Pavle Mijoviç-Osllobogjenje[i]
Kombinimi i politikës së detantës në marrëdhëniet ndërkombëtare, orientimi pragmatist i bashkëpunimit të ardhshëm dhe zhvillimi i modeleve politike të cilët mund të jenë të pranueshëm nga të gjithë është në thelbin e multilateralizimit të ri të cilin pala kineze e ka ideuar dhe artikuluar me mjaft urtësi.
Presidenti kinez Xi Jinping me fjalimin e tij në hapje të Samitit të Organizatës së Shangajt për bashkëpunim (SCO), i cili grumbulloi liderët e Rusisë, Indisë dhe vendeve tyë të tejra aziatikoqendrore – mediat perëndimore do t’i quajnë në mënyrë pezhorative liderë të botës jo të lirë – do t’a pozicionojë Kinën si lider alternativ global e cila është në gjendje të ofrojë një vizion të ri të së ardhmes së përbashkët globale. Kështu, lideri kinez Xi Jinping, i cili në dhjetëvjeçarin paraardhës, në planin vendor, konsolidoi polotësisht fuqinë politike dhe modernizoi ekonomikisht shoqërinë – është njëkohësisht edhe objekt kritikash, për shkak të kontrollit të sforcuar të popullsisë, kontrollit të internetit dhe censurës, raportit ndaj të drejtave të njeriut dhe të pakicave etnike – tani e në të ardhmen fuqitë e tij do t’i orientojë në zhvillimin e modeleve alternative gjeopolitike të cilët të jenë në gjendje t’i ofrojnë njerëzimit të ardhmen e përbashkët.
Fjalimi i tij programatik është skicë e multilateralizimit të ri dhe drejtimit global, i cili ka si qëllim të zëvendësojë idenë e ngurrtë të kufinjve – atij konceptit bazë politik – me idenë e lidhjeve miqësore, të bazuara në besimin e përbashkët dhe bashkëpunimin. Nëpërmjet pesë momenteve të lidhura mes tyre Xi Jinping do të artikulojë pozicionin e tij: lënien mënjanë të ndryshimeve, kërkimin e përfitimit reciprok dhe rezultatit win-win, zhvillimi i hapjes dhe inkluzivitetit, braktisjen e konfrontimit nëpërmjet blloqeve dhe bullizmit në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe vënien e theksit të efikasiteti dhe rezultatet, ishte thelbi i ekspozesë së tij. Kombinimi i politikës së detantës ose relaksimit në marrëdhëniet ndërkombëtare, orientimi pragmatik i bashkëpunimit të ardhshëm dhe zhvillimi i modeleve politike të pranueshëm nga të gjithë janë thelbi i multikulturalizimit të tij të cilin pala kineze e ka ideuar dhe artikuluar me mjaft urtësi.
Konferenca e Shangait për bashkëpunimin (SCO) ka lindur formalisht në vitin 2001, por që në vitet nëntëdhjetë në fnjë ormat më të vogël, të ashtuquajturin pesëshja e Shangait, punoi për tema me interes të përbashkët rajonal, më së shumti në fushën e sigurisë dhe ekonomisë. Në mijëvjeçarin e ri struktura e kësaj organizate do të institucionalizohet dhe proflizohet akoma më shumë: bashkëpunimi në fushën e sigurisë dhe lufta kundër terrorizmit, separatizmit dhe ekstremizmit do t’i lidhë shtetet partnere, kooperimi ekonomik do të stabilizojë dinamikën e tyre rajonale, ndërsa shkëmbimi kulturor dhe shkencor është përherë element i mirëseardhur i bashkëpunimit. Territorialisht, vendet e SCO-së mbulojnë rreth 20% të territorit botëror dhe kanë pothuajse 40% të popullsisë botërore. Është fjala për vende të mëdha me territor dhe me numur popullsie, të cilët krahas Kinës dhe Rusisë, rolin e partnerit të rëndësishëm e kanë edhe India e Pakistani – nuk duhet anbashkaluar fakti se këto katër vende zotërojnë armën bërthmore – të cilët u bënë antare vetëm në vitin 2017 dhe me pas në vitin 2023 dhe 2024 do t’i bashkohen edhe Irani dhe Bjellorusia. Kur është fjala për SCO-në, cilësimet nuk mungojnë: disa i kanë quajtur “kartel energjetik” meqënëse zotërojnë afro 1/5 e rezervave të gazit natyror, të tjerë i kanë etiketuar si aleancë antiamerikane, duke i konsideruar si një lloj pandami i NATO-s nga Lindja. Në opinionin e gjërë publik janë përceptuar si “klubi i autokratëve” të udhëhequr nga liderët e vendeve jo të lira, të cilët në sistemet e tyre politike kanë futur tendenca plotësisht liberale, të palidhshme me ato që quhen kolokvijalisht, parime demokratike.
