Sot media amerikane Bloomberg bëri publik tekstin e plotë të projekt marreveshjes amerikano-iraniane e cila duhet të shpjerë në përfundimin e luftës. Marrëveshja duhet të nënshkruhet të premten. Ja 15 pika të paraqitura shkurtimisht të kësaj marrëveshje:
- Irani dhe ShBA-të menjëherë dhe përgjithmonë ndërpresin luftën dhe marrin detyrimin se nuk do të përdorin forcën kundër njëri tjetrit as do të kërcënojnë me forcë.
- Te dyja palët respektojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të palës tjetër dhe nuk do të përzihen në punët e brendshme njëra tjetrës.
- Në një afat prej 60 ditës duhet të bien dakord për marrëveshjen pëqrfundimtare paqesore.
- ShBA-të heqin bllokadën detare, tërheqin forcat nga rajoni mbas marrëveshjes përfundimtare dhe rinovojnë qarkullimin normal. Të gjitha anijet do të tërhiqen brenda 30 ditësh.
- Irani hap përsëri rrugët detare tregtare dhe heq ndalimet në lundrim. Qarkullimi do të kthehet në gjendjen e para luftës brenda 30 ditësh (nuk shënohet se si mund të garantohet një gjë e tillë).
- ShBA-të dhe partnerët do të ndihmojnë në rinovimin ekonomik të Iranit nëpërmjet një plani me vlerë 300 miliardë dollarë.
- ShBA-të do të heqin gradualisht të gjithë sanksionet kundër Iranit, përfshirë edhe të gjithë sanksionet ndërkombëtare dhe ato të njëanshme amerikane.
- Irani pohon se nuk do të zhvillojë armë bërthamore, ndërsa çështjet e hapura bërthamore do të zgjidhen nëpërmjet marrëveshjes përfundimtare (pra ende nuk është definuar çështja vërtetë më kryesore, ndërsa Irani gjatë gjithë këtij viti gjithsesi ka pahuar se nuk po e zhvillon një armë të tillë).
- Deri te marrëveshja përfundimtare të dyja palët ruajnë situatën ekzistuese: Irani nuk zgjeron programin bërthamor, ndërsa ShBA-të nuk vendosin sanksione të reja as fuqi ushtarake shtesë.
- ShBA-të lejojnë menjëherë eksportin e naftës iraniane, prodhimeve petrokimike dhe shërbimeve të tjera të lidhura me të.
- ShBA-të shkrijnë gradualisht pronën iraniane dhe mjetet financiare.
- Vendoset mekanizmi për kontrollin e realizimit të marrëveshjes.
- Pas fillimit të realizimit të masave kryesore ekonomike dhe të sigurisë do të vazhdojnë negociatat për çështjet e tjera.
- Marrëveshja përfundimtare do të vërtetohet me Rezolutë detyruese të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.
Detajet më interesante: Fondi prej 300 miliardë dollarë
Fondi privat prej 300 miliardë dollarësh, i ideuar për nxitjen e investimeve në Iran, i parashikuar nga marrëveshja kuadër e mësipërme mes ShBA-ve dhe Iranit, ndërsa më shumë se gjysma e tij tashmë është siguruar, tha për Reuters-in një burim i njohur direkt me marrëveshjen.
Fondi në fjalë është ideuar në mënyrë që të dyja palëve t’u ofrojë nxitje ekjonomike për lidhjen e marrëveshjes përfundimtare mbi përfundimin e luftës, tha burimi, i cili foli me kushtin e anonimatit sepse plani ende nuk është bërë publik ndërsa Uashingtoni dhe Teherani po përgatiten për nënëshkrimin i cili do të bëhet të premten. Ekzistenca e këtij fondi është lajmëruar që më përpara, por Reuters-i zbulon për herë të parë se më shumë se gjysma e kësaj shume tashmë është siguruar dhe se do të përbëhet plotësisht nga mjetet e sektorit privat.
Zyrtarët amerikanë dhe iranianë deklaruan të dielën se janë marrë vesh në parim për përfundimin e luftës, e cila nisi me sulmin e forcave amerikane dhe izraelite kundër Iranit me 28 shkurt 2026. Marrëveshja nënkupton ndërprerjen e bllokadës amerikane dhe hapjen përsëri të Ngushticës së Hormuzit, rrugë kyçe për furnizimin me naftë dhe gaz në tërë botën.
Fondi i ri është mjet privat financiar, dhe jo program rindërtimi ose formë reparacioni luftë dhe nuk do të përfshijë kurrfarë parash shtetërore, duke shtuar se fabrikat me seli në ShBA, shtetet arabe të Gjirit Persik, Aziusë, Amerikës së Jugut dhe Afrikës kanë rënë dakord që të marrin detyrim financimin. Burimi tha se investimet e premtuara përfshijnë energjetikën, logjistikën, prodhimin dhe transportin.
Irani kërkon reparacione si kusht për paqe
Presidenti amerikan Donald Trump të mërkurën i’u kundërvu çfarëdolloj karakterizimi të fondit si investim amerikan. “Ne nuk investojmë, nuk japim as dhjetë cent” tha Trumpi në përpjekje për të mbrojtur imazhin, duke shtuar se nuk kërkon as nga vendet e Gjirit Persik që të investojnë.
