Zoran Meter-geopolitika.news[i]
As Europa nuk është në situatë më të mirë se Lindja e Afërt. Po ajo Europë së cilës, gjeopolitikani amerikan George Friedman qysh në vitin 2016 – kur nuk parandjehej asgjë dhe ajo gëzonte paqe dhe stabilitet ekonomik – në fjalimin e tij të famshëm në Konferencën e Çikagos i parashikoi fundin e mirëqënies dhe ardhjen e periudhës së luftarëve dhe paqes. “Nuk do të ketë 100 milionë të vdekur, por ideja e ‘veçantisë europiane’ mendoj se do të jetë viktima”, tha mes tjerash Friedmani në fjalimin e tij shokues, në të cilin, për hir të së vërtetës “goditi” në shenjë për shumë gjëra.
Bota gjendet buzë kaosit! Natyrisht, nëse bëhet fjalë për buzë – domethënë ende është fjala “vetëm” për kohë para-kaotike, në të cilën gjërat ende mund të administrohen disi. Ose, më mirë të themi, ka mbetur mjaft kohë dhe hapësirë për të “frenuar” proceset e nisura tejet të rrezikshme gjeopolitike në mënyrë që të mos shkojmë krejt buzë dhe të karmashitemi në greminën e ferrit të gjithë sëbashku.
Megjithatë, koha e administrimit ecën me shpejtësi në përputhje me forcimin e rezistencës së fuqive rivale ndaj synimeve të cilët këto procese duhet të realizojnë. Meqënëse në këtë rast nuk ekziston vullneti për kompromiset e duhura – garantohet rruga drejt kaosit në të cilën nuk ka më mundësi për provim vjeshte.
Nuk besoj se do të zbuloj ndonjë gjë të re nëse them se në prapavijë të të gjithë kësaj është dëshira e kreut, ose elitave amerikane “nga fundi i fuçisë së shtetit të thellë”, për ruajtjen e fuqisë globale e cila është tronditur seriozisht nga proceset gjeopolitike të cilët strategët amerikanë i zunë në gjumë – të nga fitorja në Luftën e Ftohtë e këndej dhe me besimin në hyrjen e botës në “fundin e historisë” së Fukajamës domethënë fitoren përfundimtare të demokracisë liberale.
Është fjala, së pari, për ngritjen e papritur të fuqive të vjetra – Kinës dhe Rusisë, si dhe të një sërë lojtarësh rajonalë të cilët duan të keni ndikimin kryesor në “oborrin e tyre” (Turqia, Arabia Saudite, Indija, Brazili); dhe e dyta dedollarizmi, i cili, megjithëse nga ana e strategëve amerikane që më parë është konsideruar si i paevitueshëm por si një dukuri graduale dhe e kontrollueshme, po zhvillohet me një dinamikë të shpejtë dhe të papritur për të cilën ShBA-të ende nuk janë bash të gatshëm, gjë e cila tani kërcënon fuqinë globale amerikane (por edhe stabilitetin e brendshëm ekonomik dhe shoqëror) më shumë çdo gjë tjetër.
Shumica e analistëve dëshirën e lartpëmendur të elitave libreale amerikane për ruajtjen e fuqisë globale e quan hegjemoni. Personalisht jam i prirur t’a quaj dominim, sepse, sikur hegjemonia të ishte realizuar në praktikë, atëherë nuk do të ishte nevoja për destabilizim global, domethënë për këto “lojëra shurdhe” të rrezikshme në të cilën gjahtarët më me eksperiencë dhe më mirë të armatosur (lexo: ShBA-të) gjuajnë më mirë se të tjerët.
Megjithatë, drejt hegjemonisë synohet haptazi, gjë që është plotësisht e papranueshme vetëm për rivalët e vetëm të amerikanëve (Kina dhe Rusia) të cilët janë në gjendje, dhe tashmë po i bëjnë rezistencë duke njohur rregullat që kanë vlerë në këto lojëra dhe duke menduar se i kanë mësuar në të njëjtën masë si edhe amerikanët e për pasojë mund të garojnë deri diku në mënyrë të barabartë. Por, edhe nëse nuk i kanë zotëruar plotësisht, rrugëdalje tjetër përveç pranimit të sfidës së “dorezës së hedhur” nuk është se kanë, sepse e dinë mirë se tani është fjala për kohë vendimtare edhe për fatet e tyre si shtete të pavarura, por edhe për fatin e mbarë botës.
