Fitorja e lëvizjes studentore në zgjedhjet parlamentare të Serbisë shënon një kthesë të rëndësishme politike në vend, duke i dhënë fund dominimit të kampit të Aleksandar Vuçiçit, i cili ka drejtuar politikën serbe për më shumë se një dekadë. Rezultati ka nxitur festime në Beograd dhe qytete të tjera, ndërsa reagimet e para nga udhëheqësit evropianë dhe aktorë ndërkombëtarë e kanë vendosur këtë zhvillim në qendër të vëmendjes politike rajonale.
Lëvizja e mbështetur nga studentët, e cila u shndërrua nga një protestë kundër korrupsionit në një alternativë elektorale, arriti atë që opozita tradicionale serbe nuk e kishte realizuar për vite me radhë: të mposhtte në kutinë e votimit Partinë Progresive Serbe (SNS) dhe aleatët e saj.
Sipas rezultateve paraprake të raportuara deri tani, me afro 99% të votave të numëruara, lista e mbështetur nga studentët siguroi 52,7% të votave dhe 139 vende në parlamentin me 250 deputetë, kundrejt 39,2% dhe 97 vendeve për koalicionin e drejtuar nga SNS. Pjesa e mbetur e mandateve u takon përfaqësuesve të pakicave. Pjesëmarrja në votime iu afrua 70%, një nga nivelet më të larta në dekada.
Lëvizja studentore u fuqizua pas tragjedisë së nëntorit 2024, kur shembja e tendës së stacionit hekurudhor në Novi Sad shkaktoi vdekjen e 16 personave. Ngjarja shkaktoi zemërim publik dhe akuza për korrupsion, mungesë transparence dhe përgjegjësie institucionale.
Protestat, të cilat vijuan për gati dy vjet, u zgjeruan përtej universiteteve, duke përfshirë qytetarë dhe kategori të ndryshme shoqërore. Kërkesat për hetim të plotë dhe përgjegjësi për tragjedinë u shndërruan gradualisht në një sfidë më të gjerë ndaj mënyrës së qeverisjes së Vuçiçit.
Rezultati i zgjedhjeve përfaqëson një goditje të rëndë për sistemin politik që ka dominuar Serbinë që nga viti 2012. Megjithatë, lëvizja fituese përballet tani me sfidën e kalimit nga mobilizimi qytetar në drejtimin e institucioneve dhe zbatimin e premtimeve për luftën kundër korrupsionit, forcimin e shtetit të së drejtës dhe përmirësimin e arsimit.
Reagimet ndërkombëtare: BE-ja sheh mundësi për një kapitull të ri
Fitorja e studentëve është pritur me reagime nga drejtues evropianë, të cilët kanë vënë theksin te demokracia, lufta kundër korrupsionit dhe perspektiva evropiane e Serbisë.
Kancelari gjerman Friedrich Merz përgëzoi Listën Studentore, duke vlerësuar se kërkesat e saj për shtetin e së drejtës, luftën kundër korrupsionit dhe liritë themelore kanë gjetur mbështetje te qytetarët. Ai konfirmoi gjithashtu mbështetjen për rrugën evropiane të Serbisë.
Kryeministri suedez Ulf Kristersson e cilësoi fitoren një mundësi për forcimin e demokracisë, shtetit të së drejtës dhe luftës kundër korrupsionit. Ndërsa ministri i Jashtëm estonez, Margus Tsahkna, theksoi rëndësinë e ndërtimit të besimit te institucionet demokratike dhe garantimit të lirisë së medias.
Edhe presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka përshëndetur fitoren, duke shprehur gatishmërinë e BE-së për të mbështetur reformat në shtetin e së drejtës, lirinë e medias, luftën kundër korrupsionit dhe forcimin e institucioneve demokratike.
