Komisioni Evropian po harton plane për t’u dhënë vendeve kandidate të BE-së përfitime ekonomike përpara se ato të bashkohen me bllokun, ndërsa qeveritë kërkojnë mënyra për të përshpejtuar zgjerimin pa ulur nivelin e hyrjes, sipas politico.eu.
Propozimet janë pjesë e shtytjes së Komisionit për “integrim gradual” – duke i shpërblyer kandidatët me akses më të madh në BE, ndërsa ata kryejnë reforma ndërsa kërkesat e tyre për anëtarësim janë ende duke u përpunuar, sipas dy zyrtarëve të cilëve u është dhënë anonimiteti për të diskutuar zhvillimet e brendshme.
Përfitimet që po diskutohen përfshijnë aksesin në disa programe financimi të BE-së, marrëveshje tregtare preferenciale dhe akses të pjesshëm në tregun e vetëm para anëtarësimit, me paketën e saktë që do të përshtatet me progresin e secilit vend kandidat.
Qëllimi është të mbahen vendet kandidate në rrugën e duhur duke u dhënë atyre stimuj për të çuar përpara reformat e vështira politikisht edhe nëse anëtarësimi i plotë është vite larg.
Ndryshe nga idetë e mëparshme për “zgjerim të kundërt”, të cilat do t’u kishin dhënë vendeve të drejta politike përpara se të përfundonin procesin e pranimit (plani u refuzua nga kryeqytetet e BE-së), integrimi gradual do të ofronte përfitime ekonomike në stilin e anëtarësimit pa i sjellë vendet në BE përpara se ato të konsiderohen gati.
Propozimi tashmë ka më shumë vrull politik sesa planet e mëparshme.
Franca dhe Gjermania – dy fuqitë më të mëdha të BE-së – kanë mbështetur më parë ide të ngjashme “anëtarësimi të lehtë” për vendet që përballen me afate të gjata pranimi, dhe zyrtarët janë optimistë se qasja do të jetë më e pranueshme për kryeqytetet sesa skemat e mëparshme.
“Duhet të ketë një integrim ekonomik paralel, por të domosdoshëm”, tha Petras Austrevicius, eurodeputeti lituanez i cili hartoi strategjinë e zgjerimit të Parlamentit Evropian.
“Parimi më shumë për më shumë është testuar mirë dhe duhet të përqafohet si mbështetje për ata kandidatë që përparojnë më mirë se të tjerët”, shtoi ai.
Komisioni do të kërkojë mbështetje nga kryeqytetet e BE-së për iniciativën, me zyrtarët që shpresojnë se udhëheqësit do të miratojnë punën për një kornizë më të gjerë në një Këshill Evropian në tetor ose dhjetor.
”Sipas planeve, qasja në përfitime do të jepet rast pas rasti në varësi të asaj se sa është përafruar secili vend me rregullat e BE-së dhe sa reforma kanë zbatuar”, tha një zyrtar.
Kjo do të shënonte një largim të rëndësishëm nga sistemi aktual, sipas të cilit shumica e përfitimeve janë të rezervuara për anëtarët e plotë.
Propozimet vijnë ndërsa qeveritë bien dakord gjerësisht se zgjerimi duhet të ecë më shpejt, veçanërisht në dritën e luftës së Rusisë kundër Ukrainës, por mbeten të kujdesshme për pranimin e vendeve përpara se ato të jenë plotësisht të përgatitura.
Prandaj, Brukseli po përpiqet të përshpejtojë procesin, duke ndërtuar masa mbrojtëse më të forta për të siguruar kryeqytetet skeptike.
Qasja është hartuar gjithashtu për të mbajtur vendet kandidate si Ukraina – pranimi i së cilës ka të ngjarë të zgjasë me vite pavarësisht mbështetjes së fortë politike – plotësisht të angazhuara në proces pa premtuar anëtarësim të shpejtë.
Vendet do të duhet të “ndërtojnë” akses në përfitime ndërsa zbatojnë reformat, tha një zyrtar, duke ndihmuar në sigurimin e qeverive të shqetësuara për zgjerimin e përfitimeve të anëtarësimit për joanëtarët.
Pas një takimi me zyrtarët moldavë të hënën, Komisioni tha se do të ndjekë si pranimin e vendit ashtu edhe “thellimin e integrimit gradual të Moldavisë në Bashkimin Evropian”.
Moldavisë tashmë i është ofruar akses në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro, marrëveshjet e roaming-ut celular të BE-së dhe programet e mbështetjes kulturore.
Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos tha se tani varet nga qeveritë të vendosin se si ta çojnë debatin përpara.
Momentumi për reformën më të gjerë të zgjerimit ka munguar përndryshe. Ndërsa udhëheqësit e BE-së ranë dakord në një samit në Mal të Zi në fillim të këtij muaji se procesi i pranimit duhet të përshpejtohet, diskutimet mbi mënyrën e arritjes së kësaj kanë humbur vrullin që atëherë.
