Tonçi Tadiç-[i]
Nëse merret parasysh tradita, ose më mirë të themi takimi mes Trumpit dhe Putinit në Helsinki në vitin 2018, takimi do të mbahet pa rregjistrim, pa deklaratë të përbashkët…. Ose më mirë të themi, edhe nëse do të ketë një të tillë, do të dëgjohet vetëm në konferencën për mediat. Në Helsinki Trumpi pak a shumë përsëriti qëndrimet e Putinit.
Janë të shumtë hamendësimet mbi ecurinë e mundshme të takimit Trump-Putin, i cili duhet të mbahet të premten me 15 gusht 2025, Ditën e Shën Mërisë, në Ankorejxh të Alaskës. Pritmëritë e të dyja palëve janë të mëdha. Kremlini dëshiron, më së pari, të legalizojë të gjithë pushtimet në Ukrainë dhe njohjen e aneksimit rus në pesë zona ukrainase (Krime, Herson, Zaporizhje, Donjeck dhe Lugansk). Së dyti, dëshirëon marrëdhënie partneriteti me ShBA-të, nga e cila rrjedhin të gjithë të tjerat, në radhë të parë dalja nga qarku i sanksioneve, sëpaku atyre amerikane. Për këtë Rusia e përjeton Amerikën si fuqi të barabartë me veten, gjë që është sureale, sepse konkurenti i vërtetë i Amerikës është Kina. Të gjithë bisedimet mbi vazhdimin e luftës në Ukraianë dhe mbi sigurinë e Europës, natyrisht, Rusia dëshiron t’i bëjë direkt me Amerikën, pa pjesmarrjen e BE-së dhe Ukrainës.
Te amerikanët gjtihçkë është më e thjeshtë. Shtëpia e Bardhë dëshiron piksëpari t’i sigurojë Donald Trumpit çmimin Nobël për paqen, sepse kjo është “vuajtja e heshtur” e Trumpit që në vitin 2009, kur Obama pati marrë çmimin Nobël. Së dyti, Trumpi dëshiron aleancë me Rusinë në llogarilarjen e shpejtë të Amerikës me Kinën, dhe pengesë në këtë aleancë është Ukraina, e cila nuk dëshiron të kapitullojë para agresionit rus. Pengesë është edhe BE-ja (pa Orbanin) e cila, nuk dëshiron të shpërblejë agresionin e Rusisë sepse me këtë hapet kutia e Pandorës për pasigurinë në mbarë botën.
Cilat janë pra ecuritë e këtij takimi mes Trumpit dhe Putinit? Nëse merret parasysh tradita, ose më mirë të themi takimi mes Trumpit dhe Putinit në Helsinki në vitin 2018, takimi do të mbahet pa rregjistrim, pa deklaratë të përbashkët…. Ose më mirë të themi, edhe nëse do të ketë një të tillë, do të dëgjohet vetëm në konferencën për mediat. Në Helsinki Trumpi pak a shumë përsëriti qëndrimet e Putinit.
Pra, tri janë ecuritë e mundshme të këtij takimi.
Ecuria e parë e mundshme është që takimi të mbyllet pa kurrfarë marrëveshje, ose më mirë të themi pa bërë publike asnjë marrëveshje të aritur “nën tryezë”. Është indikative se Trumpi dhe ekipi i tij theksojnë se ky “është takim për pohimin e qëndrimeve të Rusisë dhe fakteve mbi përfundimin e luftës”, sikurse nuk u njihkan shumë mirë nga të gjthë qëndrimet e Rusisë. Për këtë ka shumë mundësi që takimi të përfundojë pa asnjë marrëveshje, si një asgjë spektakolare. Çdo marrëveshje ruso-amerikane, pa Ukraianën, pa BE-në, dhe pa Kinën, sjell me vete pasoja serioze afatgjatë për të dy vendet, e kësisoj më duket më reale kjo ecuri.
