Papa Françesku po e bën qëndrimin e Kishës për zëvendësimin e një çështjeje qendrore të papatit të tij. Ai e bëri atë temë të fjalimit të tij vjetor para trupit diplomatik të akredituar në Selinë e Shenjtë.
Papa nuk e përsëriti thjesht mësimin e Kishës. Në vend të kësaj, ai shkoi aq larg sa kërkoi zyrtarisht një ndalim ndërkombëtar të praktikës së zëvendësimit.
Për herë të dytë në dy vite Papa Françesku ka mbajtur qëndrim në lidhje me mitrën me qira. Tema prej disa kohësh nuk është e huaj për debatet brenda Selisë së Shenjtë. Nëse kërkoni në arkiva, zbuloni se çështja ishte ngritur tashmë nga peshkopët në Sinodin për familjen në vitin 2014.
Pozicioni i Papës, megjithatë, është një hap më lart, një sinjal se çështja e amësisë surrogate nuk është vetëm një temë mes shumë temave. Duke folur për këtë para trupit diplomatik, Papa i dha temës peshë ndërkombëtare.
Drejt një dokumenti të ri
Kur diskutohet për Selinë e Shenjtë, është thelbësore të kuptohet konteksti në të cilin ndodhin deklaratat. Fjalimi i Papës ishte pjesë e një tradite diplomatike afatgjatë.
Çdo vit, të hënën e parë pas Epifanisë, Papa takohet me ambasadorët dhe mban një fjalim që përfaqëson prioritetet diplomatike të Selisë së Shenjtë për vitin e ardhshëm. Selia e Shenjtë mban marrëdhënie diplomatike me 184 shtete në mbarë botën dhe fjalimi i Papës është një nga momentet e pakta kur ata janë të gjithë bashkë, duke pasur parasysh se jo të gjithë ambasadorët janë ambasadorë rezidentë në Selinë e Shenjtë.
Në fjalimin e mbajtur më 8 janar 2024, Papa tha:
“Rruga drejt paqes kërkon respekt për jetën, për çdo jetë njerëzore, duke filluar nga jeta e fëmijës së palindur në barkun e nënës, e cila nuk mund të shtypet apo të kthehet në objekt trafikimi.
“Në këtë drejtim, e gjykoj të mjerueshme praktikën e të ashtuquajturës amësi surrogate, e cila paraqet cenim të rëndë të dinjitetit të gruas dhe fëmijës, bazuar në shfrytëzimin e situatave të nevojave materiale të nënës. Një fëmijë është gjithmonë një dhuratë dhe kurrë nuk është baza e një kontrate tregtare. Rrjedhimisht, shpreh shpresën time për një përpjekje nga komuniteti ndërkombëtar për ta ndaluar këtë praktikë në mënyrë universale.”
Papa Françesku e ka përfshirë kështu çështjen e zëvendësimit midis shqetësimeve kryesore ndërkombëtare të Selisë së Shenjtë.
Ai e bëri këtë përpara një konference të rëndësishme që do të mbahet në Romë, më 5/6 prill, mbi Deklaratën e Kazablankës, e cila synon të ndërtojë një instrument ligjor për të parandaluar praktikën e marrjes me qira të mitrës.
Kardinali Victor Manuel Fernandez, prefekt i Dikaterit për Doktrinën e Besimit, i tha EFE më 12 janar:
“Ne po përgatisim një dokument thelbësor mbi dinjitetin njerëzor, i cili përfshin jo vetëm çështjet sociale, por edhe një kritikë të fortë ndaj çështjeve morale si ndryshimi i seksit, barku me qira dhe ideologjia gjinore”.
Me pak fjalë, Kisha ka një qëndrim të fortë dhe të qartë për çështjen e amësisë surrogate. Dhe ajo do ta bëjë atë të llogaritet në arenën ndërkombëtare.
Dinjiteti i njeriut
Fakti që Fernandez iu referua dinjitetit njerëzor është tregues i pikënisjes së Selisë së Shenjtë. Axhenda ndërkombëtare e Selisë së Shenjtë është e mira e përbashkët; qendra e gjithçkaje është gjithmonë personi njerëzor, me dinjitetin e tij të qenësishëm.
Selia e Shenjtë mbron dhe promovon të drejtat e njeriut dhe nuk është rastësi që – në të njëjtin fjalim – Papa Françesku kujtoi 75 vjetorin e Kartës Universale të të Drejtave të Njeriut.
