Riarmatimi i pabarabartë i Evropës po i shkon në dorë Rusisë. Në vend që të veprojnë të bashkuar, vendet e BE-së po garojnë për të prodhuar armë të reja sipas kushteve të tyre. Rezultati është një peizazh ushtarak i ndarë që nuk krijon as frenim të besueshëm dhe as koherencë strategjike: vetëm konfuzion që minon sigurinë, ndërsa Uashingtoni tërhiqet nga epërsia transatlantike.
Presidenti Zelenskyy i kupton rreziqet: “Evropa duhet të dijë si të mbrohet”, tha ai troç në Davos. I frustruar nga kjo mungesë vendosmërie, presidenti i Ukrainës u ankua se vendet e BE-së “as nuk po përpiqeshin” të shpenzonin 5% të PBB-së për sigurinë përpara se të vinte Presidenti Trump.
Zelenskyy ka të drejtë, por problemi i Evropës nuk është niveli i shpenzimeve. Është fragmentimi.
Ndërsa administrata Trump u kërkon evropianëve të “marrin drejtimin” ndaj kërcënimeve rajonale dhe Rusia e tendos vendosmërinë perëndimore, riarmatimi është bërë një provë për mbrojtjen kolektive në një mjedis gjithnjë e më armiqësor. Megjithatë, planifikimi i pabarabartë i kontinentit dobëson sigurinë evropiane dhe aleancën më të gjerë perëndimore.
Franca, Gjermania dhe Italia po i rezistojnë koordinimit të prokurimit, edhe pse Rusia zgjeron prodhimin ushtarak përtej nevojave të saj të luftës në Ukrainë. Duke qenë se janë shtëpia e kompanive më të mëdha të mbrojtjes në Evropë, këto vende preferojnë marrëveshje dypalëshe që ruajnë kontrollin kombëtar industrial, duke minuar Udhërrëfyesin Evropian të Mbrojtjes.
Muri Evropian i Dronëve ilustron këtë mosfunksionim. Pavarësisht se është një projekt kryesor i BE-së kundër sulmeve hibride ruse, tani është i bllokuar, i dëmtuar nga mosmarrëveshjet mbi teknologjinë dhe qeverisjen që ekspozojnë çarje të thella në riarmatim të Evropës.
Kur Evropa nuk arrin të përmbushë pretendimet e saj për unitet me koordinim ushtarak, ajo krijon një hendek të rrezikshëm retorikë-realitet – lloji që historikisht shkakton spirale sigurie dhe llogaritje të gabuara.
Udhëheqësit evropianë tashmë po dërgojnë sinjale kontradiktore, duke krijuar pikërisht paqartësinë që mund të shkaktojë hapa të gabuar. Presidenti francez Macron paralajmëroi kohët e fundit se “ne duhet të qëndrojmë shumë të kujdesshëm dhe të shmangim çdo përshkallëzim”. Por vendet e kufirit lindor janë kuptohet më të vendosura, me Ministren e Jashtme Letoneze Baiba Braže që argumenton se një “përgjigje më proaktive është e nevojshme”.
Vladimir Putin është qartësisht i vetëdijshëm për këtë divergjencë. Duke folur në konferencën Valdai tetorin e kaluar, ai tha se Rusia po “monitoron nga afër militarizimin në rritje të Evropës” dhe pyeti: “A është vetëm retorikë, apo është koha që ne të përgjigjemi?”
Presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen këmbëngul se masat e BE-së janë rreptësisht mbrojtëse dhe jo-përshkallëzuese. Por në një mjedis dyshimi të ndërsjellë, edhe masat vërtet mbrojtëse rrezikojnë të interpretohen si përgatitje për veprime ofensive, kur udhëheqësit evropianë nuk mund të koordinojnë mesazhet.