Organizata ndërkombëtare: mundësi historike për lirinë e medias
Reagim të veçantë pati edhe organizata ndërkombëtare Reporterët pa Kufij (RSF), e cila e cilësoi humbjen e Vuçiçit një mundësi historike për rikthimin e lirisë së medias në Serbi.
Organizata vlerësoi punën e gazetarëve që, sipas saj, i kanë rezistuar presionit gjatë viteve të qeverisjes së tij.
Liria e medias ka qenë një nga çështjet e debatit politik në Serbi, ku kritikët e kanë akuzuar pushtetin për ndikim mbi mediat dhe dobësim të institucioneve të pavarura. Vuçiçi dhe partia e tij i kanë mohuar akuzat për represion dhe korrupsion.
Moska reagon: marrëdhëniet me Serbinë mbeten në fokus
Ndryshimi politik në Beograd ka nxitur reagim edhe nga Kremlini. Sipas raportimit të The Guardian, Moska shprehu shpresën që autoritetet e reja serbe të kuptojnë interesin e bashkëpunimit me Rusinë dhe deklaroi se dëshiron të vazhdojë zhvillimin e marrëdhënieve me Serbinë.
Gjatë qeverisjes së Vuçiçit, Beogradi ka ruajtur lidhje të ngushta me Moskën, veçanërisht në fushën e energjisë dhe në marrëdhëniet politike, ndërsa njëkohësisht ka ndjekur objektivin e anëtarësimit në BE.
Megjithatë, fitorja studentore nuk nënkupton automatikisht një kthesë të politikës së jashtme serbe. Sipas raportimeve ndërkombëtare, programi i Listës Studentore parashikon ruajtjen e partneritetit tradicional me Rusinë dhe kundërshtimin e masave ndëshkuese ndaj Moskës. Kjo sugjeron se ndryshimi i pushtetit mund të sjellë rishikim të mënyrës së qeverisjes pa garantuar një përmbysje të menjëhershme të orientimit gjeopolitik.
Vuçiçi pranon humbjen, por paralajmëron për pasojat
Aleksandar Vuçiçi pranoi humbjen të dielën në mbrëmje, duke deklaruar se ishte e qartë se kampi i tij i kishte humbur zgjedhjet. Megjithatë, ai ngriti shqetësime për pasojat e mundshme ekonomike dhe politike të ndryshimit të pushtetit, përfshirë marrëdhëniet me Rusinë dhe klimën e investimeve.
Sipas Le Monde, në reagimin e tij pas rezultatit, Vuçiçi e lidhi fitoren e studentëve me mbështetje nga jashtë, duke e paraqitur zhvillimin si pjesë të një përpjekjeje ndërkombëtare kundër tij. Lëvizja studentore, nga ana e saj, e ka ndërtuar fushatën mbi kërkesat për përgjegjësi institucionale, luftën kundër korrupsionit dhe ndryshimin politik.
Fitorja është vetëm hapi i parë
Përtej festimeve, sfida kryesore e Listës Studentore është shndërrimi i fitores elektorale në qeverisje funksionale. Lëvizja duhet të përcaktojë drejtuesit e rinj, të formojë qeverinë dhe të tregojë nëse mund t’i kthejë premtimet për luftën kundër korrupsionit, reformën e arsimit dhe forcimin e institucioneve në politika konkrete.
Fitorja e saj është e rëndësishme edhe për rajonin. Ajo tregon se një lëvizje e lindur nga protestat qytetare mund të sfidojë një strukturë të konsoliduar pushteti përmes zgjedhjeve. Por ndikimi i saj afatgjatë në Ballkan do të varet nga aftësia e qeverisë së re për të garantuar institucione të pavarura, stabilitet politik dhe një marrëdhënie të qartë me Bashkimin Evropian.
Për Serbinë, zgjedhjet e 25 tetorit hapin një kapitull të ri politik. Për lëvizjen studentore, ato shënojnë fundin e fazës së protestës dhe fillimin e provës më të vështirë: të qeverisë ndryshe nga sistemi që mundi.
© 2026 Argumentum
