Pavle Mijoviç-Osllobogjenje[i]
Presidentja e Sllovenisë, Natasha Pirc Musar personifikon një politikë të jashtme autentike, madje edhe karizmatike të “shteteve të vogla”, jo vetëm në nivel ceremonial dhe simbolik, por edhe në atë etik, duke u bërë zëdhënëse e atyre zëri i të cilëve nuk dëgjohet. Në kontekstin e Gazës është bërë zëdhënëse e fëmijëve, të vrarëve, sakatuarve dhe të kequshqyerve.
Holokaustin, Ruandën, Srebrenicën, Gazën – kuarteti tragjik i genocidit në historinë moderne të njerzimit – të cilët bota nuk i parandaloi, u shpreh nëpërmjet një fjalimi cilësor, të pazakontë me fytyrë njerzore, nga presidentja e Republikës së Sllovenisë Natasha Pirc Musar, duke lënë një gjurmë shprese se për Gazën – këtë vend të askujt në truallin e të cilit aktivitetet genocidiste zhvillohen në mënyrë të vazhdueshme – gjithsesi nuk është vonë. Meritoi duartroktike me të cilat auditori e shpërbleu në fund të ekspozesë së saj në Mbledhjen e 80-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara.
Njëlloj ishte edhe para disa muajsh, kur në Parlamentin Europian presidentja sllovene foli në të njëjtën mënyrë, e cila, përveç faktit se ishte fjalim shtetëror, posedonte edhe komponenten e theksuar njerzor. Në këtë mënyrë nga Sllovenia, së cilës përherë, sëpaku në kuadrin e ish Jugosllavisë, i është shtuar edhe epiteti i vendit territorialisht të vogël, por njëkohësisht më i suksesshmi dhe më moderni, në eterin e politikës botërore u lëshua mesazhi mbi atë sesi duhet të veprojë bota dhe të ndalojë genocidin në Gaza.
Politika e jashtme sllovene më së shpeshti vendoset në kontekstin e “vendeve apo shteteve të vogla”, të cilët në raport me fuqitë e mëdha (bërthamore, për nga numuri i popullsisë etj) vështirë se mund të kenë jehonë ndjeshmërie në lëvizjet botërore. Vetë termi “shtete të vogla” ka hyrë në marrëdhëniet ndërkombëtare në shekujt e 19-20-të si përshkrim për shtetet që kanë popullsi relativisht të limituar – thjesht bëhet fjalë për vende të vogla, territori i të ciave nuk është tejet i madh, fuqia ekonomike e tyre është larg asaj që posedojnë fuqitë e mëdha, dhe në përputhje me këtë, edhe kapaciteti i përgjithshëm ushtarak është i limituar. Gjithsesi madhësia ka rëndësi edhe në marrëdhëniet ndërkombëtare, e kësisoj në fillim Lidhja e Popujve, e më vonë Kombet e Bashkuara, i kanë klasifikuar shtetet sipas madhësisë së thjeshtë dhe fuqisë përkatëse. Mendohej se shtetet e vogla, për të mbijetuar duhet të zhvillojnë lidhje strategjike, të bëjnë një sërë kompromisesh dhe adoptimesh, thënë shkurt strategji për mbijetesë në mënyë që të ekzistojnë në botën e marrëdhënieve ndërkombëtare. Kjo gjë e bën jo autentike politikën e vendeve të vogla.
Por njëkohësisht, sikurse shkruan Peter J. Katzeinstein në analizën kushtuar shteteve të vogla, ato përfaqësojnë përparësinë komparative: ato mund të jenë fleksibël, bashkëpunues, ndërsa duke shfrytëzuar multilateralizmin, zëri i tyre në skenën ndërkombëtare mund të jetë aktiv dhe i dëgjueshëm. Vaclav Haveli, shkrimtari dhe më vonë presidenti çek, në një leksion të dhënë në Harvard në vitin 1995 përpunoi idenë se politikanët duhet të mendojnë sesi të krijojnë një botë më të mirë. Ndikimi i tyre nuk qëndron vetëm në funksionin që kanë – i cili për më shumë është edhe i përkohëshëm- por në “ndikimin spontan që ka karizma e tyre në opinionin publik”.
