërtojë një autostradë dhe hekurudhë në Nakhchivan që do të lidhë drejtpërdrejt vendin me Turqinë “vëllazërore”, tha i dërguari.
Për më tepër, Ibrahim tha se restaurimi i monumenteve kulturore dhe fetare të shkatërruara dhe përdhosura nga forcat armene gjatë periudhës së okupimit ka një “vend të dukshëm” në axhendën e rindërtimit.
“Përkundër disa zhgënjimeve popullore, Azerbajxhani si një vend multi-konfesional do të përfshihet në restaurimin e trashëgimisë kulturore që i përket jo vetëm myslimanëve, por edhe të krishterëve që janë plaçkitur nga armenët,” tha ai.
“Në të vërtetë, ka shumë punë përpara për të kapërcyer barrën shkatërruese të okupimit dhe mund të kërkojë përpjekje serioze rindërtimi për të bërë të mundur që njerëzit e zhvendosur brenda të kthehen në shtëpi. Vetëm pasi të arrihet plani zhvillimor, njerëzit mund të kthehen në shtëpitë e tyre “.
Komuniteti ndërkombëtar mbylli sytë para fakteve të vërteta ‘
Ibrahimi tha se siç shihet në sulmet e mëparshme të forcave armene kundër popullit azerbajxhanas, Armenia gjithashtu vazhdoi “kryerjen e krimeve të luftës” në luftën e fundit 44-ditore gjithashtu.
“Ushtria armene, e cila ishte e paaftë nga forcat tona të armatosura, nuk hezitoi të vinte në shënjestër civilët në qytete që nuk ishin në zonën e konfliktit; si rezultat, 100 qytetarë tanë u vranë, 416 u plagosën dhe dëmtime serioze në infrastrukturën civile ishte shkaktuar, “tha ai.
Ai deklaroi se zyrtarët e qeverisë armene “e pranuan përfshirjen e tyre” në sulmet civile “edhe një herë”, duke shtuar se ishte “një kthesë tjetër e ngjarjeve” që ndodhte para botës me provat dhe rrëfimet e saj.
Ibrahimi tha se gjatë luftës së dytë të Nago-Karabakut, ose Luftës Patriotike, disa vende, organizata ndërkombëtare dhe media “i mbyllën sytë” ndaj fakteve të vërteta dhe “preferuan ato të sajuara”.
“Sigurisht, të infiltrohesh në vendet dhe shoqëritë ku diaspora armene e rrënjosi veten e saj për dekada me radhë dhe ka gjithëpranim në pothuajse të gjitha qarqet e pushtetit është e vështirë por e arritshme,” tha ai.
“Në mënyrë që të dëgjohemi, ne duhet të vazhdojmë punën tonë për të arritur botën me të vërtetën dhe të shkatërrojmë iluzionin paragjykues të ndërtuar në lidhje me” viktimat “e armenëve dhe” egërsinë “e turqve.”
Duke cituar Xhorxh Uashingtonin, “E vërteta në fund të fundit do të mbizotërojë atje ku ka dhimbje për ta nxjerrë në dritë”, tha Ibrahim në lidhje me këtë ata nuk kanë nevojë për “asgjë më shumë sesa të dëgjohen dhe të shihen me të vërtetë”, të cilat kërkojnë aktivitete më efikase të diasporës midis jo vetëm atyre që si ata, por edhe midis atyre që “injorojnë dhe madje kanë paragjykime” ndaj kombit Azerbajxhanas./argumentum.al
