Zoran Meter, Gjeopolitika[i]
Bajdeni po e lë Turqinë të përballet e vetme me sfidat e pavarësimit gjeopolitik.
Njohja zyrtare nga ana e presidentit amerikan Xho Bajden të programit të popullit armen në vitet 1915-1922 në Perandorinë Otomane si genocid, shkaktoi një tërmet të vërtetë në shoqërinë turke. Megjithëse një lëvizje e tillë e Bajdenit ishte e pritshme, për më shumë që edhe vetë Bajdeni, një ditë më parë, e kishte paralajmëruar një gjë të tillë në bisedën telefonike me liderin turk Rexhep Taip Erdogan, gjithsesi ekzistonte njëfarë shprese e dobët se një gjë tillë ndoshta edhe nuk kishte për të ndodhur.
Kjo shpresë e dobët zgjati pak dhe shumë shpejt u zëvendësua nga zemërimi i opinionit publik turk dhe një pjesë e politikanëve, i cili mendojmë se do të zgjasë për një kohë të gjatë. Dhe kjo pavarësisht nga reaksioni jo sa duhet i ashpër i kreut shtetëror, megjithëse ky reaksion ishte shumë i zëshëm dhe tërsisht i qartë përsa i përket dënimit të kësaj lëvizje të Bajdenit.
Mbi disa reaksione të ashpra dhe emocionale, si puna e thirrjes për dëbimin e ushtarëve amerikanë nga dy bazat ushtarke turke ku ata janë të stacionuar, njohjen e Krimesë si territor rus, ose edhe bllokimi i kalimit të anijeve amerikane nëpërmjet ngushticave të Bosforit dhe të Dardaneleve në Detin e Zi, kemi infomuar që më parë në këtë portal. Tani gjërat do të përpiqemi ti shohim në mënyrë më të kthjellët dhe nga një perspektivë realiste, e cila ende nuk është e qartë në kuptimin se çfarë dëshiron dhe mund të ndërmarrë Turqia kundër kësaj lëvizje antiturke të Bajdenit- sikurse interpretohet në qarqet politike turke dhe në opionin e gjërë publik, gjë që në fakt është e tillë.
Në këtë kontekst do të merrja në konsideratë reaksionet e personave nga rrethi më i afërt i presidentit Erdogan, që kanë peshën më të madhe kur bëhet fjalë për një kundërprgjigje të mundshme turke, dhe mbi drejtimin e mundshëm të politikës së jashtme turke në përgjithësi, sesa mund të jetë rasti i politikanëve të rangjeve të ulëta apo mediave qofshin këto nën ndikimin e pushtetit qendror.
Një nga këta persona të estabilishmentit politik turk është dhe Shefi i sektorit për media në kabinetitn e presidentit turk, Fahrettin Alltun. Në këtë rast bëhet fjalë për individin e ngarkuar e propagandën dhe kundërpropagandën zyrtare, brenda dhe jashtë vendit. Pra për një individ që ka një rol me rëndësëi në krijimin e politikës së jashtme turke- ose më mirë të themi për projektimin e saj jashtë vendit. Përveç kësaj, është e qartë se edhe njohja e genocidit nga ana e Bajdenit është vetëm lëvizje propagandistike, në radhë të parë drejtuar kundër Turqisë dhe vendit që ka ajo në politikën e Uashingtonit. Sepse, sikur për SHBA-të do të ishte primare dimensioni human, lufta e sinqertë kundër urrejtjes, dhunës dhe shtypjes etj- akti i genocidit ndaj armenëve në Perandorinë Otomane nuk do njihej vetëm tani- 110 vite pasi ka ndodhur! Aq më shumë që ndërkohë, të tillë e kanë karakterizuar që më përpara edhe shumë vende të tjera të botës, si Franca, Kanadaja, Rusia, Uruguaj etj. Përshembull në Francë mohimi i genocidit është madje dhe vepër penale.
Ja çfarë deklaroi Fahrettin Alltuni: “Deklaratat populiste sulmojnë kulturën tonë të jetesës së përbashkët me këto vende”…. “Ata që duan të largojnë Turqinë nga rruga e saj dhe ta kthejnë në drejtimin e kërcënimeve të ndryshme, përfshirë edhe sulmet terroriste, nuk do të kenë sukses me ndihmën e Aallhut”. Deklaratat e Bajdenit ai i quan të papranueshme për Turqinë.
