Komuniteti ndërkombëtar duhet të mbështesë multilateralizmin në promovimin e kontrollit të armëve, çarmatimin dhe mospërhapjen e armëve, tha të Premten Këshilltari i Shtetit Kinez dhe Ministri i Jashtëm Wang Yi, duke bërë thirrje për përpjekje për të kërkuar një siguri të përbashkët, universale dhe të qëndrueshme.
Duke iu drejtuar Konferencës për Çarmatimin në Gjenevë përmes lidhjes video, Wang tha se bota duhet të jetë e përkushtuar për bashkëpunim të favorshëm dhe për të hedhur poshtë mentalitetin e Luftës së Ftohtë dhe mendësinë e lojës me shumën zero.
Duhet të bëhen përpjekje për të forcuar autoritetin dhe efektivitetin e mekanizmit shumë palësh të çarmatimit me Kombet e Bashkuara në thelb dhe për të hedhur poshtë jashtëzakonshmërinë dhe standardet e dyfishta, tha ai.
Për të arritur një siguri të qëndrueshme, bashkësia ndërkombëtare duhet të adresojë sfidat e sotme të sigurisë nga njëra anë dhe të trajtojë kërcënimet e mundshme të sigurisë nga ana tjetër, theksoi ai.
Ruajtja e stabilitetit strategjik global
Wang bëri thirrje për përpjekje të përbashkëta për të mbrojtur stabilitetin strategjik global në promovimin e çarmatosjes bërthamore. Ai përsëriti thirrjen e Kinës për çarmatimin bërthamor “të drejtë dhe të arsyeshëm” është një përpjekje për të zvogëluar gradualisht armët bërthamore drejt një “ekuilibri në rënie”.
Pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të KB – Shtetet e Bashkuara, Rusia, Kina, Britania e Madhe dhe Franca – duhet të pohojnë bashkërisht se “një luftë bërthamore nuk mund të fitohet dhe nuk duhet të luftohet kurrë”, tha ai, duke bërë thirrje për bashkëpunim të mëtejshëm dhe dialog për të rritur besimin e ndërsjellë strategjik.
Kina do të vazhdojë të propozojë që pesë fuqitë bërthamore të nënshkruajnë një marrëveshje për të premtuar “mos-përdorimin e parë” të armëve bërthamore me njëri-tjetrin, tha Wang.
Kina kundërshton zhvillimin e vendeve të caktuara dhe vendosjen e sistemeve anti-raketore rajonale dhe globale që ndikojnë në stabilitetin strategjik dhe kundërshton vendosjen e raketave me rreze të ndërmjetme me bazë tokësore në rajonin fqinj të vendeve të tjera, tha ai.
Vëzhgimi i traktateve të kontrollit të armëve
Wang u kërkoi vendeve në të gjithë botën të vëzhgojnë traktatet ndërkombëtare të kontrollit të armëve. Palët në Traktatin për Mosprhapjen e Armëve Bërthamore duhet të përparojnë tre qëllimet kryesore të traktatit – çarmatimin bërthamor, mos-përhapjen bërthamore dhe përdorimin paqësor të energjisë bërthamore – në një mënyrë të ekuilibruar, tha ai.
Palët përkatëse duhet të mbështesin zhvillimin e mekanizmit të verifikimit të Traktatit Gjithëpërfshirës të Ndalimit të Provës Bërthamore dhe të bëjnë përpjekje që traktati të hyjë në fuqi në një datë të hershme, tha ai.
Kina u bën thirrje vendeve përkatëse të përmbushin detyrimet e tyre sipas Konventës mbi Ndalimin e Zhvillimit, Prodhimit, Grumbullimit dhe Përdorimit të Armëve Kimike dhe shkatërrimit të tyre, tha ai.
Wang shtoi se pas bashkimit me Traktatin e Tregtisë së Armëve, Kina do të thellojë bashkëpunimin me vendet e tjera në luftimin e transferimit të paligjshëm të armëve konvencionale.