Rusia është problemi kryesor i ShBA-ve, jo Kina
Për sendërtimin e hegjemonisë, në fazën aktuale të proceseve tashmë të nisura, Rusia është problemi kryesor amerikan sepse posedon fuqi shkatrrimtare të njëjtë me armë bërthamore si edhe ShBA-të, e soje metodat dhe mjetet e detyrimit të cilat zbatohen ose mund të zbatohen ndaj shteteve të tjera – ndaj Rusisë nuk mundet (prandaj edhe zbatohen disa të tjera, por gjithnjë e më të rrezikshme, si puna e asaj me luftën ukrainase në të cilën do të themi diçka më shumë në këtë tekst më poshtë).
Ndërsa Kina, megjithëse më shumë se e ngritur ekonomikisht dhe teknologjinë e lartë në rivalitetin me ShBA-të, ende nuk është në gjendje të barabitet me potencialin strategjik bërthamor të dy fuqive bërthamore të mësipërme (për këtë Pekini punon me shpejtësi dhe shumë analistë perëndimorë vlerësojnë se një gjë të tillë mund t’a arrijë në vitin 2035, gjë për të cilën do të shtoja – vetëm nëse dy të parat do të rrinë duarkryq dhe nuk do të bëjnë asgjë për zhvillimin e armëve të tyre)
Sespe, ndikimi global ekonomik i Kinës, sadoqë është në rritje – është akoma diçka me të cilën ShBA-të gjithsesi mund të përballen dhe mund t’a kontrollojnë nëpërmjet kombinimit të fuqisë së ashpër dhe asaj të butë ndaj pjesësmë të madhe të “botës së tretë” ose, nëse dëshironi po i themi “Jugut Global”. Shembull ilustrues është Indija – një nga vendet udhëheqëse të këtij grupimi të cilit Amerika – megjithëse ende jo në të gjitha sferat – gjithsesi arrin t’i imponojë rregullat e reja të cilat New Delhi duhet t’i pranojë ose t’u përshtatet nëse dëshiron të ruajë drejtimin e caktuar të rrijtes së shpejtë të ekonomisë, ushtrisë dhe teknologjisë. Sipas këtyre rregullave thënë në vija të trasha, bashkëpunimi i Indisë me Kinën duhet të dobësohet e jo të forcohet – natyrisht në përfitim të ShBA-ve.
Këtu duhet të përmendim edhe një karakteristikë të rëndësishme. Në fazën e tanishme të proceseve të nisura gjeopolitike po tregohet sesi fuqia globale, sado e madhe që të jetë (shembull Kina), qëndron në vend para asaj ushtarake e cila në fund të fundit përcakton rrugën për përcaktimin e rregullave të ardhshme ekonomike dhe tregtare të cilat duhet të respektohen në botë pasi ato të pas luftës dhe pas Luftës së Ftohtë de facto kanë pushuar së ekzistuari. Këtë e shohim nëpërmjet luftës aktuale të Amerikës me Iranin (më parë nëpërmjet rrëzimit nga pushteti të kreut venezuelian Nicolas Maduro, në fillim të janarit) ku Kina nuk mundi të bëjë shumëgjë që të ndihmonte partnerin strategjik naftën e të cilit para luftës pothuajse e eksportonte të tërën (po ashtu edhe Rusia e preokupuar me luftën në Ukrainë të cilën e ndjen si në shtëpi dhe ndikimi i së cilës ka ndikim të madh global gjeopolitik), por edhe nëpërmjet imponimit të sanksioneve kujt dhe kur të dëshironte, pa miratimin e duhur paraprak të KS të OKB-së, gjë e cila ka karakter detryues për të gjitha vendet. Po ashtu edhe nëpërmjet imponimit të tarifave doganore të dëmshme dhe masave të tjera të ngjashmë të cilat gjithnjë e më shumë po marrin karakterin e luftërve klasike tregtare, megjithëse ende nuk janë të tilla.