Altuni solli në kujtesë sulmet terrorite ndaj diplomatëve turq në mbarë Perëndimin nga ana e organizatave terroriste armene, në mënyrë të veçantë asaj të quajtur “Asale”, me rastin e hapjes së ekspozitës turke në ndërtesën e Stambollit Sirkeci, në shenjë nderimi për diplomatët e vrarë turq, e cila njëkohësisht u hap edhe në Los Anxhelos, gjë e cila, sipas Altunit, është një kutesë për amerikanët se ekziston edhe dukuria që emërtohet “terror armen”. Sepse në këtë qytet amerikan janë vrarë konsulli i përgithshëm Mehmet Baydar dhe konsulli Bahadir Demir.
“Pas këtij sulmi të parë në vitin 1973, janë vrarë 58 qytetarët tanë, përfshirë 31 diplomatë, familjet e tyre dhe punonjës të konsullatave … në vendet e Perëndimit…Duke theksuar se, si rezultat i këtyre vrasjeve, sulmeve të armatosura dhe eksplozivë të organizatave terroriste armene nuk janë vrarë vetëm qytetarë turq, por edhe dhjetra civilë, përfshirë edhe qytetarë ë Azerbejxhanit, Turqisë, Suedisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Altuni tha: “Ndaj diplomatëve tanë është shprehur qarë fakti se, vendet Perëndimore që kanë detyrimin të mbrojnë diplomatët turq, këtë gjë nuk mund ta bëjnë. Shumica e vrasësve nuk janë kapur. Kryerësit e këtyre veprave vazhdojnë të jenë të panjohur. Terrorisët e arrestuar nuk kanë marrë dënimin e duhur”.
Por le ta lëmë mënjanë tani Altunin dhe propagandën amerikano-turke, ose kundërpropagandën dhe ti kthehemi pasojave të mundshme të lëvizjes së fundit të Bajdenit të shtunën e kaluar.
Ajo mund të rezultojë në dy elementë të rëndësishëm:
i pari, kjo lëvizje përbën pa dyshim një goditje ndaj dinjitetit të Turqisë jashtë vendit, kryesisht në kontekstin se politika e jashtme turke dhe në veçanti Erdogani, vitet e fundit dëshirojnë tu ”japin leksione” të tjerëve në kuptimin e sjelljes genocidiste në kohën e së kaluarës së tyre koloniale: nga Franca dhe lëvizjet e saj në Algjerinë koloniale dhe Afrikë në tërësi, nëpërmejt Rsisë në raport me popullsinë tartare dhe muslimane në Krimé dhe në Kaukaz, “operacioneve” spanjolle në Amerikën Latine e deri te shfarosja e indianëve amerikano-veriorë nga ana e SHBA-ve. Pra, lëvizja e Bajdenit asgjëson, ose më saktë, nivelon përgjegjësinë e të gjithë fuqive të rëndësishme për mëkatet që kanë kryer gjatë historisë dhe me këtë “zbut tehun” e deklaratave të Erdoganit që zakonisht përbëjnë reaksione ndaj kritikave të Perëndimit mbi gjendjen e të drejtave të njeriut në Turqi, ose më mirë të themi raportet ndaj kurdëve etj. Për më shumë, në kontekstin e ditëve të sotme kur Turqia dëshiron të imponohet si mbrojtëse e të gjithë të shtypurve, ndërsa Perandorinë Otomane ta shfaqë në dritën e një shteti të përparuar tolerant. Natyrisht, në këtë kontekst Bajdeni do të kishte qënë shumë më i besueshëm sikur në njëfarë mënyre edhe shhfarosjen e indianëve amerikanë në kontinentin amerikano-verior të quante ndoshta jo genocid (sepse në fakt pikërisht e tillë ishte), sëpaku fatkeqësi të madhe ose krim të madh ndaj një populli të tërë- dukuri për të cilën me dekada, ndoshta edhe me shekuj të tërë, mbyllen sytë. Aq më tepër që kjo nuk do të kishte kurrfarë pasojash juridike (sikurse nuk ka edhe kjo rreth njohjes së genocidit ndaj armenëve), sepse koncepti i genocidit është futur zyrtarisht në të drejtën ndërkombëtare vetëm në vitet 60-të të shekullit të kaluar;
e dyta, deklarata e Bajdenit tregon se administrata e re amerikane nuk dëshiron të hyjë dhe as nuk do të mund të hyjë madje, në kurrfarë formash të reja të partneritetit strategjik ose marrëveshjeje gjithëpërfshirëse me Turqinë.
