Nga Dr. Zlatko Kramarić
Ambasador i Kroacisë në Shqipëri
Një nga pikat fillestare të teksteve të mia[1] mbi frymën evropiane nuk është thjesht pranimi i krizës së Bashkimit Evropian – meqenëse një diagnozë e tillë është bërë prej kohësh një gjë e zakonshme e diskursit politik – por më tepër një pyetje që bëhet shumë rrallë: a ekziston një debat serioz publik mbi të ardhmen e Evropës në shoqëritë që vazhdimisht dhe pa kritikë e thërrasin të njëjtën Evropë?
Flitet për krizën e Evropës, por pa asnjë ambicie për ta interpretuar atë krizë. Flitet për “rreshtim”, por jo për vizion. Një politikë e tillë prodhon bindje pa ndikim dhe besnikëri pa zë. Evropa pa shpirt bëhet thjesht një aparat. Politika kroate pa mendim evropian bëhet administratë periferike. Midis këtyre dy hapësirave boshe shpaloset një heshtje që gabimisht quhet përgjegjësi.
Në publikun politik kroat sot, nuk ka mungesë të bisedave për Evropën – ajo që mungon është mendimi për Evropën. Ky është dallimi kryesor që shpjegon pse debati mbi të ardhmen e Bashkimit Evropian në Kroaci reduktohet në fraza, çështje procedurale dhe ndjekje pasive të vendimeve të marra diku tjetër.
Në sferën publike politike kroate, ekziston një mungesë e dukshme dhe pothuajse e plotë e një debati sistematik mbi të ardhmen e Evropës në mjedisin ndërkombëtar thellësisht të paqëndrueshëm dhe shumëpolar të sotëm. Në diskursin publik, Evropa më shpesh shfaqet si një kornizë administrative, një mekanizëm financiar ose një korrigjues burokratik, por rrallë si një projekt qytetërues, dhe akoma më pak si një ide shpirtërore-politike. Kjo heshtje nuk është e rastësishme – është një simptomë e një boshllëku më të thellë intelektual dhe strategjik.
Një minimalizëm i tillë intelektual nuk është aspak neutral. Ai prodhon padukshmëri politike. Një shtet që nuk ka qëndrim mbi të ardhmen e Evropës bëhet domosdoshmërisht një objekt dhe jo një subjekt i politikës evropiane. Në vend të pozicioneve të artikuluara, publikut kroat i ofrohet gjuhë administrative; në vend të strategjisë – shtrirje teknike; në vend të imagjinatës politike – heshtje. (Ndonjëherë krijohet përshtypja se pikërisht ky fenomen i “heshtjes” është një konstante e përhershme e politikës kroate pak a shumë në të gjithë gamën, se nga vitet 1970 deri në ditët e sotme nuk ka ndodhur asgjë dramatike në jetën politike kroate: ne “me mençuri” heshtëm pas rënies së “Pranverës Kroate”, dhe po aq “me mençuri” heshtim edhe sot.)
Elitat politike kroate lidhen me Evropën në mënyrë instrumentale dhe mbrojtëse
Elitat politike kroate lidhen me Evropën në një mënyrë instrumentale dhe mbrojtëse. Bashkimi Evropian perceptohet si një kornizë e përfunduar me të cilën duhet të përshtatemi, në vend që të zhvillohet një hapësirë në të cilën duhet të zhvillohen përleshje midis ideve, vlerave dhe interesave të ndryshme.
Në diskursin politik kroat, mbizotërojnë gjërat e zakonshme të ricikluara: se Bashkimi Evropian është në krizë të thellë, se ka humbur peshë gjeopolitike në raport me Shtetet e Bashkuara, Rusinë ose Kinën, dhe se po mbetet në mënyrë të pakthyeshme prapa në marrjen e vendimeve të rëndësishme strategjike. Megjithatë, pas këtyre klisheve nuk lind asnjë pyetje serioze: çfarë lloj Evrope dëshiron Kroacia dhe çfarë roli dëshiron të luajë në të ardhmen e saj?
