Martin Barnay-Peshçanik[i]
“Nëse dëshironi të jeni politikan i madh, ju nevojiten telashe të mëdha; telashet e vogla janë për politikanët e vegjël”. Kështu deklaroi Nikola Sarkozi në vitin 2018, ku u turr të mbronte të përkëdhëlurin e tij Zherad Dermanen – sot Ministër drejtësie i Makronit – i cili atobotë përballej me disa akuza për përdhunime. Në përputhje me madhësinë e tij, Sarkozi u vendos rehat në radhët e të mëdhenjve të Republikës së Pestë. Të enjten e kaluar, ish presidenti u shafq para gjykatës penale të Parisit për të dëgjuar vendimin e gjykimit të tij për korrupsion. I akuzuar se nga Libia në kohën e Gedafit kishte marrë miliona euro- ndoshta edhe madje 50 sosh– për të financuar fushatën e tij elektorale presidenciale në vitin 2007.
Procedura kishte vëllim jashtëzakonisht të madh: më shumë se një dekadë hetime, 13 të akuzuar, mes tyre dhe ish kryetari i shtetit dhe disa ndërmjetës në pozita të larta. Leximin e vendimit e ndoqi një turmë e madhe njerëzish: në dy salla gjyqi të mbushura plot e përplot ndërsa në një sallë të tretë ndiqej nëpërmjet një ekrani të stërmadh. Sarkozi qëndronte mes të akuzuarve, përkrah mikut të tij të fëmijërisë dhe ish ministrit për identitet kombëtar Bris Ortfé dhe tre djemtë e tij, mes tyre edhe Lui, i cili është njëzet e kusur vjeç, i diplomuar në Universitetin e Nju Jorkut dhe tani ylli i së djathtës populiste në ngritje. Përballë tyre qëndronin përfaqësuesit e shtetit libian si palë e dëmtuar, sëbashku me disa organizatat joqeveritare antikorrupsion dhe familjet e viktimave të fluturimit UTA 772 (rrëzimi i këtij avioni mbi shkretëtirën e Tenerës i mvishet shërbimeve sekrete të Gedafit). Binte në sy mungesa e Zijad Takijedinit, ndërmjetësit të akuzuar si transportuesi kryesor i parave libiane në rrethin e Sarkozisë. Por ai, dy ditë më parë, vdiq në Tripoli, në Liban, ku fshihej nga arrestimi. “Koincidencë e mundimshme” vuri në dukje gjyaktësi.
Dënimet që u dhanë ishin të rënda. Aleksandër Zhuri, biznesmnen franko-alegjerian, matrapaz që konsiderohej si i paprekshëm, u dënua me gjashtë vite burgim, me ekzekutim të menjëhershëm të vendimit. Sarkozi mori pesë vite, me shtyrje të ekzekutimit: në burg do të duhet të paraqitet më së voni pas disa javësh, megjithëse për shkak të moshës së tij (70 vjeç) mund të ketë trajtim të veçantë, gjë për të cilën do të vendoset pas gjashtë muajsh me procedurë ankimimi. Akti i gjykimit i cili përmbante afro 400 faqe, gjithsesi përbën një pikë kthese. Sarkozi akuzohet për komplot kriminal; gjykata vërtetoi se mes viteve 2005-2007, qarku i njerëzve rreth tij mbante lidhje të fshehta me rregjimin libian. Por ish presidenti u lirua nga akzua për financim të paligjshëm të fushatës së tij: megjithëse hetuesit zbuluan rryma të dyshimta parash nga Libia, por nuk arritën të vërtetonin se këto para kishin arritur deri te ish presidenti.
Gjykata hodhi poshtë edhe dokumentin i cili për një kohë të gjatë ishte më i rëndësishmi në këtë rast – gjoja shënimet e ministrit të punëve të jashtme të Gedafit, Musa Kuse, të mbajtura në dhjetor të vitit 2006, ku shkruhet se Sarkozisë i ishin premtuar 50 milionë euro për fushatën. Ky dokument, të cilin e bëri publik për herë të parë Mediapat në vitin 2012, gjoja është gjetur në një grumbull letrash personale të Zijad Takijedinit të cilit i’a kishte dorëzuar shtypit ish gruaja e tij.
