“U rifreskua” – ky është termi që përdorën mijëra mbështetës të partive proserbe në Mal të Zi, pas humbjes së Partisë Demokratike të Socialistëve (DPS) të Millo Gjukanoviqit në zgjedhjet e 30 gushtit, 2020.
DPS-ja qeverisi gati tri dekada, gjatë të cilave Mali i Zi riktheu shtetësinë, u anëtarësua në NATO dhe u bë kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Megjithatë, qeverisja e saj u perceptua edhe si korruptive dhe e lidhur me struktura kriminale.
Kjo ishte hera e parë e ndërrimit të pushtetit që nga futja e pluralizmit në Mal të Zi.
Kisha Ortodokse Serbe në këtë vend (KOS), e cila ishte në konflikt me DPS-në, kishte ndikim vendimtar në rezultatin e zgjedhjeve, që i fituan Fronti Demokratik – parti proserbe dhe proruse, Demokratët dhe Lëvizja Qytetare URA.
Gjatë këtyre pesë vjetëve u ndërruan tri qeveri.
Të gjitha u përqendruan në luftën kundër korrupsionit dhe punësimeve partiake nga koha e DPS-së, në rikthimin e pronësisë së kishave dhe manastireve te KOS-i, në forcimin e institucioneve, në përshpejtimin e rrugës drejt BE-së dhe në luftën kundër kriminalitetit.
Por sa nga këto premtime u realizuan?
Qeveritë: Nga “apostolët” te më të mëdhatë
Qeveria e parë e Zdravko Krivokapiqit përpiqej t’i realizonte qëllimet me një përbërje ekspertësh; Qeveria e dytë e Dritan Abazoviqit u fokusua në luftën kundër mafies dhe kontrabandës së duhanit, ndërsa e treta e Millojko Spajiqit i dha prioritet ekonomisë dhe standardit të qytetarëve.
Qeveria e Krivokapiqit u negociua në Manastirin Ostrog të KOS-it – kryeministri i quante “apostolë” ministrat.
Në të nuk kishte përfaqësues të partive.
Zyrtarisht, u shkarkua për shkak të ngecjeve në reforma, por, në thelb, për shkak të interesave të partive për të marrë pozicione në qeveri.
Qeveria e Abazoviqit, e formuar me mbështetjen e DPS-së, ra pasi kryeministri nënshkroi Marrëveshjen Themelore me KOS-in – për çka partia e Gjukanoviqit ia mori besimin.
Qeveria e Spajiqit u dha më shumë pushtet partive fituese, Frontit Demokratik dhe Demokratëve, ndërsa URA mbeti jashtë koalicionit.
Kryeministri premtoi se do të përqendrohet tek ekonomia, standardi i jetesës dhe integrimi evropian.
Qeveria e tij është më e madhja në historinë e Malit të Zi: me 32 anëtarë nga 8 parti me ideologji të ndryshme.
Në të dominojnë ministrat nga partitë proserbe, që janë të afërta me politikën zyrtare të Beogradit.
Integrimi në BE: Përparim i sforcuar
Ambiciet e Qeverisë së Spajiqit janë që t’i mbyllë kapitujt e negociatave për anëtarësim në BE deri në fund të vitit 2026 dhe që Mali i Zi të bëhet anëtar i BE-së deri në fund të vitit 2028.
Edhe pse negociatat filluan 13 vjet më parë, vetëm 7 nga 33 kapitujt janë të mbyllur deri më tani.
Nga këta shtatë, katër u mbyllën gjatë mandatit të kësaj qeverie dhe tre gjatë qeverisjes së DPS-së.
BE-ja e mbështet Malin e Zi në procesin e pranimit, megjithëse në raportet e saj përmend vazhdimisht korrupsionin, sundimin e dobët të ligjit dhe paqëndrueshmërinë politike.
Mbështetja e saj është gjithashtu financiare.
Në maj, Podgorica mori 27 milionë euro nga Plani i Rritjes i BE-së për vendet në rajon dhe deri në vitin 2027 mund të marrë deri në 383 milionë, nëse përparon në reforma.
Megjithatë, kësti i parë i rregullt nga Plani i Rritjes mbërriti i reduktuar, me 10.2 milionë nga 18 milionët e pritur.
Kjo, sepse hapat e planifikuar të reformave nuk u zbatuan plotësisht.
Qeveria ka përmbushur më pak se dy të tretat e detyrimeve nga Programi i Anëtarësimit në BE, të planifikuara për gjysmën e parë të këtij viti.
Politika e jashtme: Balancë mes BE-së, Serbisë, Rusisë dhe Kinës
Politika e jashtme e Malit të Zi zyrtarisht është proevropiane dhe proatlantike.
Por, në praktikë, disa veprime të një pjese të pushtetit – kundër NATO-s, për të tërhequr njohjen e Kosovës dhe për heqjen e sanksioneve ndaj Rusisë – e komplikojnë drejtimin e vendit.
Gjatë pesë vjetëve të fundit, Mali i Zi ka marrë gjashtë nota proteste zyrtare: katër nga Kroacia dhe dy nga Bosnje dhe Hercegovina.
Tre zyrtarë nga radhët e Frontit Demokratik dhe Demokratëve janë shpallur të padëshirueshëm në Kroaci.
Për shkak të përkeqësimit të marrëdhënieve, Kroacia ia ka bllokuar Malit të Zi mbylljen e kapitullit 31, që ka të bëjë me politikën e jashtme dhe sigurinë.
Edhe pse ka dënuar agresionin rus ndaj Ukrainës dhe ka zbatuar sanksionet evropiane, vendimi për t’i lejuar instruktorët malazezë që t’i trajnojnë ushtarët ukrainas, në kuadër të misionit të ndihmës ushtarake të BE-së, ka pritur më shumë se nëntë muaj në Kuvend.
Kryetar i Kuvendit është udhëheqësi i Frontit Demokratik proserb dhe prorus, Andrija Mandiq.
Në vitin 2021, Mali i Zi refuzoi të dërgonte ushtarë në misionin KFOR në Kosovë, për shkak të presionit të Frontit Demokratik, i cili e përshkroi këtë mundësi si “turpin më të madh të ushtrisë malazeze”, pasi, sipas kësaj partie, Kosova është pjesë përbërëse e Serbisë./Marrë me shkurtime nga REL
