Zoran Meter[i]
Nuk po qetësohet furtuna në Ukrainë pasiqë presidenti Volodymir Zelenski mbështeti ligjin nëpërmjet të cilit kufizohej pavarësia e organeve antikorrupsion. Kujtojmë se Zelenski nënshkroi ligjin nëpërmjet të cilit Prokurorisë shtetërore i jepte kompetenca për të ndërhyrë në veprimtarinë e Zyrës Kombëtare Antikorrupsion (NABU) dhe Prokurorisë së Specializuar Antikorrupsion (SAP). Por, nën presionin e protestave gjithnjë e më masive në mbarë vendin bëri lëshim dhe tha se ka shtyrë zvoglimin e kompetencave të NABU-së dhe SAP-it. A do t’a shpëtojë kjo dhe, nëse po, sa gjatë?
Ja çfarë shkruan për krizën e parë të madhe të pushtetit të Vollodimir Zelenskit media e mirëinformuar ukrainase Strana dje dhe sot, dhe më pas do të jap gjykimin tim të zakonshëm.
Zelenski bëri një hap prapa
Presidenti Vollodimir Zelenski, dje, në takimin me gazetarët, tha se “rreziku i humbjes së pavarësisë së organeve për luftën kundër korrupsionit” ka lindur “për shkak të ndryshimeve që kanë propozuar ligjvënësëit”. “Nëse për shkak të këtyre ndryshimeve që propozojnë ligjvënësit ekziston rreziku i humbjes së pavarësisë së organeve për luftën kundër korrupsionit, këto rreziqe duhen eleminuar”- tha Zelenski dhe shprehu besimi se një ligj i ri për rikthimin e kompetencave të NABU-së do të mbështetet nga ana e tij. Presidenti tha gjithashtu se më përpara “ishte e nevojshme të zhvillohej dialog”, por shpjegoi se kjo ndodhi pasiqë ai është “i fokusuar në çështjen e lufëts”.
Duhet përmendur, shkruan më tej Strana, se Zelenski personalisht e ka nënshkruar ligjin me të cilin kufizohen kompetencat e NABU-së. Përveç kësaj, e mbështeti edhe fraksioni e “Shërbëtorëve të popullit” në parlament e kontrollon Zyra e presidentit. Sipas shumë deputetëve, votimi për kufizimin e kompetencave të NABU-së është organizuar sipas urdhërit të Bankovës (rrugë në Kiev ku janë vendosur selitë e institucioneve krysore qeveritare. Shën. i aut). Gjithashtu tha se e ka shtyrë zvoglimin e kompetencave të NABU-së dhe SAP-it pas protestave në shenjë mbështetje për strukturat antikorrupsion. Tha se “respekton” opinionin publik dhe për këtë ka propozuar një ligj të ri.
“Ka shumë rëndësi që shoqëria të flasë. E respektoj mendimin e shoqërisë. Mendoj se është absolutisht normale të reagosh kur njerëzit diçka dëshirojnë, kur njerëzve kjo nuk u pëlqen. Njerëzit thanë: gjithçka duhet të bëhet sipas ligjit. Ishte me rëndësi që ne e dëgjuam si duhet, reaguam si duhet dhe do të reagojmë edhe në të ardhmen”, tha presidenti.
Tani dëshiron të asgjësojë ndryshimet ligjore të sapoaprovuara që ka nënshkruar vetë.
Vollodimir Zelenski paraqiti në Vrhovna Rada (Parlamenti ukrainas) propozimin e ligjit me të cilin praktikisht asgjësohen ndryshimet e ligjit mbi struktrat antikorrupsion të cilin parlamenti e miratoi të martën dhe më pas edhe vetë ai e nënshkroi. SAP-i dhe NABU bëhen përsëri struktura të pavarura dhe autonome nga prokurori i përgjithshëm i shtetit (më mirë të themi nga qeveria).
E vetmja gjë që është shtuar është testimi me poligraf për detektivët e NABU-së me akses në sekretet shtetërore, nëpërmjet përdorimit të metodologjisë të cilën e ka miratuar NABU. Gjithashtu, në një afat prej gjashtë muajsh nga momenti i hyrjes në fuqi, SBU duhet të kryejë testimin e të punësurave në NABU, SAP, BEB, OGPU, SBI dhe policinë kombëtare me akses në sekretet shtetërore për veprime të kryera në favor të Federatës Ruse. Neni i fundit mund t’i nënshtrohet levave të ndikimit të presidentit ndaj NABU-së dhe SAP-it, por në praktikë nuk është tamam e qartë sesi kjo do t’i parandalojë detektivët të hetojnë raste kundër qeverisë. Nëse SBU-ja dyshon për tradhëti ndonjë detektiv, në vendin e tij do të vijë një tjetër.
