Maja Çohan tportal.hr[i]
Sulmi amerikan ndaj Iranit ka hapur një çarje të re në raportet mes Shteteve të Bashkuara dhe Europës. Presidenti francez Emanuel Macron, kryeministri britanik Keir Starmer dhe kryeministri spanjoll Pedro Sanchez refuzojnë të mbështesin luftën që nisi Donald Trumpi, dhe diskutimi kërcënon të rritet në një konflikt serioz politik dhe tregtar, shkruan Politico.
Ironikisht, Trump, i cili ka kaluar muaj duke kritikuar dhe fyer udhëheqësit evropianë, i cili tani po zbulon se sa shumë ka nevojë për aleatët e tij. Presidenti amerikan këtë javë e qortoi publikisht Londrën për refuzimin e qeverisë britanike për të lejuar bombarduesit amerikanë të ngrihen nga bazat në Mbretërinë e Bashkuar. Megjithatë, Starmer nuk po dorëzohet, duke lejuar vetëm operacione “mbrojtëse” nga bazat e Forcave Ajrore Mbretërore.
Qëndrim të njëjtë mori edhe kryeministri spanjoll Sanchez duke e dënuar sulmin mbi Iranin si operacion i cili shkel të drejtën ndërkombëtare, dhe refuzoi t’u lejojë avionëve amerikanë të përdorin bazat spanjolle, gjë që shkakto zemërimin e Shtëpisë së Bardhë. Macroni gjithashtu paralajmëroi se lufta kundër Iranit është e “rrezikshme” dhe e papajtueshme me të drejtën ndërkombëtare.
Presion nga Uashingtoni
Tensionet u rritën kur zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë Karoline Leavitt deklaroi se “presidenti pret që e tërë Europa, pra të gjithë aleatët, të bashkëpunojnë në këtë mision të pritur prej kohësh” me synimin që “të shkatërrohet regjimi iranian i cili kërcënon Amerikën dhe aleatët tanë europianë”. Leavitt madje pohoi se Spanja “ka pranuar të bashkëpunojë” me ushtrinë amerikane, por Madridi e përgënjështroi menjëherë.
Qëndrimi i ashpër i krerëve europianë kujton ndasitë e vitit 2003, kur invazioni në Irak i administratës së Georg W. Bushit në Irak groposi besimin transatlantik. Konflikti i ri në Lindjen e Afërt mund t’a lëkundë akoma më shumë aleancën perëndimore.
Fantazmat e Irakut
Që nga rikthimi në Shtëpinë e Bardhë në muajin janar të vitit 2025, Trumpi i ka ashpërsuar raportet me Europën. Zvogloi mbështetjen për Ukrainën, kritikoi liderët europianë për shkak të emigracionit, kërkoi që Groenlanda të kalojë nën kontrollin amerikan, ndërsa sulmin në Iran e filloi për konsultime me aleatët kyç në NATO.
Kur aleatët e kundërshtuan, reaksioni i Uashingtonit ishte i ashpër. Trumpi e quajti qeverinë e Sanchezit “të tmerrshme” dhe “jomiqësore” dhe kërcënoi me ndëprerje të tregtisë me Spanjën. Sanchezi i’a ktheu në një fjalim në televizion: “Nuk do të marrim qëndrim në kundërshtim me vlerat dhe parimet tona nga frika e hakmarrjes së të tjerëve”.
Sipas Rojtersit, tankerat ajrorë amerikanë të cilët ishin të dislokuar në Spanjë, janë zhvendosur në baza të tjera europiane, ndërsa ministri i financave i ShBA-ve Scott Bessent akuzoi Madridin “për qëndrim jashtëzakonisht jo kooperues”, duke shtuar se me këtë ka kërcënuar ushtarët ameriknë.
Megjithatë, jo të gjithë krerët europianë janë në konflikt me Uashingtonin. Kancelari gjerman Friedrich Merz mori falenderime nga Shtëpia e Bardhë mbasi u mundësoi amerikanëve përdorimin e bazës ajrore Ramstein. “Gjermania ishte e shkëlqyeshme. Ishte fantastike”, tha Trumpi duke theksuar se ShBA-të nuk kërkojnë pjesmarrjen e Gjermanisë në luftime.
Europës i nevojitet Amerika – por edhe anasjelltas
Edhe përkundër mosmarrveshjeve, zyrtarët europianë janë të vetëdijshëm se vazhdojnë të varen nga mbështetja amerikane për sigurinë. Pa presionin amerikan, Rusia vështirë se mund të detyrohet për bisedime mbi Ukrainën, ndërsa pa armët amerikane Kievi mund të gjendet në rrezik serioz në arenën e luftimeve.
Një diplomat europian paralajmëron: “Nëse duam të mbrojmë të drejtën ndërkombëtare dhe rendin e bazuar në të drejta, do të na duhet të kritikojmë verpimet amerikane. Nëse Europa hesht mbi luftën amerikane kundër Iranit, do të humbasë besueshmërinë”.
Edhe në Uashington kanë plasur paralajmërimet. Shefi i komandës së përbashkuar të ushtrisë amerikane, gjenerali Dan Caine citohet se e ka paralajmëruar Trumpin se lufta kundër Irani është shumë më e rerzikshme pa mbështetjen e aleatëve kryesorë”.
“Për këtë edhe Trumpit i nevojitet Europa”, tha një prej zyrtarëve europianë.
Rrezik shumë i madh nga përshkallëzimi
Ndërkohë Britania e Madhe, Franca dhe Gjermania po dërgojnë anijet luftarake dhe kapacitete të tjera luftarake drejt Lindjes së Afërt për të mbrojtur interesat e tyre, përshembull mbrojtjen e Qipros mbasi që një dron iranian goditi bazën britanike.
Por këto lëvizje mbartin rrezikun e përshkallëzimit. Madje edhe forcat e dërguara në mision “mbrojtës” mund të gjenden në mesin e konfliktit. “Atëherë nuk do të kërcënohen vetëm jetët e izraelitëve dhe amerikanëve”, paralajmëroi një prej diplomatëve europiane. “Dhe ky është vendim i madh”.
[i] https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/trumpu-se-konacno-upalila-zaruljica-amerika-ipak-ne-moze-bez-pomoci-europe-20260305
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
