Zoran Meter geopolitka.news [i]
- Nëpërmjet Emirateve të Bashkuara Arabe, Trumpi në fakt po përçan bllokun monolit arab dhe synimet e tij për krijimin e së ashtuquajturës Botë Arabe nën udhëheqjen e Riadit, si pol i ri dhe i fuqishëm në botën e ardhshme multipolare. Njëkohësisht Trumpi dëshiron të marrë kontrollin mbi tregtinë globale të naftës domethënë t’a kalojë atë nga duart e OPEC-ut në ato të ShBA-ve
- Bashkë me “kthimin e Iranit në epokën e gurit”, sikurse kërcënoi haptazi para pak kohësh, Trumpi, nëpërmjet përçarjes mes arabëve të pasur siguron edhe pozicionimin përfundimtar të Izraelit si dominion rajonal brenda perandorisë globale amerikane
Mbrëmë, mbarë botën e ka tronditur lajmi se Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) përfundimisht kanë vendosur të braktisin Organizatën e Vendeve Eskportuese të Naftës- OPEC-un dhe formatin e saj të zgjeruar OPEC+ i cili përfshin edhe prodhues të tjerë botërorë të naftës dhe të cilët nuk janë antarë të vetë OPEC-ut (Rusia, Meksika, Kazakistani). EBA edhe zyrtarisht do të pushojë së qëni në OPEC duke filluar nga 1 maji, domethënë punë dy ditësh!
Ky vendim i Emiratëve të pasura, i cili momentalisht, sipas marrëveshjes së brendshme të OPEC-ut prodhon 3 deri 3,5 milionë barela naftë në ditë, është shokues megjithëse për njohësit e mirë të kushteve brenda OPEC-ut, nuk do të duhej të përbente befasi tejet të madhe. Sepse, EBA-të, gjatë gjithë antarsisë së tyre në këtë organizatë, shpesh kanë shprehur pakënaqësinë me kuotat që i ishin imponuar në përputhje me rregullimin e sasisë së prodhimit me qëllim stabilitetin e furnizmit global ose më mirë të themi ruajtjen e kontrollit mbi çmimet e naftës në botë. Në fakt, EBA-të, kanë kapacitete për prodhimin e 5 milionë barela naftë në ditë, dhe është pikërisht kjo ajo që synojnë të bëjnë tani. Për këtë dëshmon edhe deklarata zyrtare e bërë publike sëfundmi, në të cilën, mes tjerash nënvizohet edhe si më poshtë: “Pas daljes, EBA-të do të vazhdojnë të veprojnë me përgjegjësi, gradualisht dhe në mënyrë të matur të hedhin prodhimin shtesë në treg, në përputhje me kërkesën dhe kushtet e tregtisë”. (Info: Agjensia shtetërore WAM).
Sjellim në kujtesë këtu se EBA-të u antarsuan në OPEC në vitin 1967, nëpërmjet Emiratit Abu Dabi, dhe vazhduan antarsimin edhe pas themelimit zyrtar të Emirateve të Bashkuara Arabe në vitin 1971.
Ky vendim i Abu Dabit nuk ka dyshim se është nxitur edhe nga dëshira e presidentit amerikan Donald Trump i cili me rritjen e sasisë së naftës në tregun global dëshiron të ulë çmimin e saj në atë amerikan për shkak të ndikimit tejet negativ të shtrenjtësimit të karburantit në ShBA pas fillimit të luftës amerikano-izraelite kundër Iranit, gjë e cila zvoglon shumë shanset në meszgjedhjet për Kongresin të cilat mbahen pas gjashtë muajash.
Me siguri nuk është rastësi që ky vendim u muar shumë shpejt pas vizitës së javës së kaluar në Uashigton të një zyrtari të EBA-ve, ku bisedoi me kolegët amerikanë mbi tema financiare, dollarin dhe shumë gjëra të tjera.
Pyetja kryesore
Tani shtrohet pyetja kryesore: si di të ndikojë te OPEC-u ky vendim i monarkisë së pasur të Gjirit? A do të ndërmarrin të njëjtat masa edhe vendet e tejra dhe të shpien kësisoj në fragmentizimin e kësaj organizate – dhe kjo në kushtet e situatës energjetike të ndërlikuar si kurrë më parë, e krahasueshme kjo vetëm me atë të pandemisë së koronavirusit në vitet 2020-2022.
