IFIMES*
Çështja e Palestinës ka qenë një nga konfliktet më të vështira dhe të ndjeshme në politikën ndërkombëtare për dekada. Përpjekjet për njohjen e Palestinës si një shtet të pavarur dhe sovran kanë qenë të vazhdueshme, por deri tani kanë dhënë më shumë simbolikë se sa ndryshime reale dhe konkrete në terren. Njohja ndërkombëtare e Palestinës është bërë gjithnjë e më shumë një instrument politik, një lëvizje simbolike, e përdorur për të përmbushur interesa të ndryshme, pa u shoqëruar nga hapa të qartë për arritjen e një shteti funksional.
Një analizë e fundit e Institutit Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES), me seli në Lubjanë, vë në dukje se në shumë raste njohja e Palestinës është përdorur për qëllime politike të brendshme dhe ndërkombëtare, duke kontribuar më shumë në përfitime të përkohshme sesa në një zgjidhje afatgjatë të konfliktit.
Njohja si mjet i politikës ndërkombëtare
Njohja e shtetit palestinez është shpesh një veprim simbolik që, për shumë shtete, ka të bëjë më shumë me politikën e brendshme dhe angazhimet e jashtme sesa me një angazhim të vërtetë për shtetndërtimin palestinez. Shumë shtete e përdorin çështjen palestineze si një kartë diplomatike për të arritur qëllime të tjera strategjike. Ndërsa Palestina ka përfituar nga njohja nga shumë shtete, ajo ka mbetur ende e varur nga vendet donatore dhe nuk ka arritur të ndërtojë institucione të qëndrueshme dhe një shtet funksional, për shkak të ndarjeve të brendshme, rrethanave të okupimit dhe pengesave ndërkombëtare.
Politika pragmatike vs. instrumentalizimi
Në këtë kuadër, IFIMES thekson se disa shtete, si Turqia, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Egjipti, janë përpjekur të ndjekin një qasje pragmatike, duke balancuar marrëdhëniet me të dyja palët – Izraelin dhe Autoritetin Palestinez. Këto shtete e shohin çështjen palestineze si një mundësi për të ruajtur pozita diplomatike dhe për të luajtur rolin e ndërmjetësve në Lindjen e Mesme, ndërkohë që u ofrojnë ndihmë konkrete palestinezëve.
Turqia, si një aktor kyç në Lindjen e Mesme dhe anëtare e NATO-s, ka një rol të rëndësishëm në diplomacinë palestineze, ndërkohë që Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Egjipti kanë ndihmuar në lehtësimin e marrëdhënieve diplomatike me Izraelin, pa hequr dorë nga mbështetja për çështjen palestineze. Ky pragmatizëm ka bërë që këto shtete të mund të ndërtojnë marrëdhënie të shëndetshme me të dyja palët dhe të veprojnë si ndërmjetës të mundshëm në bisedimet për paqen.
Në kontrast me këto shtete, vendet si Irani, Katari dhe disa shtete të tjera të rajonit përdorin çështjen palestineze për të rritur ndikimin e tyre rajonal dhe për të mbështetur grupe militante si Hamasi, duke rritur tensionet dhe duke përkeqësuar situatën. Kjo qasje e instrumentalisë çështjen palestineze, duke e shndërruar atë në një mjet të luftës për ndikim në Lindjen e Mesme, ka krijuar më shumë destabilitet sesa paqe.
Evropa e ndarë dhe e paqartë
Një tjetër faktor që ndikon në dinamiken e njohjes ndërkombëtare të Palestinës është qëndrimi i Evropës. Shtetet evropiane kanë mbajtur pozita të ndryshme dhe shpesh kontradiktore mbi këtë çështje. Gjermania, për shembull, është shumë e ndikuar nga historia e Holokaustit dhe ndjenjat e fajit të lidhura me të, duke e bërë të vështirë për të ndjekur një politikë të balancuar në Lindjen e Mesme. Franca, për shkak të trashëgimisë koloniale dhe tensioneve etniko-religjioze brenda vendit, gjithashtu ka një qëndrim të pasigurt ndaj këtij konflikti. Në anën tjetër, vendet si Polonia dhe Hungaria, me qëndrime populiste dhe të djathta, kontribuojnë gjithashtu në përçarjen e politikës evropiane në lidhje me këtë çështje.
Proceset e paqes: Nga Madridi në Nju Jork
Marrëveshjet e paqes që kanë ndodhur gjatë viteve, nga Konferenca e Madridit (1991) deri te Konferenca e Parisit (2017), kanë dështuar për shkak të interesave të përçarë dhe mungesës së vullnetit politik. Pas Marrëveshjet e Oslos (1993), që mundësuan krijimin e Autoritetit Palestinez, nuk pati asnjë implementim të plotë të marrëveshjeve, dhe dhuna ka vazhduar të jetë e pranishme. Gjithashtu, përpjekjet e tjera për paqe, si Iniciativa Arabe e Paqes (2002) dhe Konferenca e Annapolis (2007), etj janë bllokuar nga konflikte të brendshme palestineze dhe veprime të dhunshme nga Izraeli.
Në këtë kontekst, edhe konferenca e fundit e organizuar në Nju Jork në maj 2025 nga Arabia Saudite, Franca dhe OKB-ja, që synonte të hapte një proces paqeje, ka dështuar. Ashtu si shumë konference të tjera ndërkombëtare për çështjen palestineze, ajo ka përfunduar si një shfaqje diplomatike pa rezultat, duke theksuar vetëm pasojat humanitare të krizës në Gaza, por duke lënë të pazgjidhura çështjet kyçe të politikës.