Destabilizimi i rajonit: Arabia Saudite në probleme
Një nga rajonet – dhe ky ai më i rëndësishmi, Lindja e Afërt, gjendet para shakullimës së rrezikshme të një konflikti më të gjërë. ShBA-të dhe Irani janë përsëri në gjendje lufte pasi në muajin korrik dështoi marrëveshja e qershorit për mirëkuptimin e cila duhej të shpinte drejt përfundimit të luftës. Pavarësisht nga ajo se kush është fajtor (të dyja palët akuzojnë njëra tjetrën) gjendja tani për tani është e tillë që ShBA-të kryejnë sulme ajrore kundër infrastrukturës civile iraniane (ura, hidrocentrale), ndërsa Irani nëpër bazat amerikane në rajon (madje edhe në Jordani ku ushtarët amerikanë dhe sistemet e armatosura gjeografikisht duhet të ishin më të sigurta se ato të shpërndara nëpër monarkitë e Gjirit Persik).
Ndërsa ShBA-të gjuajnë shënjestra në Iran, ky i dyti, përveç bllokadës së plotë të Hormuzit ka nisur të kundërpërgjigjet me sulme me raketa dhe me dronë nëpër infrastrukturën civile të monarkive arabe fqinjë duke i akuzuar ato për përdorimin e territoreve të tyre për sulme kundër Iranit. Kjo gjithsesi shpie në mundësinë që edhe Arabia Saudite, si vendi më i madh dhe më i fuqishëm arab, të përfshihet në sulmet amerikane kundër Iranit gjë të cilën ShBA-të dhe Izraeli e dëshironin që në fillim të konfliktet.
Duke patur parasysh se kjo lëvizjë është me rerzik tejet të lartë dhe mund ta kthejë Ridain me dakada prapa dhe të asgjësojë përgjithmonë strategjitë e tyre të orientuara drejt krijimit të një superfuqie rajonale me ndikim të madh global financiar (p.sh. projekti Saudit i zhvillimi Vizion 2030 për diversifikim të plotë të ekonomisë, kulturës dhe gjithçkaje tjetër), Arabia Saudite ende lëkundet (pyetja është deri kur do të mundet) të hyjë në luftë në anën e ShBA-ve dhe Izraelit. Për këtë kërkon rrugëdlaje në riorientimin e eksportit të naftës së saj (si edhe vendet e tjera arabe të Gjirit), nëpërmjet naftësjellësit Petroline i cili zgjatet nga provinca lindore arabe deri në Yanbua në perëndim të vendit – në Detin e Kuq. Është ndërtuar qysh në kohën e luftës Iran-Irak për rrethana të paparashikuara dhe ka kapacitet rreth 7 milionë barela nafte në ditë (nuk mund të kompensojë plotësisht, por është në gjendje t’i zbutë ndjheshëm, pasojat e ndalimit të kalimit të tankerëve nëpër Hormuz). Dhe jo vetëm ky! Shfrytëzimi i këtij naftësjellësi ka qënë shkaku krysor që nuk ndodhi rritje e madhe e çmimit të naftës pas problemeve të shkaktuara dhe të njohura në Gjirin Persik lidhur me luftën!
Megjithëse Arabia Saudite e shfrytëzon këtë naftësjellës prej një kohe të gjatë qëkur u bë e rrezikshme gjendja në Ngushticën e Hormuzit, Teherani vetëm tani vendosi të realizojë atë që e paralajmëronte prej kohësh, Rijadin dhe Uashingtonin, se çfarë mund të ndodhë në rastin e vazhdimit të sulmeve mbi Iranin. Shfrytëzoi edhe prox-it e tij më të fuqishëm rajonalë – hutistët jemenitë, si armë e cila është më e tmerrshme se sulmet ajrore. Për këtë javën e kaluar, hutistët, pa shtënë asnjë armë kundër tankerëve penguan kalimin e tre syresh, të mbushur me naftën saudite për në Kinë, Indi dhe ndoshta edhe në Japoni e Korenë e Jugut. Të gjitha me radhë vende, të cilat, si edhe pjesa më e madhe e Azisë Jugore dhe Lindore – varen shumë prej furnizimeve nga Lindja e Afërt.