Megjithëse shumica e kompetencave të politikën e jashtme të Slovenisë është e qeverisë, gjithsesi presidentja Pirc Musar personifikon një politikë të jashtme autentike, madje edhe karizmatike të “shteteve të vogla” jo vetëm në nivel ceremonial për edhe në atë simbolik dhe etik, duke u bërë zëdhënëse e atyre zëri i të cilëve nuk dëgjohet. Në kontekstin e Gazës, është bërë zëdhënëse e fëmijëve, të vrarëve, të sakatuarve dhe të kequshqyerve. Është bërë gjithashtu zëdhënëse e të drejtave jo vetëm për jetën në kuptimin direkt të fjalës por edhe për jetën politike të tërë popullsisë së Gazës, duke afirmuar idenë mbi zgjidhjen paqesore të konfliktit dhe mundësinë e zgjidhjes me dy shtete. Fokusi i saj është etik dhe humanitar – respekton ndarjen e kompetencave mes presidentit dhe kryeministrit, por fut edhe tema më të gjëra antropologjike dhe shfrytëzon skenën ndërkombëtare që t’i artikulojë.
Pirc Musar bën pjesë në grupin e politikanëve sui generis: karriera e saj gjatë së cilës janë shkëmbyer episode të ndryshme – juriste, komisionere për informacionin, qytetare e angazhuar dhe avokate e suksesshme me specializimin mbi të drejtën e njeriut – i ka dhënë asaj profilin e një politikaneje polivalente të tipit modern. Hobi i saj – që nga loja boulling, jeta aktive dhe pasioni për motorët- krahas energjisë pozitive në qëndrimin publik, i jep Natasha Pirc Musarit disa karakteristika të politikanes atipike e cila është e interesuar për modernizmin: karizmatikja, njerzillëku dhe përgjegjësia për njeriun konkret.
Për krahasim, politika e jashtme e dy republikave, Kroacisë dhe Serbisë, në lidhje me çështjen e njohjes së Palestinës si mundësi e një zgjidhjeje të mundshme, kanë ngjashmëri të pazakontë. Megjithëse bashkëkrijuesi i politikës së jashtme kroate, presidenti Millanoviç në OKB, në shumë aspekte, pati një fjalim të intonuar njerzisht – bëri thirrje që të mbyllej kapitulli i dhunës dhe të njihet e drejta e popullit palestinez për të patur shtetin e tij- Kroacia në parlament, ku është në fuqi HDZ-ja, nuk e njeh Palestinën, duke refuzuar edhe kërkesën për të pezulluar eksportimin e armëve në Izrael. Presidenti serb Vuçiç në një mënyrë klishé diplomatike nënvizoi se Izraeli dhe Serbia janë miq të Serbisë dhe “nuk mundem, për lehtësi dhe për shkak të lajkeve në rrjetet shoqërore, as dua të përcaktohem për palën (…) vetëm se kjo na sjell pikë politike në nivel ditor”. Më tej do të takohet me kryeministrin Netanjahu të cilin do t’a falenderojë për “mbështetjen e palëkundur”, ndërsa biseduan edhe për thellimin e bashkëpunimit në fushën ekonomike dhe të sigurisë. Duket se momentalisht, në lidhje me çështjen e Gazës, janë shpikur kufinj gjeopolitikë joekzistues mes Kroacisë dhe Serbisë dhe se të dy vendet preferojnë ruajtjen e status-quosë, e cila gjithmonë dhe më së shumti është në dëm të popullsisë civile.
Duket se edhe për politikë duhet të kesh shpirt, dhe presidentja sllovene Pirc Musar me fjalimin e saj në OKB tregoi se nga perspektiva e “shteteve të vogla” është e mundur të ndihmohet proaktivisht në mendimin publik dhe politik. Fjalimi i saj, i intonuar shpirtërisht dhe në mënyrë humane, na kujton ne se politika është diçka më shumë se ruajtja e sundimit politik. Pirc Mursari na kujtoi për etikën dhe humanizmin në praktikën politike, por edhe për faktin se ndoshta në Lindje të Sllovenisë gjendet ende diçka, por vetëm gjurmë dhe kurrë e artikuluar mjaftueshëm politikisht.
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/slovenija-i-politika-s-ljudskim-licem-1079040/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