BE-ja aktualisht ka nëntë vende zyrtare kandidate. Mali i Zi shihet gjerësisht si favorit për anëtarësim, ndërsa Ukraina dhe Moldavia kanë hapur bisedimet e pranimit. Të tjerë, përfshirë Serbinë, Turqinë dhe Gjeorgjinë, kanë parë aplikimet e tyre të ngecin.
Ndërsa integrimi gradual synon ta bëjë pranimin më tërheqës, si Ukraina ashtu edhe Mali i Zi kanë kundërshtuar konceptin “anëtarësim i lehtë” të propozuar nga Franca dhe Gjermania, duke argumentuar se ai nuk duhet të bëhet zëvendësim për anëtarësimin e plotë.
Meqenëse propozimet e mëparshme të Komisionit për “zgjerim të kundërt” nuk kanë arritur të fitojnë mbështetje nga vendet e BE-së, komisionerja e Zgjerimit Marta Kos tha se tani u takon qeverive të vendosin se si ta çojnë përpara debatin.
Kancelari gjerman Friedrich Merz është ndër udhëheqësit që po shtyjnë përpara qasje alternative dhe kishte ndërmend ta ngrinte çështjen në samitin e Këshillit Evropian të javës së kaluar.
Por, rendi i ditës u tejkalua, duke mos lënë kohë për një diskutim thelbësor, sipas tre zyrtarëve.
Në vend të kësaj, udhëheqësit pritet t’i rikthehen çështjes në takimin e tyre të tetorit.
Një diplomat i përfshirë në bisedime tha se zyrtarët po përpiqeshin të kompensonin një “dekadë të humbur” të reformës së zgjerimit, duke kapërcyer rezistencën nga qeveritë e vendosura për të siguruar që vendet kandidate të përfundojnë reforma kuptimplote para se të bashkohen.
Kos i tha POLITICO-s më parë këtë muaj se Komisioni po zhvillon gjithashtu masa të reja mbrojtëse që do të “shtrëngojnë fort” nëse vendet e ardhshme anëtare tërhiqen nga demokracia ose shteti i së drejtës pas anëtarësimit – një përpjekje tjetër për të siguruar qeveritë se blloku mund të përshpejtojë zgjerimin pa dobësuar standardet e tij.
Integrim gradual apo anëtarësim i dorës së dytë?
Propozimi i Komisionit Evropian për “integrimin gradual” ngre një debat shumë më të gjerë sesa ai i përfitimeve ekonomike. Për vendet kandidate, përfshirë Shqipërinë, pyetja kryesore është nëse kjo qasje do ta përshpejtojë realisht anëtarësimin apo do të krijojë një status të ri, ku ato do të gëzojnë disa përfitime të Bashkimit Evropian pa u bërë kurrë pjesë e vendimmarrjes së tij.
Në pamje të parë, modeli duket tërheqës. Aksesi në fondet evropiane, në tregun unik dhe në programe të ndryshme do të sillte përfitime të prekshme ekonomike. Megjithatë, këto avantazhe shoqërohen me një paradoks: vendet kandidate do të duhet të zbatojnë një pjesë të legjislacionit të BE-së dhe të respektojnë rregullat e saj, por pa marrë pjesë në institucionet ku këto rregulla hartohen.
Kjo ngre pikëpyetje mbi parimin themelor të Bashkimit Evropian, atë të barazisë mes shteteve anëtare. Anëtarësimi nuk është vetëm një paketë përfitimesh ekonomike; ai nënkupton të drejtën për të marrë pjesë në vendimmarrje, për të pasur një komisioner, deputetë në Parlamentin Evropian dhe një zë në Këshillin e Bashkimit Evropian. Nëse vendet kandidate marrin vetëm përfitimet ekonomike, ndërsa vendimmarrja mbetet ekskluzivisht në duart e shteteve anëtare, atëherë krijohet rreziku i një Evrope me disa nivele integrimi.
Për Shqipërinë dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, kjo mund të jetë një mundësi për të përfituar më herët nga procesi i integrimit, por njëkohësisht edhe një rrezik që anëtarësimi i plotë të shtyhet pafundësisht. Nëse qytetarët dhe ekonomitë marrin një pjesë të përfitimeve, motivimi politik i vendeve anëtare për të përfunduar procesin e zgjerimit mund të zbehet.
Prandaj, sfida për Shqipërinë nuk është vetëm të përfitojë nga integrimi gradual, por të sigurojë që ai të mbetet një etapë kalimtare drejt anëtarësimit të plotë dhe jo një destinacion përfundimtar. Në të kundërt, ekziston rreziku që Ballkani Perëndimor të mbetet në një “zonë gri” evropiane: më afër Bashkimit Evropian ekonomikisht, por ende jashtë tij politikisht dhe institucionalisht.
/Argumentum.al