Përveç kësaj, nuk është se po zbulojmë ndonjë gjë të madhe nëse themi se vitet e fundit marrëdhëniet mes dy monarkive kyçe dhe fqinjë, Arabisë Saudite dhe EBA-ve, janë përkeqësuar. Kjo u duk mirë nëpërjmet qëndrimeve të ndryshme për përfundimin e krizës në Jemen, ku të dyja monarkitë në fjalë, në muajin shkurt të vitit 2015, filluan një operacion ushtarak kundër hutistëve shìitë nga partia Ansar Allah. Meqënëse ky operacion ushtarak i cili vazhdoi me vite dhe de facto përfundoi me mossukses, Riadi preferoi një zgjidhje me marrëveshje me jemenitët, ndërsa Abu Dabi këmbënguli në vazhdimin e luftës, në fund Jemenin Verior me qytet kryesor Sanan e kontrollojnë hutistët, ndërsa pjesën Jugore (Jemenin e dikurshëm të Jugut) Emiratet me ndihmën e forcave të tyre ushtarake dhe fiset aleate arabe.
Ndërsa Arabia Saudite dhe antarët e tjerë të Këshillit për Bashkëpunim në Gji (GCC) i janë kundërvënë fuqishëm fillimit të luftës dhe preferojnë dialogun, EBA-të, më shumë se të gjithë shtetet arabe ishin në anën e ShBA-ve dhe Izraelit në luftën e përmendur. Prandaj edhe patën kundër vetes përgjigjen më të ashpër ushtarake nga ana e Iranit në raport me fqinjët e tjerë.
Rregullime të ndryshme sigurie dhe Ngushtica e Hormuzit
Gjithashtu është pak i njohur fakti se që më përpara Izraeli i ka dërguar EBA-ve elementë të caktuar të “Kupolës së hekurt” të tij të famshme – mbrojtje antiraketore, e destinuar para së gjithash për mbrojtje nga Irani dhe proxy-t e tij rajonalë. Dhe kjo, pavarësisht faktit se EBA-të janë antarë të BRICS-it (si edhe Irani), ndërsa Arabia Saudite nuk është se ka menduar seriozisht për këtë problem – EBA-të boshtin kryesor të sigurisë së tyre e kanë vënë në duart e ShBA-ve (natyrisht edhe të Izraelit), ndërsa monarkitë e tjera kanë kërkuar edhe aranzhime shtesë nga shtete të tjera të rëndësishme.
Paradoksi i kësaj qëndron në atë EBA-të janë dëmtuar më shumë nga sulmet iraniane, edhe përkundër garancive të forta amerikane të sigurisë. Nuk ka dyshim se tani dëmet që kanë pësuar duan t’i kompensojnë me hedhjen në tregun global të sasive më të mëdha të naftës së tyre.
Megjithatë, këtu ka edhe një kleçkë me rëndësi: Ngushtica e Hormuzit, nëpër të cilën duhet të kalojnë tankerat e emirateve dhe ata të të tjerëve që blejnë naftën e tyre, vazhdon të jetë e mbyllur. Irani me flotën e tij të anijeve të shpejta të armatosura, të cilat mund të vendosin mina nënujore (e njohur edhe si “flota e mushkonjave”), qarkullon pa ndërprerje mes tankerëve të cilët janë ndalur për shkak të bllokadës në anën veriore të Hormuzit, ndërsa nga ana jugore Ngushtica e Hormuzit është bllokuar nga flota detare amerikane – po ashtu edhe portet iraniane jugore të eksportit.
Për këtë nuk është e qartë se në çfarë mënyre EBA-të synojnë të eksportojnë naftën e tyre duke patur parasysh se, në ndryshim nga Arabia Saudite, nuk kanë naftësjellës. Nëse do të dëshironin tankerat e tyre mund t’i dërgojnë drejt Irakut dhe terminalit të tij Jugor në Basra, i cili eventualisht mund të marrë edhe naftësjellësin nëpërmjet Kurdistanit iraken dhe më pas ta kalojnë në Turqi, e kjo më tej në Europë, por në këtë rast ata do të ishin shënjestër e lehtë për sulmet ajrore iraniane, si dhe sulmet e milicisë shìite irakene nën kontrollin e Teheranit. Prandaj ky arranzhim është i vështirë për t’u realizuar.