Netanyahu dhe Lapid: Dy vizione për të ardhmen e Izraelit
Përplasjet midis liderëve izraelitë, Benjamin Netanyahu dhe Yair Lapid, ilustrojnë dy qasje të ndryshme për të ardhmen e Izraelit dhe rolin e tij në Lindjen e Mesme. Netanyahu, me qëndrime të ashpra nacionaliste dhe një politikë të sigurisë strikte, ka shpesh kritika për ndihmën që i jep kërkesave palestineze dhe për dështimin e përpjekjeve të paqes. Nga ana tjetër, Lapid, udhëheqës i opozitës dhe një figurë e centristit, e mbështet një zgjidhje të qëndrueshme dhe të drejtpërdrejtë për palestinezët, duke përfshirë një të ardhme të mundshme paqeje dhe bashkëjetese mes Izraelit dhe një shteti palestinez të pavarur.
Dështimi i Konferencës së Nju Jorkut: Një tjetër mundësi e humbur
Konferenca e Nju Jorkut, e zhvilluar në 15 maj 2025, nuk ka mundur të bëjë asnjë hap të dukshëm përpara në zgjidhjen e çështjes palestineze. Pas një periudhe përgatitjesh të gjatë, ku përfshiheshin shumë aktorë ndërkombëtarë, dështimi i kësaj konference ilustron se, pavarësisht retorikës dhe deklaratave optimiste, konflikti mbetet i palëvizshëm. Çështjet kryesore, si statusi i Jerusalemit, të drejtat e refugjatëve palestinezë dhe kufijtë, janë lënë në hije për shkak të politizimit të procesit dhe përplasjeve mes aktorëve kryesorë, si Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, që i dhanë një shpinë çdo pres
Çeshtja palestineze mbetet një plagë e hapur në Lindjen e Mesme që kërkon një qasje të sinqertë dhe të përgjegjshme nga të gjitha palët e përfshira. Njohja e Palestinës pa shtetësinë aktuale vazhdon të jetë kryesisht simbolike dhe interpretuese, duke mos pasur peshë të vërtetë ose ndikim në tokë. Ndërsa interesat gjeopolitike dhe manipulimet politike shpesh mbizotërojnë, është thelbësore që bashkësia ndërkombëtare të mbështesë hapa të prekshëm dhe konkret drejt stabilitetit, drejtësisë dhe paqes së qëndrueshme.
Ringjallja e rolit të kuartetit të Lindjes së Mesme – e vendosur në 2002 dhe përfshin BE, Rusi, Shtetet e Bashkuara dhe Kombet e Bashkuara – është jetike për të rivendosur përpjekjet e koordinuara diplomatike dhe për të forcuar ndjekjen e një rezultati të qëndrueshëm.
Duke parë përpara, bashkësia ndërkombëtare duhet të shkojë përtej gjesteve sipërfaqësore dhe të përqëndrohet në ndryshime thelbësore që do të forcojnë institucionet palestineze dhe të vendosin themelet për shtetësinë funksionale. Solutiondo zgjidhje e besueshme dhe e zbatueshme duhet të përfshijë të gjithë aktorët përkatës, përfshirë Iranin, së bashku me fuqitë kryesore si Rusia dhe Kina.
Fuqitë globale si Shtetet e Bashkuara, BE, Rusia dhe Kina duhet të përafrojnë politikat e tyre dhe të mbështesin negociatat bazuar në barazinë, pa imponuar kushte të njëanshme që rrezikojnë të thellojnë ndarjet ekzistuese. Përveç iniciativave politike dhe diplomatike, programet arsimore dhe përpjekjet për të forcuar besimin e ndërsjellë brenda shoqërive izraelite dhe palestineze duhet të kenë një vend domethënës në procesin e ndërtimit të paqes, pasi ato formojnë, bazat për bashkëjetesë të qëndrueshme.
Mbi të gjitha, do të duhet guxim nga të dy izraelitët dhe palestinezët për të njohur interesat e tyre të përbashkëta dhe për të kapërcyer përçarjet e gjata që kanë thyer jetën në rajon për dekada. Vetëm përmes një angazhimi të sinqertë për kompromis, përgjegjësi dhe dialog mund të përfundojë cikli i dhunës dhe vuajtjes.
Paqja që të dy popujt meritojnë mund të arrihen vetëm përmes guximit të vërtetë për të pranuar kompromiset e nevojshme dhe të përqafojnë një jetë të përbashkët në harmoni – duke ndjekur shembullin e Francës dhe Gjermanisë, dikur kundërshtarët në luftëra të shumta (1870-1945), tani shtyllat kryesore të Bashkimit Evropian. Një qasje e tillë do të sillte një stabilitet të qëndrueshëm jo vetëm në Lindjen e Mesme, por edhe në rendin më të gjerë ndërkombëtar, duke hapur derën për një të ardhme më të sigurt dhe të prosperuar për të gjithë.
Ndërkohë, është thelbësore të sigurohet qasje e papenguar në ndihmë humanitare për palestinezët dhe për të siguruar një armëpushim të përhershëm në Gaza. Këto hapa janë të rëndësishëm në krijimin e themeleve për çdo iniciativë serioze politike.
Populli palestinez ka të drejtë të jetojë në një gjendje të tyre, në paqe dhe me dinjitet, së bashku me Izraelin. Vetëm njohja e ndërsjellë dhe dialogu i përgjegjshëm mund të hapin rrugën drejt paqes së qëndrueshme.
Marrë me shkurtime nga Analiza e IFIMES
Përgatiti:Argumentum.al