Nëse gjykojme nga qëndrimet e liderit kinez Xi Jinping, përceptimi i opinionit perëndimor nuk është se atë e shqetëson shumë. Në mandatin e tij Xi Jinpingu kreu modernizimin në mënyrën kineze: mendon se modeli kinez, ajo lidhje hibride mes socializmit dhe kapitalizmi, kontrollit shtetëror dhe tregut të lirë, është thjesht më superior se çdo model i ngjashëm perëndimor. Statistika të ndryshme pjesërisht i japin të drejtë: sipas të dhënave të ITIF-it, think thank i njohur që në përgjithësi studion bashkëraportin e teknologjisë dhe politikave publike, që nga vitit 2020, Kina pozicionohet mes prodhuesve botërorë të 7 nga 10 elementëve industrialë më të përparuar; këtu bëjnë pjesë kompjuterët dhe elektronika, kimikatet, mekanizimi, makineritë dhe pajisjet, pastaj motorët e automobilëve, metalet dhe pajisjet elektrike.
Por, nëse boom-i ekonomik është në të vërtetë specifika e modelit kinez, duket se zhvillimi i modeleve të reja politike globale, të cilat do të mund të merrnin primatin e atyre perëndimore, gjithsesi është një mision i vështirë. Por treshja e përbërë nga liderët e Kinës, Rusisë dhe Kinës –Jinping, Putin dhe Modi – përdor shumë mirë platforma të ngjashme në mënyrë që të forcojnë pozitën e tyre ndërkombëtare në raport me ShBA-të dhe BE-në. Nëse administrata amerikane e udhëhequr nga presidenti Trump kërcënon me tarifa të larta doganore dhe me sanksione, pozicioni i përbashkët i kësaj tresheje partnerësh flet për një strategji të re të luftës kundër asaj që presidenti kinez Xi Jinping – të cilin mediat perëndimore e quajnë në mënyrë simpatike Mr. Xi- etiketohet si hegjemonizëm dhe politikë e fuqisë.
Megjithëse liderët e treshes gjeopolitike edhe vetë në rrjetet shoqërore jo rrallë zhvillojnë hegjemonizmin dhe politikën e fuqisë, nganjëherë në formën e autoritarizmit tipik, nganjëherë në formën gjithëpërfshirëse të kontrollit të aparatit shtetëror, idetë e tyre, në një masë të madhe, tiingëllojnë si shumë të ideuara herë herë edhe tërheqëse. Njëkohësisht, përceptimi i tri fuqive të mëdha – Kinës, Rusisë dhe Indisë – nga një pjesë e madhe e opinionit publik poerëndimor më së shumti stereotipizohet në mënyrë negative, dhe se shpesh herë konsiderohen ekskluzivisht si kërcënim ushtarak, ekonomik, madje edhe demografik.
Por, diku atje larg, nëse Euroazinë si koncept gjeopolitik mund t’a vendosim në një botë të largët me ne, tre liderët e mësipërm, duke zhvilluar alternativa gjeopolitike ndaj modeleve perëndimore, tregojnë se diku jashtë kategorive tona shoqërore dhe politike, ekziston një botë e cila ka ligjësitë e saj dhe brenda tyre realizon begati funksionale.
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/iz-kine-s-ljubavlju-1072219/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