Megjithatë, Selia e Shenjtë hedh dyshime të rënda mbi vlefshmërinë e të drejtave të gjeneratës së dytë dhe të tretë. Këto janë të drejta që synojnë të vendosin disa liri individuale që nuk kanë konsensus unanim.
Për shembull, ekziston lufta kundër të drejtës së fshehur keq për abortin – madje Franca synon ta bëjë atë një të drejtë kushtetuese – dhe lufta kundër përfshirjes së ideologjisë gjinore në të gjitha dokumentet, edhe kur dokumentet nuk kanë të bëjnë drejtpërdrejt me temën gjinore.
Jo për surrogacitetin mund të bëhet një mjet i fuqishëm për diplomacinë e Selisë së Shenjtë. Ai i thotë jo kulturës së flakëve, thekson kufizimin e konsiderimit të fëmijëve jo si dhuratë, por si fryt i një kontrate dhe thërret në ndërgjegjen e të gjithë njerëzve me vullnet të mirë.
Nuk është një thirrje katolike, por është një akt politik drejtimi që jep një mesazh të saktë mbi qendrën e qenies njerëzore.
Tekstet referuese të Kishës
Prandaj, do të ketë një dokument nga Dikasteri për Doktrinën e Besimit që do të prekë këtë çështje.
Deri më tani, tema e surrogacisë është prekur disi anash në dy dokumente të tjera. Pika e parë e referencës është Donum Vitae, një deklaratë e Kongregatës për Doktrinën e Besimit e cila daton që nga viti 1987.
Aty nënvizohet se “mëmësia zëvendësuese përfaqëson një dështim objektiv përballë detyrimeve të dashurisë amtare, besnikërisë martesore dhe amësisë së përgjegjshme; cenon dinjitetin dhe të drejtën e fëmijës për t’u ngjizur, bartur në bark, sjellë në botë dhe edukuar nga prindërit e tij; vendos, në dëm të familjeve, një ndarje midis elementeve fizike, psikologjike dhe morale që i përbëjnë ato.”
Më pas, në vitin 2008, Kongregacioni për Doktrinën e Besimit nxori udhëzimin Dignitatis Personae. Ky dokument ishte një moment historik aq i rëndësishëm sa Benedikti XVI i dhuroi një kopje Presidentit të SHBA-së Obama kur ai vizitoi Papën më 10 korrik 2009.
Pasi mori kopjen, Obama u dëgjua të thoshte: “Kjo është ajo për të cilën kemi folur më parë…” Ishte një shenjë se Benedikti XVI e kishte trajtuar këtë çështje edhe në bisedat private mes të dyve.
Në Dignitatis Personae, në paragrafin në lidhje me përdorimet e mundshme të embrioneve tashmë të zhvilluara dhe të ngrira, lexojmë se “propozimi që këto embrione mund të vihen në dispozicion të çifteve infertile si një trajtim për infertilitetin nuk është etikisht i pranueshëm për të njëjtat arsye që të bëjnë të paligjshëm riprodhimin artificial heterolog, si dhe çdo formë të amësisë zëvendësuese; Kjo praktikë do të çonte edhe në probleme të tjera të natyrës mjekësore, psikologjike dhe ligjore”.
Megjithatë, është me Papa Françeskun që surrogacia hyri me forcë në debat.
Më 10 qershor 2022, Papa Françesku u takua me anëtarët e Federatës së Shoqatave të Familjeve Katolike në Evropë. Dhe aty, në një pasazh, ai tha se “dinjiteti i burrave dhe grave kërcënohet gjithashtu nga praktika çnjerëzore dhe gjithnjë e më e përhapur e ‘mitrës me qira’, në të cilën gratë, pothuajse gjithmonë gra të varfra, shfrytëzohen dhe fëmijët trajtohen si mall. ”
Fjalimi i këtij muaji është një hap më tej sepse lidh temën e mbrojtjes së jetës me paqen.
Tani, mund të supozojmë, ose të shpresojmë, se Selia e Shenjtë do të vazhdojë të flasë për këtë temë, në forumet ndërkombëtare, duke zhvilluar një ndërgjegje kritike dhe duke gjetur një front të përbashkët përkrah shoqatave me prejardhje të ndryshme (siç janë grupet feministe) që synojnë një ndalim ndërkombëtar i mitrës me qira.
Në prill, Roma do të jetë qendra e një debati veçanërisht të gjallë. Selia e Shenjtë, mund të jemi të sigurt, do të marrë pjesë në diskutim, e vetëdijshme se kjo do të jetë një temë kryesore e së ardhmes.
*Marrë nga “brusselssignal”, përshtatur në shqip nga Argumentum.al
