Edhe kryeministri Hristijan Mickoski foli për dy skenarë të mundshëm që po diskutohen në Bruksel. Sipas tij, një nga opsionet është që Ukraina, Mali i Zi, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut të bëhen pjesë e Bashkimit Evropian në fillim të vitit 2027, por pa të drejtë vote, duke marrë pjesë në institucionet dhe mekanizmat e BE-së
Ersan PAJAZITI
Shkup, 5 mars – Në një kohë kur Bashkimi Evropian po shqyrton mënyra të reja për ta përshpejtuar procesin e zgjerimit në një realitet gjithnjë e më kompleks gjeopolitik, në Bruksel po zhvillohen diskutime intensive për modele të reja të integrimit të vendeve aspirante. Mes tyre është edhe Maqedonia e Veriut, e cila prej vitesh mbetet e përkushtuar ndaj rrugës evropiane dhe pret hapa konkretë drejt anëtarësimit të plotë në BE, por sfida mbetet ndryshimet kushtetuese. Ambasadorët e 27 vendeve anëtare të BE-së janë ftuar në një darkë të organizuar në Këshillin Evropian, ku pritet që Bjorn Seibert, shefi i kabinetit dhe bashkëpunëtori më i afërt i Ursula von der Leyen, t’i prezantojë idetë më të fundit të Komisionit Evropian për reformimin e procesit të zgjerimit. Takimi zhvillohet në një moment kur Bashkimi Evropian po përballet me sfidën se si ta përshtatë procesin e tij tradicionalisht të ngadaltë të zgjerimit me realitetin e ri gjeopolitik, veçanërisht pas luftës në Ukrainë dhe nevojës për integrim më të shpejtë të disa vendeve në strukturat evropiane.
Sipas raportimeve të fundit, Komisioni Evropian po shqyrton një reformë të mundshme që do të mundësonte anëtarësimin e disa vendeve në BE pa të drejtë të plotë vote në fazën fillestare. Ky model njihet si “anëtarësim i kundërt” ose “integrim gradual”, ku vendet mund të bëhen pjesë e Unionit edhe para përfundimit të plotë të reformave të brendshme në fusha si lufta kundër korrupsionit dhe sundimi i ligjit. Megjithatë, sipas informacioneve të publikuara nga media evropiane “Euractiv”, shumë qeveri të vendeve anëtare nuk tregojnë gatishmëri për një qasje të tillë të përshpejtuar. Edhe nëse një model i ri do të pranohej, çdo marrëveshje për anëtarësim do të duhej të ratifikohej njëzëri nga të gjitha vendet anëtare.
Hungaria, për shembull, pritet të mbetet skeptike ndaj anëtarësimit të Ukrainës, pavarësisht rezultatit të zgjedhjeve të 12 prillit në atë vend. Ndërkohë në Francë mund të kërkohet edhe referendum për zgjerimin. Për idenë e integrimit të përshpejtuar kanë shprehur interes më të madh Shqipëria, Serbia, Moldavia dhe Ukraina, ndërsa Maqedonia e Veriut ende nuk ka ndërtuar një qëndrim zyrtar për këtë model.
Presidentja Gordana Siljanovska-Davkova deklaroi javën e kaluar se për këtë ide kishte dëgjuar nga raportuesi evropian Tomas Vajc, por shtoi se propozime të ngjashme janë dëgjuar edhe më parë. Ajo theksoi se sipas traktateve aktuale të BE-së, vendet anëtare gëzojnë status të plotë dhe të drejtën e vetos. Sipas saj, duke pasur parasysh gjithçka që ka bërë vendi në rrugën drejt integrimit evropian, është e arsyeshme që edhe Maqedonia e Veriut të pyetet për modalitetet e mundshme të pranimit në BE.