Trumpi nuk di çfarë të bëjë me hutistët
Ishte e mjaftueshme që hutistët të hënën e kaluar (me datë 4 gusht) të bënin një lajmërim drejtuar institucioneve të sigurimit në të cilin thuhet se anijet që kalojnë nëpër Ngushticën Bab el-Mandeb mund të jenë shënjestër e sulmeve të mundshme. Kësisoj, tankerët, e mbushur me naftë në Yanbuu në vend që të kalonin nëpërmjet Bab el-Mandebit, në Detin Arabik e më tej drejt Oqeanit Indian, u nisën nëpër një rrugë shumë më të gjatë, përgjatë bregut perëndimor të Afrikës dhe kepit të Shpresës ë mirë – e kur të arrijnë të arrijnë një destinacion.
Në këtë mënyrë, Irani dhe hutistët (këta të dytët kanë që më parë llogari të pashlyera me Arabinë Saudite- qysh nga koha e ndërhyrjes ushtarake në anën e qeverisë jemenite në emigracion me seli në Rijad, e cila nisi në vitin 2015 dhe zgjati deri para pak vitesh me fiaskon – domethënë fitoren e hutistëve të cilët vazhduan ta mbajnë kryeqytetin Sana dhe tërë Jemenin Verior, përfshirë edhe daljen në Detin e Kuq), si pala e dobët në lojë (në raport me ShBA-të dhe Arabinë Saudite), testuan në praktikë sistemin sipas të cilit ata, pothuajse pa kurrfarë shpenzimesh i sollën dëme milionëshe rivalëve të tyre. Sepse monarkitë arabe, por edhe blerësit aziatikë – partnerë të amerikanëve, tani kërkojnë nga ShBA-të garanci për lundrimin e sigurtë pasi ishte ai që shkaktoi këto probleme me sulmin mbi Iranin sëbashku me Izraelin në fund të shkurtit të këtij viti.
Tani për tani Uashingtoni e sheh problemin në kuptimin se janë penguar fuçitë me naftë aziatike dhe jo ato amerikane, por të gjithë e kanë të qartë se kjo nuk mund të zgjasë shumë. Sepse çmimi i naftës do të rritet edhe për konsumatorët amerikanë, dhe jo vetëm para ata kinezë, japonezë , indianë, për Europën të mos flasim – duke patur parasysh rolin që asaj i kanë dhënë ShBA-të në larjene hesapeve me Rusinë nëpërmjet luftës ukrainase.
Me fjalë të tjera të gjithë presin që, nëse kanë dëme nga Irani, ShBA-të të paktën të sigurojnë atë që ua ka garantuar të gjithëve – sigurinë e lundrimit, gjë e cila nënkupton shpenzime të mëdha të cilët në këtë rast janë të paevitueshëm për shkak të përdorimit të anijeve luftarake. Kjo është gjithsesi e pakëndshme për Trumpin, për më shumë se bëhet fjalë edhe për tankerë të rivalit të tij kryesor-Kinës.
Nëse nuk e bën një gjë të tillë, siguruesit do t’u imponojnë anijeve çmime të larta për rreziqet e lindura dhe këta do të jenë të pamotivuar për të lundruar gjë që mund të çojë në kollapsin e sistemit të bazuar në ofertë dhe kërkesë dhe në rritjen e çmimit në vlerën 150 dollarë për barelë, e cila, sikurse thonë, është kufiri i sipërm në të cilin pastaj rrëzohet rendi ekonomik i bazuar kryesisht në ballonin financiar.
Prandaj nuk të çudit që Trumpi të martën, pyetjes mbi kërcënimet e hutistëve, në Zyrën Ovale iu përgjigj – më shumë me mburrje sesa premtim: “Nëse një gjë e tillë do të ndodhë ne do të përkudesemi për këtë. Këtë tashmë e kemi bërë më hutistët”.