Ky mospërputhje në diskurs dhe politika vjen pjesërisht sepse ndjenja publike në Evropë ka ndryshuar me shpejtësi. Mbështetja popullore për shpenzimet e mbrojtjes është rritur me shpejtësi dhe qeveritë kanë ndjekur shembullin. Gjermania tani synon të jetë “e aftë për luftë” deri në vitin 2029. Në mënyrë të ngjashme, afati kohor pesëvjeçar i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, për konflikt të mundshëm është bërë kanonik.
Por kjo retorikë e tejkalon shumë kapacitetin e koordinimit ushtarak të Evropës. Gjermania planifikon të mandatojë legjislacionin “Blini produkte evropiane” dhe Franca reklamon prodhimin vendas. Ndërkohë, Polonia po blen avionë luftarakë dhe tanke amerikane, dhe Pentagoni po nxit shitjet e armëve amerikane në Evropë me politikën e saj “Amerika e Para”. Ky fragmentim do të thotë që industritë evropiane të mbrojtjes nuk mund të arrijnë koherencë strategjike – e lëre më operacionale – dhe boshllëku që rezulton në aftësi minon pikërisht atë pengesë që udhëheqësit evropianë pretendojnë se është e nevojshme.
Kaosi i prokurimit gjithashtu sugjeron se Evropa mund të jetë duke u përgatitur për luftën e gabuar. Çdo sulm rus kundër NATO-s ka të ngjarë të synojë infrastrukturën kritike në vend të forcave ushtarake konvencionale. Për më tepër, lufta hibride e Rusisë i jep përparësi sulmeve kibernetike, dezinformimit dhe shtrëngimit ekonomik. Megjithatë, shpenzimet evropiane mbeten të përqendruara në armët tradicionale. Mospërputhja midis kërcënimit dhe reagimit e përkeqëson hendekun retorikë-realitet.
Fragmentimi i armëve dhe konkurrenca kombëtare gjithashtu ndikojnë drejtpërdrejt në strategjinë e Putinit për të ndarë Evropën. Vendet e BE-së që përballen me kërcënime të menjëhershme janë tashmë në një situatë kuazi lufte, me shtetet baltike dhe të kufirit lindor që përforcojnë kufijtë, ndërtojnë bunkerë dhe ndërtojnë ura. Analistët e përshkruajnë këtë si një “aleancë me dy shpejtësi” në zhvillim, me shtetet në vijën e parë që përgatiten për luftë, ndërsa Evropa Perëndimore debaton rregullat e prokurimit.
Nuk është çudi që kjo ndarje ka gërryer besimin e publikut në aftësitë mbrojtëse. Një sondazh i dhjetorit zbuloi se mbi dy të tretat e evropianëve besojnë se vendi i tyre nuk mund të mbrohet ushtarakisht kundër Rusisë.
Zgjidhja e kësaj kërkon kalimin përtej deklaratave aspiruese në mekanizma detyrues. BE-ja duhet të krijojë prokurim të përbashkët të detyrueshëm për projektet e mëdha të aftësive, të zbatuara përmes kushtëzimit të buxhetit. Një Organ i përhershëm Koordinues Industrial i Mbrojtjes i BE-së – me autoritet të vërtetë, jo status këshillimor – mund të anashkalojë vetot kombëtare mbi programet kryesore. Dhe formulat transparente të ndarjes së barrës duhet të zëvendësojnë negociatat ad-hoc që shkatërruan Murin e Droneve. Pa reforma të tilla institucionale, riarmatimi i Evropës do të vazhdojë të gjenerojë konfuzion në vend të një frenimi të besueshëm.
Evropa mund të ndjekë autonomi strategjike përmes prokurimit, mesazheve dhe financimit të unifikuar. Ose mund të vazhdojë me qasje kombëtare, duke pranuar rreziqet që krijon kjo mungesë koherence. Ajo që Evropa nuk mund të bëjë është të pretendojë unitet ndërsa ndjek politika kombëtare kontradiktore. Në këtë skenar, llogaritja e gabuar është rezultati më i mundshëm.
*https://www.euractiv.com/opinion/europes-fragmented-rearmament-undermines-its-own-security
/Përshtati në shqip: Argumentum.al