Për hirë të së vërtetës, para këtij takimi i dërguari i veçantë i Trumpit Steven Witkoff ka mbajtur një seri takimesh me Putinin, por ka mundësi që të ketë kuptuar gabim atë që propozon Putini. Mendoj se në Kremlin qeshin me të madhe me këtë sharlatan që u dërgon atyre Trumpi, i cili nuk i’a ka idenë as politikës, as gjeografisë, e për këtë propozimin e Putinit mbi “tërheqjen e Ukrainës” e ka kuptuar si gjoja propozim të Putinit për “tërheqjen e Rusisë”. Ndoshta sepse përkthyesi i tij sipas zakonit ishte nga Kremlini dhe jo nga ambasada amerikane në Moskë. Për këtë nuk të çudit fakti se Trumpi dëshiron të dëgjojë vetë atë që propozon Putini.
Ecuria e dytë e mundshme është që takimi të përfundojë me zhgënjimin e Trumpit me Putinin, me pasoja kjo për ndpërprerjen e komunikimit të deritanishëm, vënien e sanksioneve brutale dhe krijimin e mundësive të reja, deri tani të papara, për Ukrainën për furnizim me armë amerikane, qoftë duke i blerë, qoftë nëpërmjet donacioneve, në mënyrë që ta detyrojë Rusinë për një qëndrim më të arësyeshëm në bisedime. Për hir të së vërtetës, që nga fillimi i muajit mars 2025, Trumpi i ka shpallur ultimatume Putinit për ta ndërprerë luftën brenda dy javësh ose do t’a godasë me sanksione. Këtë ultimatumin prej dy javësh Trumpi e ka shpallur jo një herë, por katër herë me radhë! Dhe çdo herë Putini ka kundërshtuar me gjithë kërcënimet e Trumpit. Pas këtyre erdhi ultimatumi i Trumpit për 50 ditë. Dhe çfarë morëm pas përfundimit të këtij afati? Sanksione Rusisë? Dërgim armësh në Ukrainë? Jo, vetëm propozimin e Trumpit për t’u takuar me Putinin. Gjithçka fitoi pra Trumpi gjatë këtyre gjashtë muajve nëpërmjet ultimatumeve është fakti se Putini dëshiron të takohet me të.
Ecuria e tretë është që takimi të mbyllet me pranimin nga ana e Trumpit e vizioneve të Putinit mbi fundin e luftës në Ukrainë, si “deal” mes Rusisë dhe ShBA-ve, me pranimin nga ana e Trumpit të margjanlizimit të rolit të Ukrainës dhe BE-në në lidhjen e paqes. Me fjalë të tjera duke i dhënë mundësi Putinit që të arrijë fitoren në tryezën e bisedimeve më shpejt se në luftë, gjë të cilën vetëm Trumpi mund t’ia mundësojë. Trumpi do t’i pranojë të gjithë: edhe aneksimin nga ana e rusëve të territoreve ukrainase, edhe Ukrainën jashtë NATO-s e cila pranon kushtet e Putinit për paqe, edhe kërcënimin e Putinit për antarët e BE-së, vetëm që Putini të jetë aleati i tij në llogarilarjen e tij me Kinën.
Megjithatë, nuk ekziston asnjë arësye përse Putini pas gjithë këtyre të luftojë me Kinën? Pra, Si Gjinpingu gjatë gjithë këtyre viteve i blen rregullisht naftë, me të cilën ndërton gazsjellës, me të cilët është i gatshëm të vihet në dispozicion të pasurive natyrore siberiane, ndërsa përllogarit kapitalin kinez dhe investimet kineze në ekonominë ruse të dëmtuar nga sanksionet. Në këtë budallallëk sipas të cilit Putini do t’i shkëpusë lidhjet shumëvjeçare fitimprurëse me Xinë për të fituar pesë territore ukraianse, mund ta besojë vetëm Trumpi. Putini mendon strategjikisht dhe në mënyrë afatgjatë, sepse e di mirë se Trumpi sot është këtu, nesër kushedi se kush vjen në vendin e tij.