Trumpi aludon për fushatën e vitit të kaluar e cila zgjati 52 ditë dhe përfshiu afro 1.100 sulme mbi hutistët dhe kërkoi angazhimin e dy grupimeve sulmuese të aeroplanmbajtëseve, ndërsa çmimi për një operacion kaq të kufizuar i kaloi një miliardë dollarët (herë pas here u përfshi edhe Izraeli me sulmet e tij ajrore, ndërsa Europa aktroi vendosmërinë duke dërguar një çift anijesh gjermane dhe disa tjera të antarëve të tjerë më Detin e Kuq, nga ku, më pas u tërhoqën me “bishtin nën shalë”, duke e kuptuar se nuk janë ata për kësi punësh (akoma më shumë – nuk pati as vullnet të vërtetë politik për t’u përzierë në këtë punë në të cilën “Vëllai i madh” nuk është se i pati pyetur shumë, e atëherë ishte fjala “vetëm” për operacionin ushtarak të Izraelit në Rripin e Gazës, ndërsa Irani as që përmendej fare).
Pra, sikurse e dimë, fushata e lartërpemndur nuk dha rezultate tejet të mëdha, ndërsa hutistët vetëm pas një muaji nisën përsëri sulmet kundër anijeve amerikane. Nga ana tjetër, janë ende shëndosh e gjallë dhe të gatshëm. Për këtë nuk është e qartë përse Trumpit mendon se kësaj here mund të arrijë diçka të re. Për më shumë që hutistët dhe Irani kanë edhe një kartë të tmerrshme në duart e tyre – prerjen e kabllit nëndetar të internetit i cili lidh Perëndimin me monarkitë arabe.
Tani për tani situata po shkon në drejtimin që Rijadi të grumbullojë koalicionin e shteteve të gatshëm për bllokadë detare të Jemenit përgjatë Detit të Kuq të cilin, natyrisht, duhet t’a ndihmojnë ShBA-të sepse pa ata asgjë nuk ka shanse për sukses, por nuk mund të përjashtohete dhe ofensiva e re tokësore saudite nga pjesa veriore e Jemenit e cila është nën kontrollin e qeverisë në emigracion të njohur ndërkombëtarisht. Por kjo do të ishte tejet e rrezikshme për Rijadin, gjë që e tregoi edhe ndërhyrja e parë me ndihmën kryesisht të Emirateve të Bashkuara Arabe, ndërsa ndihma e Jordanisë, Sudanit, Egjiptit dhe Pakistanit ishte më shumë simbolike.
Parashikimi i kobshëm i gjeopoliticienit amerikan
Ndoshta për sa lexuar më sipër mendoni se Lindja e Afërt është ajo që po rreshqet më shpejt në kaos? Ndoshta keni të drejtë. Por mua më duket se drejt kaosit të vërtetë po rrëshqet më shpejht Europa.
Po ajo Europë për të cilën gjeopoliticieni i njohur amerikan George Friedman që në vitin e largët 2016, në fjalimin e tij të famshëm në Konferencën Chicago Council of Global Affairs, paralajmëroi fundin e mirëqënies dhe ardhjen e periudhës së luftërave dhe paqes. “Nuk do të ketë 100 milionë të vdekur, por ideja e ‘veçantisë europiane’ mendoj do të jetë viktima”, tha mes tjerash Friedman në fjalimin e tij shokues, në të cilin, për hir të së vërtetës “goditi” në shenjë për shumë gjëra (pothuajse e parashikoi edhe luftën në Ukrainë dhe shumë gjëra të tjera). Për më shumë mund të shihni në Youtbe me titullin: George Friedman, “Europe: Destined for Conflict?”
Sikurse pata shkruar jo shumë kohë për këtë fjalim në të njëjtën të përjavëshme dhe shumë veta me shikonin me çudi sepse nuk besonin se një gjë e tillë është e mundur (atëbotë ishte vërtetë periudha e mirëqënies europiane, e punës, e udhëtimeve dhe kurrfarë lufte nuk përfytyronte askush, as në ëndërr, megjithëse “pranvera e përgjakshme” arabe na kishte dhënë të kuptoje shumë gjëra.