Mediat franceze në lidhje me këtë rast u sollën si ndaj një pjesë teatrale mbi grykësinë e Sarkozisë, Mund të thuhen shumë gjëra për njeriun me epitetin “presidenti argjend dashës”, i cili këtë pranverë gjatë hetimeve u shfaq më mëmbëzë elektronike për ndjekje e cila i’u caktua si masë gjatë e gjykimit për tregti ndikimesh. Por ky episod nuk është vetëm tregues për korruptimin e tij: na mundëson të marrim vesh mënyrën sesi funksionon sistemi politik francez që prej gjysëm shekulli. Është domethënës fakti që akti i gjykimit u mbështet në ndryshimin e sjelljes së Sarkozisë para dhe pas zgjedhjeve. I dënuar që qëndrimin që nëpërmjet lidhjeve libiane të sigurojë mjete financiare për garën presidenciale të vitit 2007, kur rivaliteti i ashpër i lëkundi shanset e tij për akses në kasën e partisë, pritja luksoze që bëri për Gedafin – e pasuar me marrëveshje të mëdha në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë – është trajtuar si praktikë standarte në raportet me Tripolin.
Dyshohet se sjellja e ndryshuar e Sarkozisë nuk ra nga qielli. Të ardhurat nga shitja e armëve për një kohë të gjatë kanë qënë monedha e vetme e fshehur e politikës franceze. Çdo vend që prodhon shumë armë ka skandalet e tij: Lokhid ka dhënë rryshfet për zyrtarë të huaj që të blihen avionët e tij Starfajter në vitet 60 dhe 70-të; në shitjen e armëve BAE Sistem familjes mbretërore arabe (marrëveshja e famshme al Jamama), ku ndërhyri djali i Margaret Theçerit; mjete nga shitja e automjeteve të blinduara Tissen kanë rrjedhur në kasën e Unionit Kristian-demokrat nën Helmut Kolin. Megjithatë, gjatë më shumë se njëqind viteve Franca është dalluar. Jeta e saj politike që prej njëqind vitesh është ngjyrosur me një sërë aferash. Në ditët e sotme debati partiak në një pjesë të madhe bazohet në zbulimet e gazetave Le Canard enchaîné dhe Mediapart. Ka dy fakte që mund të na ndihmojnë për të shpjeguar këtë situatë: i pari, rregullat jashtëzakonisht të ashpra për financimet e fushatave elektorale (nuk lejohen donacione korporative, sasia e shumave individuale në shpenzimet e përgjithshme të fushatës është e kufizuar) nxitin kërkimin e kanaleve paralele të financimit; dhe i dyti, industria e mbrojtjes kryesisht e vetëmjaftueshme, e izoluar nga patronati amerikan, u lë terren të lirë sponsorëve dhe ndërmjetësve politikë për konkurim në skenën vendore. Në këtë kuptim, afera libiane është kulmi i një historie të gjatë të luftës politike për kontrollin e parave, pjesa më fitimprurëse e të cilës janë marrëveshjet për shitjen e armëve. Një gjë e tillë e karakterizon Republikën e Pestë nga De Goli deri sot.
***
Antagonizmi politik është shprehur në luftën brënda kapitalizmit francez. Vitet e para të pasluftës ishin vite të konsolidimit të industrisë së mbrojtjes: në Shtetet e Bashkuara “Darka e fundit” e vitit 1993 nxiti shkrirjen e kompanive Lokhid, Martin e Boing në mënyrë që të bashkuar të gëlltisnin Makdonal Dagallsin. Në Francë, Tompson-CSF, historikisht i lidhur me socialistët dhe më vonë me Baladurin, i’u kundërvu prodhimit të predhave Matri në krye të të cilit ishte Zhan Luk Lagarderi, aleati dhe miku shumëvjeçar i Shirakut. Ai që fiton brenda vendit mban flamurin jashtë tij.