Presidentja theksoi gjithashtu se integrimi i plotë dhe i shpejtë i Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian mbetet garancia më e madhe për paqen dhe stabilitetin në rajon. “Duhet t’i japim fund arsyeve artificiale dhe atyre me karakter identitar që pengojnë anëtarësimin në BE dhe të fokusohemi te kriteret e Kopenhagës”, deklaroi ajo gjatë një konference për shtyp. Edhe kryeministri Hristijan Mickoski foli për dy skenarë të mundshëm që po diskutohen në Bruksel. Sipas tij, një nga opsionet është që Ukraina, Mali i Zi, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut të bëhen pjesë e Bashkimit Evropian në fillim të vitit 2027, por pa të drejtë vote, duke marrë pjesë në institucionet dhe mekanizmat e BE-së. Një skenar tjetër parashikon që këtij grupi t’i bashkohen edhe vende të tjera të rajonit si Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Kosova dhe Moldavia.
Megjithatë, kjo qasje e ndarjes së vendeve në grupe dallon disi nga diskutimet që zhvillohen aktualisht në kryeqytetet evropiane dhe në Bruksel. Sipas “Euractiv”, Komisioni Evropian do të duhet të bëjë përpjekje të mëdha për të bindur vendet anëtare për një reformë të tillë të zgjerimit, pasi disa kryeqytete evropiane tashmë kanë shprehur dyshime për ndryshime kaq të thella.
Ekspertja e Këshillit Evropian për Marrëdhënie me Jashtë në Berlin, Engjellushe Morina, deklaroi se aktualisht nuk duket se ekziston një strategji e qartë për zgjerimin. “Të jem e sinqertë, nuk mendoj se ekziston një strategji e mirëfilltë. Përveç kësaj ideje gjysmë të përgatitur, nuk shoh propozime të tjera që mund të funksionojnë”, tha ajo. Ndërkohë, komisionerja e BE-së për zgjerim, Marta Kos, ndodhet në Berlin ku pritet të përballet me pyetje të vështira lidhur me procesin e zgjerimit dhe përfshirjen e Ukrainës në këtë koncept.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur skepticizëm për mundësinë që Ukraina të bëhet pjesë e BE-së deri në vitin 2027, ndërsa edhe Austria, Suedia dhe Franca kanë theksuar se zgjerimi duhet të bazohet në përmbushjen e kushteve dhe jo në shpejtësi. Edhe kryeministri i ri i Holandës, Rob Jetten, gjatë vizitës së tij të parë në Bruksel pas zgjedhjes në këtë post, theksoi se vendi i tij është i hapur për diskutime rreth zgjerimit, por paralajmëroi se një proces shumë i shpejtë nuk do të ishte zgjidhje e mirë. “Ne jemi të hapur për të shqyrtuar mbështetje më të gjerë, por lëvizja shumë e shpejtë nuk është mënyra e duhur për të ecur përpara”, deklaroi ai.
Jetten shtoi se qeveria e re holandeze mbështet reduktimin e vendimmarrjes me unanimitet në BE, një qasje që do ta dobësonte të drejtën e vetos që shpesh përdoret nga disa vende anëtare.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ndërkohë ka hedhur poshtë publikisht kërkesën e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky për anëtarësim të vendit të tij në BE deri në vitin 2027. Megjithatë, Komisioni Evropian vazhdon të shqyrtojë mënyra për t’u ofruar vendeve kandidate një formë të integrimit të shpejtë në strukturat evropiane, edhe pa të gjitha të drejtat dhe përfitimet e anëtarësimit të plotë.
Në të njëjtën kohë, kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç publikuan një artikull të përbashkët në gazetën gjermane “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, ku kërkuan përshpejtimin e integrimit të vendeve të përgatitura kandidate në tregun e përbashkët evropian dhe në zonën Shengen. Ata kujtuan se që nga viti 2013, kur Kroacia u bë anëtare e BE-së, asnjë vend tjetër nuk i është bashkuar Unionit. Sipas tyre, edhe pse kjo nuk do të thotë se angazhimi për zgjerim është zvogëluar, procesi është bërë më kompleks për shkak të reformave të brendshme, tensioneve gjeopolitike dhe shqetësimeve të vendeve anëtare. Rama dhe Vuçiç paralajmëruan se nëse vendeve aspirante u kërkohet të presin reformimin e vetë BE-së përpara se të anëtarësohen, kjo do të ishte një mënyrë indirekte për të mbyllur derën e zgjerimit. Ata theksuan se një qasje e tillë do të ishte e gabuar, kundërproduktive dhe madje e rrezikshme në kontekstin aktual gjeopolitik.