Por pak a shumë kështu ndodhi, sepse Firedmani nuk ishte dokushdo. Si doktor shkencash informonte një sërë organizatash ushtarake dhe qeveritare në Shtetet e Bashkuara dhe jashtë vendit dhe shfaqej rregullisht si ekspert për marrëdhëniet ndërkombëtare, politikën e jashme dhe çështjet e sigurisë në mediat kryesore. Autor i një sërë librash ekspertize, të përkthyer në 20 gjuhë të botës. Qysh në vitin 1996, ka themeluar të famshmen Strategic Forecasting ekzistenca e së cilës bazohej në supozimin e atëhershëm konservator, por tani ndikues se ngjarjet gjeopolitike mund të parandjehen, madje edhe të parashikohen në mënyra të cilat mund të jenë të dobishme për sektorin privat. Pikërisht këtë shkruan sëfundmi edhe në platformën e themeluar së fundmi prej tij Geopolitical Futures.
Europa dhe Rusia në glinç gjithnjë e më të rrezikshëm
Sidoqë të jetë, në Europë ndërkohë filloi lufta në lindjen e saj – në Ukrainë, për të cilën Friedmani që atëherë ka thënë se gjithçka që ngjet atje është nën kontrolin amerikan dhe se – as më pak dhe as më shumë – ushtria ukrainase është amerikane, gjë të cilën e bazoi në vizitën e asokohe të sapopërfunduar të Komandantit të forcave amerikane në Europë gjeneralit Ben Hodges te pushteti i ri në Kiev dhe gjithçka bëri dhe foli atëherë.
Ndërkohë në vitin e parë të mandatit të dytë të Trumpit, Shetet e Bashkuara, në pamje të parë elegante, u tërhoqën nga lufta ukrainase (natyrisht duke vazhduar edhe më tej të mbajnë gjithçka nën kotrollin e tyre) dhe ngarkesën e saj ushtarake dhe financiare në kuptimin e ndihmës për Ukrainën t’ia kaluan Europës ose më mirë të themi NATO-s (minus ShBA-të).
Kulmi i “tërheqjes” ndodhi në samitin e paradokohëshëm të NATO-s në Ankara, gjë për të cilën shkruan teksti i medias amerikane Foreign Poliucy tyë datës 15 korrik me titullin “NATO-ja ndihet në dy pjesë”, dhe ku ndërmjet observacioneve të tjera interesante, për të cilat do të flasim në ndonjë rast tjetër, shkruhet edhe si më poshtë:
“Qëkur ka marrë detyrënb e Sekretarit të përgjithshëm të NATO-s (Mark Rute, shën. i autorit), është bërë i njohur si “sufleri i Trumpit”, njeri kaq i aftë për t’iu lajkatuar Trumpit saqë mundi të eleminojë tërheqjen e Trumpit nga NATO-ja. Arma e tij kryesore në këtë luftë jannë buxhetet ushtarake, në ndryshim nga sekretarët e përgjithshëm paraardhës, ai ka shumë gjëra për të treguar…
Kanadaja dhe Europa kanë premtuar se do të shpenzojnë edhe 1,2 bilionë dollarë qëkur Rute mori detyrën; vetëm Gjermania planifikon të shpenzojë rreth 125 miliardë dollarë për mbrojtjen deri në vitin 2027, ndërsa Polonia ka synim të shpenzojë pesë përqind të PBB-së së saj për mbrojtjen. Vendet europiane përfundimisht merren seriozisht me zhvillimin aftësve specifike, megjithëse ende diskutojnë rreth furnizimeve, buxheteve dhe mbrojtjes së industrive të tyre kombëtare.
Por Rute e bëri të qartë me dije se këto ndarje buxhetore nuk destinohen për zëvendësimin e aftësive amerikane; përkundrazi ato janë mënyrë që të sigurohet vazhdimi i angazhimit amerikan në Europë në të ardhmen. Kjo përfshin marrëveshjen për “blerjet amerikane” të armëve në vend të fokusimit për zhvillimin e aftësive mbrojtëse të vetë Europës. Krerët europianë për vite të tëra frikësohen se shpenzimet më të mëdha për mbrojtjen mund të shpien në distancimin e Shteteve të Bashkuara nga Europa. Megjithatë, Rutte, pohon të kundërtën: se shpenzimet më të mëdha për mbrojtjen janë mënyra për të bindur presidentin amerikan të mos zvoglojë numurin e ushtarave amerikanë, ose më mirë të themi shenjë e dëshirës së mirë të shteteve europiane…”- nënvizohet në tekstin e FP-së.