Negociatat mbi Iranin, çështjet bërthamore të RPRK-së
Diplomati kinez u bëri thirrje palëve përkatëse të zgjidhin çështjet e përhapjes së armëve në Lindjen e Mesme dhe në Gadishullin Kore përmes negociatave.
Duke komentuar përpjekjet diplomatike për të ringjallur marrëveshjen bërthamore të Iranit 2015 (i njohur zyrtarisht si Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA)), Wang e përshkroi marrëveshjen si një “shtyllë kryesore të regjimit ndërkombëtar të mospërhapjes së armëve bërthamore dhe paqen dhe stabilitetin në Lindja e Mesme.”
Administrata e SH.B.A.-së nën ish Presidentin Donald Trump u tërhoq nga JCPOA në maj 2018 dhe vendosi në mënyrë të njëanshme sanksionet mbi Iranin. Në përgjigje të lëvizjeve të SHBA, Irani gradualisht ndaloi zbatimin e pjesëve të angazhimeve të tij të JCPOA nga maji 2019.
“Aktet e njëanshme të ngacmimit të Shteteve të Bashkuara janë shkaku kryesor i çështjes bërthamore iraniane”, tha Wang. “Për t’u kthyer në marrëveshje, heqja e sanksioneve ndaj Iranit së pari është gjëja e natyrshme për të bërë.”
Ai tha se Kina mbetet e përkushtuar për zgjidhjen e çështjes bërthamore të Gadishullit Korean përmes dialogut dhe konsultimit. SH.B.A. dhe Republika Popullore Demokratike e Koresë (KPRK) duhet “të ndjekin një qasje të dyfishtë dhe të ndërmarrin veprime në faza dhe të sinkronizuara” për të ecur drejt qëllimeve të denuklearizimit të plotë dhe krijimit të një mekanizmi të përhershëm të paqes në gadishull, shtoi ai.
Bisedimet për bërthamëzimin midis Uashingtonit dhe Pyongyang kanë ngecur që nga shembja e një samiti midis Trump dhe udhëheqësit të DPRK-së Kim Jong Un në Hanoi në shkurt 2019.
Qeverisja globale e sigurisë në kufijtë e rinj
Wang shpjegoi përpjekjet dhe propozimet e Kinës për përmirësimin e qeverisjes globale të sigurisë në kufijtë e rinj.
Nisma Globale për Sigurinë e të Dhënave e propozuar nga Kina synon të adresojë shqetësimet e përbashkëta të të gjitha palëve dhe ofron një zgjidhje konstruktive për mbrojtjen e të dhënave dhe sigurisë kibernetike në botë, tha ai, duke shtuar se Kina është e gatshme të punojë me palët përkatëse për të formuluar globale rregullat për qeverisjen dixhitale.
“Teknologjitë në zhvillim janë shpata me dy tehe,” tha Wang. “Ndërsa bëjmë përpjekjet më të mira të mundshme për të parandaluar armatimin e teknologjive të tilla, ne gjithashtu duhet të shmangim pengesat e përdorimit të tyre paqësor dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.”
“Në veçanti, ne duhet të hedhim poshtë përpjekjen e një vendi të caktuar për të vendosur një bllokadë teknologjike nën pretekstin e sigurisë kombëtare,” shtoi ai.
Kina po konsideron të propozojë një projekt-rezolutë në Asamblenë e Përgjithshme të këtij viti të KB për të promovuar fillimin e një procesi ndërkombëtar gjithëpërfshirës, transparent dhe të barabartë në KB për të adresuar marrëdhëniet midis mos-përhapjes dhe përdorimeve paqësore në një mënyrë më të ekuilibruar, tha diplomati.
Wang gjithashtu nënvizoi mbështetjen e Kinës për krijimin e një regjimi verifikimi të Konventës së Armëve Biologjike, duke theksuar se COVID-19 ka nxjerrë në pah sfidat e reja të qeverisjes së biosigurisë.
Kina i kërkon SH.B.A.-së të ndalojë “të jetë e vetmja që qëndron në rrugën e negociatave për një protokoll ligjërisht të detyrueshëm për verifikimin”, tha ai./ CGTN
Përshtati në shqip: argumentum.al