NABU-ja e ka miratuar këtë propozim ligji
Dështimi më i madh politik
Me një fjalë, Zelenski hoqi dorë plotësisht. Dhe ky është dështimi i tij më i madh strategjik qëkur ka marrë detyrën e presidentit. Në fillim nënshkroi ndryshimet e ligjit me më pas u dorëzua para prsioneve të rrugës dhe të Perëndimit.
Zelenski në fillim nuk planifikonte të ndryshonte asgjë në ligjin e sapomiratuar, por propozimi i ligjit duhej të përmbante disa lëshime të vogla. Por, europianët bënë presion shumë të madh ndaj presidentit, deri në atë masë saqë kërcënuan me ndërprerje të financimit, gjë që nuk ishte konform pritmërisë kryesore të Zelenskit për një reaksion të butë nga ana e Europës. Përveç kësaj, pushteti u frikësua edhe nga protestat, megjithëse ato nuk ishin në përmasa të mëdha. Për këtë presidenti vendosi të tërhiqej dhe praktikisht të kthente ato nene që ishin hequr.
Nëse miratohet projekti i lgijit që ai ka paraqitur kjo në fakt do të thoshte se Zelenski gradualisht do ta humbasë kontrollin mbi vertikalen e pushtetit. Sidomos nëse pushon Andrija Jarmakun, duke e shpallur kokë turku, gjë për të cilën shumë veta po e nxitin presidentin. NABU do të paraqesë raportet për dyshimet mbi bashkëpuntorët më të afërt të presidentit, përfshirë, ndoshta, Jarmakun, Timur Mindiçin dhe Julija Sviridenkon.
Ka mundësi që protestat të vazhdojnë në mënyrë që të krijohet presion i vazhdueshëm kundër presidentit. Kësisoj, Zelenski do të përballet me zgjedhjen: ose të mbetet gjeneral i përhershëm që nuk ka ndikim në asgjë, ose të japë dorëheqjen. Sigurisht nëse i’a lejojnë këtë të dytën dhe nuk do të jetë i detyruar të braktisë detyrën e tij. Pra, situata me Zelenskin dhe tërë sistemin e tij të fuqisë po bëhet jashtëzakonisht kërcënuese.
Sipas burimeve të huaja nga qarqe të besueshme (para tërheqjes së beftë të lartpërmendur të Zelenskit), organizatorët e protestave planifikojnë që në një të ardhme të afërt të bëjnë publike nëpërmjet mediave një sërë rastesh mbresëlënëse korrupsioni që NABU-ja ka hetuar kundër Zelenskit, qarkut të afërt të tij dhe zyrtarëve të lartë. Por detyra numur një është që të nxitet ushtria t’i bashkohet protestave. Nëse kjo e fundit është e suksesshme, situata me Zelenskin do të bëhet vërtetë kërcënuese.
Tani për tani komandantët heshtin. Nëse protestat vazhdojnë dhe përhapen, dhe në mënyrë të veçantë nëse ndodhin incidente me viktima, atëherë do të rrite probabiliteti i mbështetjes së protestave nga ana e një pjese të ushtrisë.
Qëllimet e protestave janë të ndara në disa faza
Faza e parë është të detyrohet Zelenski që të asgjësonte plotësisht të gjithë ndryshimet e ligjit për NABU-në. Nëse presidenti e bën këtë (gjë që praktikisht tashmë e ka bërë. Shën. i aut.), do të shpërfaqë dobësinë e tij strategjike dhe do të humbasë kontrollin mbi vertikalen e pushtetit. Nëse tani shefi i SBU-së Vasilj Maljuk në një brifing zyrtar, para kamerave, shprehet se detektivët e NABU-së duhen pushkatuar, kjo do të thotë vetëm një gjë: se ka marrë carte blanche nga Zelenski që të “lagë” agjentët e NABU-së. Por nëse presidenti bën lëshime nuk do t’a ketë më besnikërinë e forcave të sigurisë.
Faza e dytë është të arrihet dorëheqja e Andrija Jarmakut dhe kryeministres së afërt me të Julija Sviridenka – përshembull nëpërmjet inicimit të procedimit penal nga ana e detektivëve të NABU-së. Zelenskit do t’i ofrohet (ose më mirë të themi tashmë i është ofruar) që ta bëjë Jermakun kokë turku mbi rrëfimin e kufizimit të kompetencave të NABU-së dhe ta zëvendësojë. Në mënyrë që t’ia arrijnë kësaj, organizatorët e protestave planifikojnë të shfrytëzojnë kundërshtitë në radhët e ekipit presidencial, ku detyrimisht ka shumë të pakënaqur me Jarmakun, në radhë të parë David Arahami dhe Kiril Budanovi. Dorëheqja e shefit të Zyrës dhe qeverisë përfundimisht do t’a trondisë sistemin e fuqisë së Zelenskit.