Nëse nisemi sipas ngjarjeve aktuale, Europa dhe Rusia tani janë buzë luftës.
Moska akuzon vendet kryesore europiane dhe Brukselin se marrin pjesë në sulmet kundër Rusisë nëpërmjet dërgimit të dronëve dhe raketave me veprim të largët dhe nxitin Kievin që me to të godasë Rusinë nëpër, sikurse nënvizojnë, objekte civile – gjë e cila është terrorizm. Me këtë dëshirojnë të bëjnë me dije se loja po i afrohet fundit, njëlloj si edhe durimi rus.
Megjithatë, Europa, por edhe ShBA-të, preej shumë muajsh, dhe këtë do t’a vazhdojnë edhe më tej, bëjnë llogaritë pikërisht mbi bazën e goditjeve urkainase si një prej mjeteve të efektshme me ndihmë e të cilëve shpresojnë se Vladimir Putini do të jetë i detyruar të ulet në tryezën e bisedimeve- natyrisht- sipas kushteve të tyre.
Kjo përbën rrezik të madh, sepse reaksioni i rusëve është plot me të panjohura! Pa marrë parasysh faktin se Putini shumë herë ka thënë se Rusia nuk do ta sulmojë e para Europën dhe nuk do të përdorë armët bërthamore, kurrë në këtë konteskt nuk ka thënë se ajo do të durojë pafundësisht këto goditje (qofshin këto edhe indirekte) me armë moderne europiane (raketa dhe dronë) nmë territorin e saj dhe objektet e saj strategjike. Për më shumë. Në muajin tetor të vitit të kaluar përsëriti se luftën me Europën Rusia nuk do t’a bëjë me armë konvencionale.
Megjithatë Europa dukshëm i përmbahet vetëm fjalive të para të fjalimit të mësipërm të Putinit ndërsa të dytën e abstragon. Për këtë e nxit edhe Uashingtoni nëpërmjet miratimit të sulmeve ukrainase, gjë të cilën në Ankara e deklaroi edhe vetë Trumpi duke thënë se ato, megjithëse përbëjnë përshkallëzim, mund të çojnë përfundimisht në nisjen e negociatave.
Megjithatë, nga samiti i Ankrasë gjërat kanë ecur më tej: Rusia ka vazhduar të sulmohet me dronë ukrainas por gjithashtu edhe ajo ka intensifikuar dhe forcuar sulmet mbi Ukrainën. Ato tani i kanë sjellë probleme tjera në mbarë vendin – që nga Kievi i cili ekspozohet me sulme sistematike të raketave balistike, deri te portet ukrainase në Detin e Zi.
Të presësh që Moska do të vështrojë me qetësi sulmet ukrainase kundër infrastrukturës së saj energjetike dhe civile ësshtë e e kotë. Pë rmë shumë! Të mërkurën e kaluar erdhi lajmi se Kazakistani i hste detyruar të ndalonte eksportin e naftës së tij nëpërmjet portit Novorosijsk në Detin e Zi, për shkak të sulmeve me dronë ukrainas kundër tankerëve të tyre në Detin e Zi. Ky vend, podhues i madh nafte, nuk ka dalje në det dhe eksporti i tij varet diekt nga ky port rus. Kjo naftë eksportohet në ShBA dhe në Gjermani e soje “loja” bëhet shumë më interesante sidomos në konteksin e përshkallëzimit të lartpërmendur në Lindjen e Afërt.
Takimi i Rubios dhe Lavrovit në Manilë: dështim në vend të lehtësimit
Për këtë nuk të çudit fakti që me 22 korrik në Manila, në samitin e ASEAN-it, pas një kohe të gjatë u takuan përsëri sekretari amerikan i shtetit Marco Rubio dhe shefi rus i dipomacisë Sergej Lavrov. Megjithëse temat e takimit duhet të ishin të larmishme dhe të përfshin Iranin dhe gjithçka tjetër, tërë takimi u reduktua dukshëm vetëm në luftën ukrainase. Duket qartë se Rusisë nuk i intereson asgjë tjetër. Dëshiron të mësojë qëndrimin amerikan për këtë çështje, gjë për të cilën dëshmon edhe lajmi se Lavrovi një ditë para takimit akuzoi ShBA-të për vazhdimin e armatosjes së Ukrainës dhe këtë e theksoi si “të papranueshëm” për Moskën.