Nuk ka debat serioz në diskursin politik kroat mbi drejtimin e Evropës: mbi identitetin e saj normativ, mbi marrëdhënien midis demokracisë dhe sovranitetit, mbi kufijtë e rendit liberal, mbi çështjet e solidaritetit. Askush nuk vë në dyshim çështjet që lidhen me autonominë strategjike evropiane, as politikat e migracionit – të cilat janë në të njëjtën kohë çështje të sigurisë sonë, identiteteve tona kulturore dhe besimit tonë. A mund të kujtojë ndokush se kur një politikan përkatës kroat mbajti për herë të fundit një qëndrim të qartë dhe të padiskutueshëm mbi themelet kulturore ose të krishtera të idesë evropiane?
Në këtë kuptim, skena politike dhe madje akademike kroate – pavarësisht përfshirjes së saj formale në institucionet evropiane – tregon një shkallë shqetësuese të pasivitetit intelektual. Evropa pranohet si një fakt i dhënë, por pothuajse kurrë nuk mendohet si një problem, një sfidë ose një çështje e hapur; si një temë që nuk mund të injorohet thjesht. Një qasje e tillë prodhon ekskluzivisht strategji adaptimi, në të cilat çdo ide e pjesëmarrjes aktive në adresimin e këtyre problemeve dhe sfidave të dukshme braktiset paraprakisht – sfida që e bëjnë të ardhmen tonë gjithnjë e më të pasigurt.
Prandaj, në tekstet e mia[2] kemi tentuar ta sjellim çështjen e shpirtit evropian përsëri në qendër të debatit: jo si një ide nostalgjike ose një konstrukt elitist, por si një hapësirë tensioni të vazhdueshëm midis filozofisë dhe politikës, midis përvojës historike dhe krizave bashkëkohore. Pa një reflektim të tillë, Evropa rrezikon të bëhet thjesht një projekt teknik pa kohezion të brendshëm, pa sferën e saj publike dhe, si rrjedhojë, pa pushtet të vërtetë politik – llojin e pushtetit që do ta mundësonte atë të ishte një aktor i domosdoshëm në zgjidhjen e krizave globale politike dhe ushtarake: Ukraina, Gaza, Siria, Groenlanda, Venezuela…
Problemi, pra, nuk është kritika ndaj Bashkimit Evropian – se kritika është e nevojshme – por fakti që ai mbetet sipërfaqësor, mbrojtës dhe i lirë nga çdo vizion apo imagjinatë koherente. Fitohet përshtypja se politika kroate sillet sikur kuadri evropian të ishte i plotë dhe i pandryshueshëm, dhe sikur roli i Kroacisë brenda tij të ishte i paracaktuar, pa asnjë mundësi ndryshimi.
Evropa pranohet, por nuk mendohet
Një qasje e tillë prodhon një evropianizim pasiv pa imagjinatë evropiane. Evropa pranohet, por nuk mendohet. Në sferën publike, nuk ka pothuajse asnjë përballje intelektuale, asnjë propozim konceptual, asnjë përpjekje për të artikuluar një perspektivë kroate që do të kapërcente politikën e përditshme dhe gjuhën boshe administrative.
Nëse publiku kroat – veçanërisht segmenti i tij opozitar – vazhdon të shmangë debatin mbi këto çështje, ai do të mbetet përgjithmonë në periferi të proceseve që do të zhvillohen pavarësisht – me ose pa pjesëmarrjen tonë aktive. Dhe të qenit në periferi vështirë se është një e ardhme premtuese.
Referenca
[2] Z. Kramarić, The European Spirit…, Argumentum, Tirana, 2026. My texts on the European spirit start from the assumption that Europe’s crisis cannot be understood exclusively in institutional or economic terms. In our view, it is a crisis of meaning, political will, and public consciousness. Europe cannot be reduced to institutions and procedures. The European spirit has always emerged in the tension between philosophical reflection and political decision, between crisis and responsibility. Its disappearance from the public sphere today is a sign of a deeper crisis – a crisis of meaning and political courage.
© 2026 Argumentum