Njëkohësisht protestat do të vazhdojnë dhe dhe do t’i afrohen fazës së tretë: presidentit do t’i ofrohet përzgjedhja – ose të bëhet gjeneral i përhershëm i cili nuk drejton më vendin dhe është vetëm zëdhendës i presidentit, ose të japë dorëheqjen. Ka mundësi edhe obsioni më i ashpër i lidhur me detyrimin e Zelenskit për dorëheqje dhe rrëzim në rast refuzimi. Përgjithësisht, situata po bëhet e rëndë me Zelenskin.
Gjykim
Këtij teksti të medias ukrainase do t’i shtonim edhe këtë: Zelenski duket qartë se mori shansin për “provim në vjeshtë” nga ana e fuqive kryesore europiane të cilat janë edhe vetë në lojë të thellë me të këto tre vitet e fundit qëkur ka nisur lufta. Largimi i dhunshëm i Zelenskit mund të jetë i pakëndshëm edhe për ta dhe për këtë skenar janë të papërgatitur.
Gjëja më e rëndësishme në të gjithë këtë punë është sesi do të reagojnë ShBA-të ose më mirë të themi Departameënti i Shtetit. Bashkëpuntori i afërt i Donald Trumpit, senatori Lindsey Graham (haptazi mik i Ukrainës dhe kritik, i madh i Rusisë dhe Vladimir Putinit)- në opinionin e gjërë publik i njohur si bashkëautor i propozimit të ligjit mbi futjen e tarifave doganore në masën 500 përqind kundër Rusisë nëse nuk pranohet plani paqesor i Trumpit – para dy ditësh kritikoi ashpër Zelenskin për heqjen e pavarësisë së organeve shtetërore antikorrupsion. Përfaqësuesit kyç të lëvizjes trampiste MAGA në Kongres ishin akoma më të ashpër dhe kërkuan heqjen dorë plotësisht të ShBA-ve nga Ukraina.
Nëse Trumpit do t’i duhet të ashpërsojë marrëdhëniet dhe situatën në Kiev për këtë me siguri i ka mjetet dhe mundësitë. Jo shumë kohë më parë zëvendësoi ambasadoren e emëruar nga Joe Bajdeni jo shumë kohë pas nisjes së agresionit në Ukrainë në muajin shkurt të vitit 2022, ndërsa emisari i tij për Ukrainën dhe personi i afërt me të Keith Kellogu i bie poshtë e përpjetë Urkainës si t’ia dojë qejfi, gjë për të cilën politikanët e atjeshëm i përkulen. Përveç kësaj, pavarësisht nga të gjitha, Amerika deri dje ishte furnizuesi më i madh dhe mbështetja kryesore e saj në përgjithësi.
Pra, nëse dëshiron Trumpi mund të shkaktojë kaos në Kiev dhe një revolucion të ri që mund t’i kushtojë kokën Zelenskit. Nëse po ashtu gjithsesi edhe kjo që po ndodh tani me Zelenskin mund të jetë e nevojshmë që t’a dëgjojë verbërisht dhe të bëjë gjithçka që i kërkohet – gjë me të cilën evitohet destabilizimi më i gjërë i vendit i cili është ende në luftë gjë e cila Moskës do t’i interesonte shumë.
Gjithsesi, në ditët dhe javët në vazhdim në Kiev nuk ka për të qënë e mërzitshme kur bie fjala për guzhinën e politikës së lartë. Çfarë do të gatuhet në fund të gjithë kësaj nuk është e rekomandueshme të prognozohet, sidomos për atë që këtu kemi të bëjmë, krahas guzhinjerëve vendas, edhe me asish të huaj. Ata dinë t’i gatuajnë mirë specialitetet. Puna është sesi mund të ndikojë kjo në procesin negociues mes Rusisë dhe Ukrainës, raundi i tretë i të cilit u mbyll pardje në Stamboll? Me shumë më pak tensione sesa deri tani. Nëse për asgjë tjëtër, delegacioni ukrainas kësaj here në takimin me atë rus erdhi veshur me kostume, dhe jo me uniforma ushtarake si më parë.
[i] https://www.geopolitika.news/razgovori/toptema/strateski-poraz-zelenskog-odgovornost-za-svoj-grijeh-prebacio-na-parlament/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
