Dialogu i sponsorizuar nga BE midis Beogradit dhe Prishtinës është një burim i padurimit në rritje në shumë kryeqytete evropiane. Bisedimet, të cilat kanë vazhduar për afër një dekadë, po vazhdojnë pothuajse aq shpejt sa reformat kanë ndërmarrë Kosova dhe Serbia në rrugën e anëtarësimit në BE. Këto reforma janë modeste, teknike dhe shpesh transaksionale, me palët negociuese që tentojnë të llogarisin me kujdes atë që do të fitojnë nga kurset e ndryshme të veprimit bazuar në interesat e tyre politike afatshkurtra. Dhe mbase kjo është një gjë e mirë – duke pasur parasysh që Kosova dhe Serbia aktualisht nuk kanë ndonjë ide të madhe për arritjen e një marrëveshje përfundimtare që është demokratike dhe e qëndrueshme, dhe që do t’i angazhonte ata për një të ardhme brenda Bashkimit Evropian.
Dialogu ka pasur uljet dhe ngritjet e veta ndër vite. Pika e saj më e ulët erdhi në 2011, kur të dy palët filluan të hartonin plane për ndryshime territoriale në darkat private, duke shkuar aq larg sa të fillonin të flisnin për ndërrime toke dhe rregullimin e kufijve. Këto takime të kujtonin ato të viteve 1990 midis Franjo Tudjman dhe Slobodan Millosheviç, përkatësisht presidentë të Kroacisë dhe Serbisë, përkatësisht në fazën e hershme të luftërave në Ballkan. Për shumë arsye – përfshirë kundërshtimin e fortë nga vendet kryesore anëtare të BE – propozimi për një shkëmbim toke goditi një rrugë pa krye. Megjithatë, kjo ishte idea e fundit e madhe që liderët e Serbisë dhe Kosovës kishin për të arritur një marrëveshje gjithëpërfshirëse (edhe nëse do të ishte një marrëveshje e gabuar). Që atëherë, me Brukselin që vepron si një lehtësues, dialogu ka synuar të trajtojë pjesë të vogla të mosmarrëveshjes duke injoruar enigmën e madhe në të cilën ato futen.
Sipas një studimi të opinionit publik të kryer nga Qendra e Beogradit për Politikën e Sigurisë, shumica e qytetarëve të Serbisë mbështesin dialogun dhe një marrëveshje me Kosovën. Por 50 përqind e tyre thonë se nuk e dinë se për çfarë dialogu bëhet fjalë, 21 përqind se qëllimi i saj është që Kosova të bashkohet përsëri me Serbinë dhe 71 përqind se nuk ka ndryshuar asgjë. Këto përgjigje janë kontradiktore dhe anakronike, por pasqyrojnë rrëfimin e protagonistit kryesor të politikës serbe, Presidentit Aleksandar Vuçiq. Publikisht, ai gjithmonë i referohet Kosovës në terma të paqartë dhe të pacaktuar. Fjalimet e tij mbi Kosovën përfshijnë retorikë nacionaliste serbe, kujtime të rëndësisë së një zgjidhje paqësore, dhe gjithçka në mes.
Duke pasur parasysh që 63 përqind e të anketuarve në sondazh formojnë mendimet e tyre bazuar në raportimin televiziv të kontrolluar kryesisht nga qeveria, është e kuptueshme që shumë prej tyre përsërisin përshtypjet e rreme dhe pritjet e dialogut që janë në thelbin e deklaratave publike të Vucic. Sidoqoftë, 73 përqind e të anketuarve nuk besojnë se Serbia dhe Kosova do të kenë një marrëdhënie normale së shpejti.
Kjo mund të jetë për shkak se qeveria kurrë nuk ka zbuluar publikisht qëllimet e saj për marrëdhëniet. Por përmbajtja e Vuçiç mbi këtë çështje zbulon strategjinë e tij politike: duke luajtur ndeshjen e pritjes me Brukselin dhe Kosovën – një qasje që ka të ngjarë t’i blejë atij kohë për të fituar një mandat tjetër pesë-vjeçar në zgjedhjet presidenciale të planifikuara për 2022. Ndërsa qytetarët serbë janë bërë përgjithësisht më shumë të djathtë dhe anti-BE se kurrë gjatë tetë viteve në pushtet të Vuçiqit, ai nuk do të marrë asnjë shans për një zgjidhje kompromisi për Kosovën që ata mund ta shohin si “humbje” ose “tradhti”. Në fillim të zgjedhjeve, ai ka të ngjarë të përpiqet të kontrollojë gjendjen e publikut me një rrëfim emocional, vetë-keqardhës dhe jorealist mbi Kosovën.
Një aspekt tjetër i kësaj strategjie luan mirë edhe për Vucic. Për sa kohë që Kosova kundërshton zbatimin e marrëveshjeve të nënshkruara në kuadrin e bisedimeve të sponsorizuara nga BE, Vuçiç do të duket sikur është i angazhuar me gjithë zemër në proces dhe i gatshëm për kompromis. Duke qenë se partia e Albin Kurtit me siguri do të fitojë zgjedhjet e parakohshme në Kosovë të planifikuara për 14 Shkurt, Vuçiç mund të mos ketë nevojë të ndryshojë strategjinë e tij për ca kohë. Kurti, i cili ka një qasje pa kompromis ndaj Brukselit, nuk do t’i japë përparësi dialogut.
BE mund të ketë gjithashtu pak interes në dialog – tani për tani – duke qenë se ajo është e zënë me rregullimin e Brexit, marrëveshjen e saj të fundit tregtare dhe investimeve me Kinën dhe ndryshimin gjeopolitik që ka të ngjarë të ndodhë me inaugurimin e një administrate të re të SHBA. Si president, Joe Biden mund të zhvillojë një strategji të re për Ballkanin, por kjo është ndoshta shumë e pritshme në vitin e parë të mandatit të tij. Pra, në vitin 2021, dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ndoshta do të bëjë përparim të kufizuar përmes marrëveshjeve teknike, me shumë pritje dhe vonesa.
Ballkani ka shumë nevojë për një zgjidhje politike historike të llojit që të dy vendet mund të arrijnë përfundimisht. Megjithatë, kjo nuk ka gjasa të ndodhë pa udhëheqje autentike dhe të ndershme në negociatat e tyre, dhe përpjekje të mirëfillta për të përgatitur publikun për një kompromis. Puna serioze e normalizimit të marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë, dhe në këtë mënyrë tërheqja e tyre drejt anëtarësimit në BE, është ende për t’u bërë.https://ecfr.eu/
Përshtati në shqip: argumentum.al
© Argumentum