“Do të thoja se këtë nuk do t’a bëjnë për njëfarë kohe derisa të zbulojnë sjelljen. Kjo është çështje sjelljeje, por gjithsesi ne nuk investojmë”, tha në mënyrë standartisht të paqartë në koridoret e Samitit G7 në Francë.
Zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë më parë theksoi një intervistë për CBS-së me zëvendëspresidentin J.D. Vance në të cilën ai tha se Irani mund të fitojë akses në fondin për rinovimin prej 300 miliardë dollarësh të cilin e mbështetin vendet e Gjirit nëse i bashkohet marrëveshjes. Me një fjalë, fodni duhet të shërbejë si levë e cila do të kontrollojë sjelljen e mëtejshme të Iranit, ose sëpaku kështu duan t’a prezantojnë në mënyrë që të pranojnë humbjen në raport me Iranin.
Një burim i lartë zyrtar iranian tha për Reuters-in se Teherani ka kërkuar fillimisht 400 miliardë reparacione lufte nga ShBA-të, por Uashingtoni ka thënë se këto nuk do t’i paguajë. Atëherë u hodh ideja për fondin në fjalë, i cili do të quhet Fondi për rinovimin dhe zhvillimin.
Mekanizmi parashikon kontributin e vendeve të rajonit për mënyra të ndryshme, tha burimi iranian. Kjo përfshin sigurimin e kredive, vendosjen e linjave të kreditimit ose financim direkt të rinovimit të lokacioneve që janë dëmtuar në luftë, përfshirë edhe objektet si puna e metalurgjisë së çelikut në Mobarakeh, aeroportet dhe, parë në përgjithësi, infrastrukturën e goditur nga konflikti.
Pasuria e Iranit
Edhe përkundër madhësisë së shtetit dhe burimeve të tij natyrore në Iran është investuar pak që nga koha e Revolucionit Islamik. Në një prej ekonomive më të mëdha të Lindjes së Afërt, në katër dhjetëvjeçarët e fundit nuk ka patur pothuajse asnjë investim direkt, ndërsa para tij qëndronin sansionet e njëpasnjëshme amerikane dhe ndërkombëtare. Vendi zë vendin e dytë për rezervat e vërtetuara të gazit natyror në botë dhe vendin e katërt për burimet e vërtetuara të rezervave të naftës.
Gjithashtu ka një popullsi të re në moshë dhe 92 milionë njerëz të arsimuar, bazë industriale gjithfarëshe dhe një potencial të rëndësishëm të pashfrytëzuar në sektorë nga petrokimia dhe industria minerare e deri te turizmi dhe bujqësia.
Fondi i investimeve është plotësisht i ndarë nga procesi paralel i rrugës së bisedimeve mbi heqjen e sanksioneve amerikane dhe çlirimin e pronës sovrane iraniane të ngrirë jashtë vendit, tha burimi i njohur me marrëveshjen, duke i përshkruar këto të dyja si mekanizma financiarë më vete me qëllime dhe afate kohore të ndryshme.
Fondi nuk do të themelohet dhe as do të bëhet operativ derisa të arrihet një marrëveshje e kënaqshmë përfundimtare. Memorandumi mbi mirëkuptimin, pas nënshkrimit, është i destinuar për strukturimin e precesit gjatë 60 ditëve të ardhshme. “Do të krijohet vetëm pasi të nënshkruhet marrëveshja përfundimtare”, tha burimi. “Gjatë këtyre 60 ditëve administratorët e Fondit do të bashkëpunojnë me iranianët dhe investitorët për planifimin e dhe përcaktimin e vëllimit të projekteve”.
Të hënën në një intervistë për CBS-në Vance tha se Irani mund të fitojë akses në fondin për rinovim prej 300 miliardë dollarësh i cili mbështet vendet e Gjirit nëse i bashkohet marrëveshjes me Uashingtonin, përfshirë edhe demontimin e programit të tij bërthamor, eleminimin e rezervave të uraniumit të pasurura dhe pranimin e regjimit të vjetër të inspektimit dhe realizimit.
Burimi nuk tha se si do të administrohet Fondi në fjalë dhe kush do t’a drejtojë, duke përmendur se detajet kyçe duhet të përpunohen. Burimi, ndër ata që kanë marrë detyrime, emërtoi fabrikat nga Koreja e Jugut, Japonia, Singapori, Malezia dhe ShBA-të, por refuzoi të japë një listë gjithëpërfshirëse.
Meorandumi 60-ditor është kuadër dhe jo marrëveshje përfundimtare, ndërsa pritet që negociatorët amerikanë dhe iranianë gjatë kësaj periudhe të punojnë në shumë fusha, përfshirë edhe çështjet bërthamore, sanksionet dhe çështjet e sigurisë.
[i] https://www.geopolitika.news/vijesti/objavljen-sporazum-sad-a-i-irana-iran-izlazi-kao-pobjednik/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