***
Zgjedhjet e vitit 2017 shënuan një lloj ndërprerje sepse bipolariteti shumëvjeçar golisto-socialist u shkatërrua. E zëvendësoi “blloku borgjez” unik i cili e vendosi pushtetin në duart e aparatit shtetëror teknokratik, më pak i kufizuar me cikle zgjedhore. Edhe jashtë vendit pejsazhi ndryshoi me tërheqjen e Francës – sëpaku në letër – nga rezervatet e saj të fundit në Afrikë, të cilët për një kohë të gjatë shërbyen si hapësirë ekspozimi për industrinë kombëtare të armëve. Qëkur riarmatimi i Gjermanisë lindi kampionë të rinj në këtë veprimtari, të cilët shpesh punojnë në tandem me marrëveshjet amerikane për mbrojtjen, pozita e Francës si eksportuesja e dytë më e madhe e armëve në botë është gjithnjë e më e panjohur.
Qëndrimi i Sarkozisë të enjten pasqyronte diçka nga ambivalenca mbizotëruese në qarqet franceze të pushtetit, ndërsa po dilte nga salla e gjyqit duke kaluar nëpër një xhungël kamerash, shqiptoi një monolog pesëminutësh, qartazi të përgatitur më parë, në të cilin e paraqiti veten thjesht si viktimë e klikës politiko-gazetarseke. Për një njeri i cili përballet me pesë vite burg ishte gjakftohtësi e pazakontë. Vendimi i gjyqit është serioz, por ekzekutimi i tij i panjohur. Lirimi i tij nga akuza për financim jolegal të fushatës dhe fakti se trupi gjykues nuk e pranoi të ashtuquajturin “memoranduim të Kusës” të cilin e bëri publik Mediapart-i, e lënë mbrojtjen e tij të pacënueshme. Megjithatë, parë nga ana politike, ky vendim gjyqi është goditje e rëndë. Duke patur parasysh se ankimimi tashmë është bërë, ndikimi nëntokësor i Sarkozisë te e djathta do të mbesë i mbytur, gjithsesi edhe për shkak të trashëgimtarit më të mundshëm të Makronit Eduard Filipit. Individ i këndshëm është ky i mbrojturi i Alen Zhypesë, shirakisti i fundit, e kundërta e plotë me stilin therës të Sarkozisë. Dihet mirë nga të gjithë se raportet mes tyre janë të helmuara.
Makroni nga ana e tij e udhëhoqi garën presidenciale me programin e rinovimit dhe disa lëvizje të mëparshme flisnin për një ndarje me të kaluarën: përshembull në vitin 2018 presidenti refuzoi të përshëndetet me Zhurin (Aleksandrin e mësipërm) në pritjen në ambasadën alegjeriane. Administrata e tij është distancuar nga metodat e ashpra të paraardhësve të tij, por disa shenja tradhëtuese kanë mbeur gjithsesi. Është fjala para së gjithash për Aleks Kolerin, eminanca e vazhdueshme gri e Makronit, nëpunësit të hekurosur të cilin nuk e penguan as grykësia e Sarkozisë dhe as njohjet e dyshimta me Vilepenin. Pas tetë vitesh në postin e sekretarit të përgjithshëm të pallatit presidencial, pranverën e kaluar ai është vënë në dyshim për shkak të hetimit për konflikt interesash në shitjen e armëve logjistike Vensan Bolore MSC-së, grupit italian të cilin e udhëheqin kushërinjtë e tij nga nëna. Ndërkohë është emëruar si zëvndësdrejtor dhe njeriu i parë për veprimtarinë investuese të bankës Société Générale, e cila dikur ka pas orientuar pagesat në aferën tajvaneze Fragate. Gjithçka ndyshon, gjithçka mbetet pak a shumë nëjlloj.