Situata në lidhje me synimet e EBA-ve në këtë kontekst është ende e panjohur meqënëse presidenti aemrikan Donald Trump sot në mëngjez deklaroi se duhet të përgatitemi për bllokadë të gjatë amerikane në Hormuz, dukshëm duke mos dashur ndonjëfarë përshkallëzimi të ri dhe të rrezikshëm me rifillimin e sulmeve amerikjane mbi Iran pasi javën e kaluar mbaroi afati dyjavor i armëpushimit.
Për shkak të të gjithave sa më lart nuk të çudit fakti se në vend të zvoglimit të pritshëm të çmimit të naftës për shkak të rritjes së prodhimit nga EBA, sot ndodhi një rritje e çmimit të “arit të zi”. Sepse, pas deklaratës mbi braktisjen e tregut OPEC tregjet reaguan shpejt sepse u përllogarit potenciali pë ofertë tej mase nga ana e EBA-ve. Çmimet e naftës ranë në 2% dhe 3%, sidomos marrëveshjet me afat pas diaa muajsh.
Megjithatë, këtë lëvizje po ashtu shpejt e kompensoi edhe faktori i rrezikut të lidhur me konfliktin e Lindjes së Mesme dhe bisedimet momentalisht të ndërprera mes ShBA-ve dhe Iranit. Kështu, sikurse shkruan sot Euronews, nafta referente amerikane WTI tregohet me mbi 105 dollarë për barelë, ndërsa nafta Brent me mbi 112 dollarë. Të dy këta çmime të mërkurën ishin më të larta me rreth 4% në raport me çmimin më të ulët të shpallur në EBA.
Konkluzion: Trumpi përçan “botën arabe”
Mbyllja afatgjatë e Ngushticës së Hormuzit do të largonte pak a shumë 12% të naftës globale nga oferta e naftës në treg, sipas raportit të IEA-së. Por duket qartë se problemet e vërteta janë duke ardhur.
Për më shumë, gjë të cilën në përgjithësi nuk e përjashtoj që Trumpi, nëpërmjet EBA-ve, përçan bllokun monolit arab dhe synimet e tij për krijimin e së ashtuquajturës bota arabe nën udhëheqjen e Riadit, si një pol i ri dhe i fuqishëm në botën e ardhshme multipolare. Njëkohësisht Trumpi dëshiron të marrë në dorë kontrollin e tregtisë globale të naftës domethënë t’a kalojë nga duart e OPEC-ut në të ShBA-ve.
Sëbashku me “kthimin e Iranit në epokën e gurit”, sikurse kërcënoi para pak kohësh, nëpërmjet përçarje ssë arabëve të pasur Trumpi siguron pozicionimin përfundimtar të Izraelit si dominion rajonal brenda perandorisë globale amerikane.
Natyrisht, këto janë gjithnjë dëshira, por gjithsesi për to po punohet aktivisht.
Disa herë, edhe mbas çrregullimeve të qarta të raporteve mes Trumpit dhe aleatëve europianë, kam shkruar se Trumpi nuk duhet nënvlerësuar sepse ai nuk është kurrfarë anomalie në Shtëpinë e Bardhë, por buldozer i cili shtron rrugën drejt sendërtimit të interesave kryesore kombëtare amerikane të cilat i përcaktojnë elitat e atjeshme. Natyrisht, në sasinë që kjo do të jetë e mundur duke patur parasysh se ekzistojnë edhe lojtarë të tjerë globalë. Kur ta përfundojë këtë punë, ai do të jetë i zëvendësueshëm si edhe të tjerët para dhe pas tij.
Sepse politika ka qënë dhe mbetet mjet për sigurimin e interesave dhe kontrollin e të pasurve. Nëse ndokush u flet diçka të kundërt dhe, për më shumë, ju servir floskula mbi demokracinë, mos i besoni.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/blic-analiza-zorana-metera-bijegom-uae-iz-opec-a-trump-razbija-arape-a-izrael-postaje-regionalni-voda/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