Cili është pra qëllimi i këtij takimi? Në një periudhë afatshkurtër, këto dy javë suksesi ka qënë në anën e Putinit, sepse ky takimi me Trumpin është “shenjë” e normalizimit të raporteve me Amerikën e Trumpit. Sepse, nuk ka patur takime zyrtare në këtë nivel që nga takimi Biden-Putin në vitin 2021, para invazionit rus në Ukrainë. Me Putinin, pas muajit shkurt 2022, nga krerët e NATO-s janë takuar Orbani dhe Fico, por kurrë deri tani presidenti i ShBA-ve. Kjo mund të duket si sukses. Por parë në një periudhë afatgjatë as Trumpi dhe as Putini nuk kanë arësye përse të jenë optimistë. Për këtë duken të çuditshme deklaratat në mediat ruse dhe deklamimet prej fitimtarësh të rusofilëve tanë mbi suksesin e madh të këtij takimi.
E para, rregulli kyç i marrëdhënieve ndërkombëtare është se ndaj një shteti sovran siç është Ukraina nuk ka vlerë marrëveshje ndërkombëtare në lidhjen e së cilës ajo nuk ka marrë pjesë. E njëjta gjë edhe në lidhje me BE-në, të cilët, 26 (pa Hungarinë) – kanë deklaruar qartazi se nuk ka marrëveshje për Ukrainën pa Ukrainën. Çdo marrëveshje Trump-Putin në dëm të Ukrainës do të thotë që marrëveshje e Trumpit mbi mineralet ukrainase është e vdekur. Pra, kur lufta do të përfundojë dikur, në Ukrainë do të jenë kompanitë europiane, ose kanadeze, koreane dhe japoneze, madje edhe kineze, por kompani amerikane nuk do të ketë. Trumpi mund të shpresojë mbi ndonjëfarë “deal-i” për mineralet ruse, por të gjitha ato, si dhe pak a shumë gjithçka tjetër në Azinë e Mesme, ka kohë që i ka blerë Kina.
E dyta, çdo marrëveshje Trump-Putin në dëm të Ukrainës dhe në dëm të BE-së do të thotë përfundimisht shkatërrim i iluzioneve për Amerikën e Trumpit, mbi atë “se Trumpi dikur do të kthehet kundër Putinit”, ose se Trumpi gjithsesi është partner i Europës. Në luftë, si edhe në politikë, më e rëndësishmja është të dish mirë se tek kush duhet të llogaritësh dhe me cilin nuk mund të bësh llogaritje. Për këtë një martesë e tillë e Trumpit dhe e Putinit është tregues i qartë se Amerika e Trumpit nuk ka qënë dhe nuk do të jetë partner i BE-së. Kjo njëkohësisht do të thotë edhe izolim i pionëve të Trumpit dhe Putinit brenda BE-së, si puna e Orbanit, ose ndryshimin e mënyrës së votimit në organet e BE-së në mënyrë që të evitohet bllokimi i vendimmarrjes. Po ashtu Trumpi duhet ta harrojë mbështetjen e BE-së në llogaritë e tij me Kinën.
E treta, Xi Gjinpingu nuk mund të presë me qetësi zhvillimin e ngjarjeve, por do të forcojë komunikimin e Kinës me BE-në, i cili edhe kështu është intensifikuar që nga fjalimi i famshëm i J.D. Vance në Munih. Kina deri tani e ka toleruar afrimin e vasalëve të saj në Moskë dhe Phenian, por mbetet pikëpyetje sesi kjo lidhje do t’i përshtatet asaj në kushtet kur Rusia të rreshtohet në anën amerikane. Xi-së i intereson fundi i luftës në Ukrainë, por jo ai në të cilin Rusia del e forcuar, ndërsa Kina e izoluar nga BE-ja dhe Ukraina, por ai përfundim lufte në të cilin Rusia është vasale e Kinës, e cila më pas mund të ketë në dispozicion pasuritë e Siberisë. Ndërkohë, është pothuajse e sigurtë se asnjë prej ecurive të mësipërme të këtij takimi nuk do t’a ndalë momentalisht luftën dhe shkatërrimin e Ukrainës. Për më shumë, secila prej këtyre ecurive mund t’a nxisë Putinin për shkatërrime të reja në Ukrainë. Por çlirimi nga iluzonet mbi Amerikën e Trumpit mund të shpjerë në përshkallëzimin e shtarrëmeve kundër ukrainase Rusisë.
[i] https://www.vecernji.hr/vijesti/analiticar-tonci-tadic-o-mogucem-ishodu-summita-trump-putin-na-aljaski-tri-su-moguca-ishoda-1883548