Për një kohë të gjatë ka qënë dominuese teza se Turqia është “shtiza e Perëndimit” e drejtuar kundër Rusisë dhe ambicjeve të saj, përfshirë edhe Lindjen e Mesme, Ballkanin, Bazenin e Detit të Zi dhe Azinë e Mesme (gjë që Ankaraja e ka shfrytëzuar politikisht në përcaktimin e interesave të saj me Perëndimin), tani bëhet e parëndësishme.
Administrata e Bajdenit Turqinë e “vendos në vendin e saj” dhe e lë të vetme të përballet me sfidat gjeopolitike, gjë që është çmimi i dëshirës së Ankarasë për pavarësi gjeopolitike, ose autonomi nga e cila nuk heq dorë. Fakti që nuk heq dot dorë është vërtetuar nga një sërë deklaratash të zyrtarëve të lartë turq muajt e kaluar madje edhe pasi pushtetin në Shtëpinë e Bardhë e mori administrata e Bajdenit- si puna e atyre sipas të cilave Turqia nuk dëshiron të heqë dorë nga sistemet antiajrore S-400 Triumf; se Turqia është tërhequr nga Konventa ndërkombëtare mbi të drejtat e njerit, lëvizje shpesh herë agresive në Lindje të Mesdheut etj.
Bajdeni dhe ekipi i tij Turqinë e vlerësojnë si lojtar më pak të rëndësishëm strategjik sesa ishte në kohën e Luftës së Ftohtë në shekullin 20, dhe kjo, po ashtu në raporte që ngjajnë me ato të Luftës së ftohtë që kanë SHBA-të (më së shumti në sajë të Bajdenit dhe demokratëve) me Rusinë.
Megjithatë Bajdeni duket qartë se shpreson se ai vetë, pa “vartës geopolitikë”, apo siç i kam quajtur unë më parë “xhuxhë gjeopolitikë”, do të arrijë së bashku me Putinin të rregullojë gjërat në një mënyrë që të kënaqë para së gjithash interesat amerikane- në samitin e ardhshëm, ndoshta që në muajin qershor të këtij viti.
Për Bajdenin dhe interesat strategjike amerikane, ambicjet turke nuk janë në agjendën e tyre dhe as janë në përputhje me to. Për më shumë edhe për faktin se këto interesa priten dhe përplasen në shumë elementë (ideologjikë dhe politikë) dhe në shumë territore gjeografike- nga Lindja e Afërt dhe Afrika deri në Azinë e Mesme dhe në Kinë.
Si kundërpërgjije, a do ti dëbojë Turqia ushtarët amerikanë nga bazat e saj, dhe, në fund të fundit, a do të dalë nga NATO-ja (sipas statutit të kësaj organizate askush nuk mund ta dëbojë, ajo mund të dalë vetë nëse e dëshiron një gjë të tillë), a do të lidhet me ndonjë prej lojtarëve të tjerë gjeopolitikë- kjo për Bajdenin nuk ka rëndësi sepse ai mendon se SHBA-të me partnerët e saj kyç Perëndimorë mund të përballet me sfidat e ardhshme botërore edhe pa Turqinë, gjë për të cilën mendon se Turqia do të ketë shumë më të vështirë pa Perëndimin.
Sepse, siç e kemi thënë edhe më përpara, strategjia ambicioze e politikës së jashtme turke arriti në atë pikë saqë nga qëllimi fillestar për 0 (zero) fqinjë-armiq, të krijojë situata të tilla politike saqë pothuajse të gjithë fqinjët e saj i ka armiq.
Do të shohim në fund nëse Bajdeni në përllogaritjet e tij ka patur të drejtë apo ka “gëlltitur nëj kafshatë tejet të madhe”. Problem për të mund të jetë edhe fakti se as ai dhe as SHBA-të nuk mund të vendosin më të vetëm.
Përktheu për Argumentum.al: Xhelal FEJZA
[i] https://www.geopolitika.news/analize/z-meter-dok-turska-sprema-protuodgovor-biden-uvjeren-da-ce-s-putinom-urediti-svijet-po-svojim-interesima/
