Ivan Krastev- novimagazin.rs[i]
Mendimtari gjeopolitik Robert Kaplan dikur pati sugjeruar se “ndërsa të kuptuarit e ngjarjeve botërore fillon me harta, ai përfundon me Shekspirin”. Gjendja globale e ditëve të sotme është pak e ekzaltuar. Fillon me deklaratat e Donald Trampit në rrjetesh shoqërore dhe përfundon me interesa biznesi të miqve dhe familjes së presidentit.
Një publikim i para pak kohëve nga ana e Këshillit të Europës për punët e jashtme konkludon se, mbështetja pothuajse ekskluzive e Trampit te miqtë dhe familja si emisarë për zgjidhjen e problemeve të ndërlikuara, përbën rrezik sistemi për Europën. Shfrytëzimi nga ana e presidentit i emisarëve speciale “ndjek formatin e njohur si puna e ritmit karakteristik të operatorit të alfabetit Mors”, thonë autorët. “Presioni kundër më të dobëtit në fillim…shtyrja e problemeve të vështira (dhe) realizimi i marrëveshjes nëpërmjet rrjeteve personale”. Megjithëse Europa do të duhej t’i frikësohej kësaj “diplomacie pa diplomatë” duhet edhe të tentojë t’a kuptojë.
Në botën pa parime të përbashkëta dhe institucione funksionale, të dërguarit specialë janë domosdoshmëri. E vetmja gjë e cila e mban botën të lidhur sëbashku është fakti se janë të njëjtët njerëz që negociojnë mbi përfundimin e luftës në Ukrainë, Gaza, Iran, dhe të cilët mund t’a thërrasin presidentin në çdo moment. Këshilli për paqe nuk është zëvendësim i OKB-së, por terren golfi i cili gjithsesi mund të jetë njëlloj i mirë sa edhe tryeza e negociatave.
Diplomacia ndryshon sepse ndryshon natyra e fuqisë amerikane. Pas Luftës së Dytë Botërore, hegjemonia amerikane siguronte të mira publike – hapje të rrugëve detare, sisteme financiare stabël dhe siguri kolektive. Sot Amerika nuk ka më vullnet – ose nuk është më e aftë – të veprojë si distributor global.
Vendet e tjera duhet ta pranojnë këtë fakt dhe të sillen në përputhje me të, të vetëdijshëm se qëllimi kryesor i politikës së jashtme amerikane tani është që ti kujtojë pjesës tjetër të botës sa e fuqishme është. ShBA-të përdorin një formë të hegjemonisë teatrale në të cilën të gjitha luftërat janë vetëm “operacione speciale”, dhe të gjithë operacionet e pasuksesshme speciale (si puna e atij në Iran) janë probleme globale të cilët duhet t’i zgjidhin të tjerët.
Në politikën e jashtme të Trumpit shpejtësia është më e rëndësishme se drejtimi. Paparashikueshmëria frenetike i mban të gjithë jashtë ekuilibrit, kundërshtarët nuk mund të kalibrohen, ndërsa institucionet nuk mund të përshtaten. Ndërsa bota absorbon një shok, tjetri tashmë ka ardhur. Këtë qëndrim kaotik të politikës amerikane Stiven Holmsi e quan “hierarki pa rend”. Mund ta quanim edhe doktrinë e Agamemnonit, në të cilën hakmarrja – si për armiqtë ashtu edhe për aleatët jobesnikë – është e paevitueshme.
Ky këndvështrim mbi botën presupozon se shtetet janë të pabarabartë, se madje as edhe vetë fuqitë e mëdha nuk janë njëlloj të mëdha dhe se këto fuqi duhet të gëzojnë privilegjet e tyre dhe të ruajnë gjahun e tyre – por me kushtin që të pranojnë mbifuqinë amerikane. Ky nuk është versioni i politikës së sferës së ndikimeve të shekullit të 21-të sepse në këtë këndvështrim hegjemoni nuk vepron mbi bazën e interesave të tij, por udhëhiqet nga krenaria dhe zemërimi.
Të jesh diplomat në epokën e Trumpi është nëjlloj si të jesh karrocier në epokën e automobilëve. Thënë thjesht, nuk jeni më të nevojshëm. Profesionalizimi juaj përcakton padobinë tuaj. Emisarët specialë janë paqebërësit e rinj sepse nuk janë të mbingarkuar nga profesionalizmi dhe të kufizuar nga proceset burokratike. Ndërsa fatki që ndërmjetësit e Trumpit, Stiv Vitkofi dhe Xherad Kushneri, janë të zhytur në konfliktin mes interesave private dhe ato të biznesit është përparësi – pa konflikt interesi nuk do të kishte nxitje për zgjidhjen e konflikteve luftarake. Fakti që vazhdimisht flasin për paqën në biznes do të duhet që bota të besojë se ata mendojnë për paqen.
Jeta në botën e Trumpit është si udhëtimi drejt pikës panoramike në Partere, parkun historik argëtues në Vjenë, ku marramendja realizon fitimin. Kjo është bota që modelojnë ndërmjetësit, po jo fuqitë e mesme (kutoni Turqinë, shtetet e Gjirit apo Pakistanin), ata ëndërrojnë për atë që të jenë ndërmjetës.
Amerika e ka me ngut, e kësisoj nuk ka kohë për xhirimin e filmave të vërtetë, por vetëm të trillerëve. Disa trillerë do të jenë mjaftueshëm të fortë, si puna e Venezuelës, ndërsa disa do t’i bien kokës, si në rastin e Iranit.
Rëndësi ka vetëm koha. Konfliktet duhet të jenë kohëshkurtër, dhe, nëse Amerika nuk mundet t’i përmbyllë, u’a lë këtë punë të tjerave. Kjo është domethënia e vërtetë e fuqisë për Trumpin: nuk bëhet fjalë për aftësinë e imponimit të vullnetit të tij të tjerëve, por për aftësinë që t’i detyroni të tjerët të zgjidhin problemet tuaja. Roli i emisarit special është që të gjithë të tjerët t’a kuptojnë këtë.
[i] https://novimagazin.rs/svet/365547-zivimo-u-dobu-posrednika
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