Meqënëse takimi mes delegacionit amerikan dhe rus në Manila zgjati shumë më pak se pritej – gjithsejt 35 minuta – menjëherë u bë e qartë se të dyja palët janë shumë larg njëra tjetrës me qëndrime dhe tejet larg arritjes së çfarëdo marrëveshje.
Lavrovi këmbënguli te marrëveshje gojore e atritur mes Trumpit dhe Putinit vitin e kaluar në Alaskë mbi kushtet për ndërprerjen e zjarrit dhe arritjen e marrëveshjes të cilën e pati propozuar vetë pala amerikane, ndërsa Rubio pas takimit bëri një deklaratë e cila mund të intepretohet nëpërmjet dy pikave – të kundërta me ato që ndoshta priste Lavrovi:
E para, kushtet e Ankorazhë (Alaskë me 18 gusht të vitit të kaluar) ishin të papranueshme për Ukrainën, duke patur parasysh goditjet e suksesshme në prapavijën ruse. E dyta, mbi bazën e kësaj mund të kërkohen ide të reja për paqen, domethënë të braktiset “fryma e Ankorazhës” në të cilën Moska këmbëngul që atëherë.
Pra, pala amerikane kërkon të kthehet në faqe e re sikur të mos kishte ndodhur asgjë, ndërsa pala ruse nënvizon se bëhej fjalë për propozimin amerikan dhe jo për diskutim, dhe të cilin Putini e pranoi megjithëse kjo do të thoshte heqje dorë nga kushtete tij të bëra publike.
Pas këtij takimi u deklarua edhe zëdhënësi i Kremlinit Dimitrij Peskov, duke paralajmëruar në mënyrë keqndjellëse se të gjithë e kanë të qartë se Rusia qëllimet e saj do t’i arrijë në fushëbetejat ukrainase.
Konkluzion i shkurtër
Ndoshta Europa gëzohet me rezultatin e takimit në Manila, por unë nuk do të shihje në këtë mënyrë. Për më shumë! Do të isha shumë më i kujdesshëm dhe i shqetësuar. Sepse po bëhet e qartë se ShBA-të që tani do të merren në mënyrë parësore me Iranin, Rusia me Ukrainën, ndërsa Europa me Rusinë.
Për këtë askush nuk mund të më bindë se Trumpi në rastin e një përshkallëzimi eventual do të ndërrojë një New York me Talinin, Vilniusin ose madje edhe Varshavën. Mendoj se Europës më shumë do t’i thotë pak a shumë kështu: ju ofrova planin paqesor, dhe nuk deshët t’a pranonit as ju as Kievi sesa do të niste, jo një luftë bërthamore, por as luftë konvencionale me Rusinë. Po e shohim se çfarë mundimesh po heq dhe nuk po arrin asgjë me Iranin, e për më shumë Rusia nuk është Irani.
Deklaratat e kohëve të fundit të Trumpit sipas të cilave strategjia e re ukrainase, pas së cilës qëndron Europa (natyrisht edhe ShBA-të) tregon se “lufta ka ndryshuar drejtim në favor të Ukrainës”, dhe se “Rusia po humbet” dhe për këtë ai duhet të pushojë së kërkuari Kievit të tërheqë forcat e tij, gjë që në thelb nuk do të thotë asgjë përveç retorikës boshe pas së cilës nuk duhet “të ngjiten” shumë strategët europianë.
Me këtë Trumpi dëshiron vetëm një gjë: vazhdimin e blerjes së armëve amerikane nga ana e Europës dhe lidhjen e saj të fortë gjeopolitike pas ShBA-ve, pa shumë fjalë. Pikërisht ajo që i lartpëmenduri Georg Friedman tha në të vërtetë në Çikago kur foli mbi fundin e idesë së “veçantisë europiane”. Sepse kjo ide, nga pozitat e Uashingtonit, është e rezervuar ekskluzivisht për ShBA-të.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/tjedna-analiza-zorana-metera/tjedna-analiza-zorana-metera-na-rubu-ponora-tko-ce-napraviti-prvi-korak/
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
