Bashkëautorë:
Prof. Dr. Kong Tianping,
Studiues, Instituti i Studimeve Evropiane, Akademia Kineze e Shkencave Sociale
Prof. Yang Danping,
Zëvendësdekane, Instituti i Bashkëpunimit Ekonomik dhe Tregtar midis Evropës Qendrore dhe Lindore, Universiteti Ningbo
Plani pesëvjeçar i zhvillimit i publikuar së fundmi nga qeveria kineze, e vendos në mënyrë të qartë transformimin e gjelbër në thelb të zhvillimit kombëtar. Ky plan thekson se zhvillimi i gjelbër është një rrugë kyçe drejt modernizimit. BE është gjithashtu e përkushtuar ndaj qëllimeve të saj të transformimit të gjelbër. Duke parë përpara, ekziston një hapësirë e gjerë për bashkëpunime midis Kinës dhe BE-së në fushën e zhvillimit të gjelbër, duke ofruar mundësi të konsiderueshme për të arritur qëllimet e përbashkëta klimatike dhe mjedisore.
Së pari, si Kina ashtu edhe Evropa janë të përkushtuara ndaj transformimit të gjelbër. Zhvillimi i gjelbër ka qenë prej kohësh një komponent i rëndësishëm i filozofisë së re të zhvillimit. Në vitin 2020, Kina njoftoi qëllimin e saj për të arritur kulmin e karbonit deri në vitin 2030 dhe neutralitetin e karbonit deri në vitin 2060. Transformimi i gjelbër i Planit të 15-të Pesëvjeçar të propozuar nga Kina, është në përputhje me atë të BE-së. “Sugjerimet e Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Kinës për Formulimin e Planit të 15-të Pesëvjeçar për Zhvillimin Ekonomik dhe Social Kombëtar”, theksojnë në mënyrë të qartë përshpejtimin e transformimit gjithëpërfshirës të gjelbër të zhvillimit ekonomik dhe social. Sugjerimet theksojnë përdorimin e arritjes së kulmit të karbonit dhe neutralitetit të karbonit, si një forcë lëvizëse për të promovuar në mënyrë sinergjike reduktimin e karbonit, reduktimin e ndotjes, zgjerimin e gjelbërimit dhe rritjen, duke forcuar kështu barrierën e sigurisë ekologjike dhe duke rritur vrullin e zhvillimit të gjelbër. Në vitin 2019, Komisioni Evropian lançoi Marrëveshjen e Gjelbër Evropiane dhe vendosi një objektiv për arritjen e neutralitetit të karbonit deri në vitin 2050, duke e bërë Evropën kontinentin e parë që arrin neutralitetin klimatik deri atëherë.
Turbinat me erë në qytetin Pingliang, Provinca Gansu, Kinë veriperëndimore, qershor, 2024. /Foto nga VCG
Së dyti, bashkëpunimi i gjelbër Kinë-BE është shumë përplotësues. Si pasojë e ndryshimeve në strukturat e energjisë, por dhe niveleve të ndryshme të zhvillimit ekonomik dhe social midis Kinës dhe Evropës, Kina është në fazën e kulmit të karbonit para vitit 2030, ndërsa Evropa është tashmë në fazën e neutralitetit të karbonit. Fazat e ndryshme të transformimit të gjelbër në të cilat janë të pranishme Kina dhe BE, krijojnë mundësi për bashkëpunim dypalësh.
Kina dhe BE janë partnerët e dytë më të mëdhenj tregtarë të njëra-tjetrës. Në vitin 2025, eksportet e gjelbra të Kinës në BE u rritën ndjeshëm, me eksportet e turbinave me erë që u rritën me 65.9% nga viti në vit dhe eksportet e pajisjeve elektrike si grumbuj karikimi DC dhe bateritë e ruajtjes së energjisë që u rritën me 25.4%. Ndërkohë, importet e Kinës të produkteve të riciklueshme nga BE u rritën me 18.9%.
Kina dhe BE kanë secila përparësi në zinxhirin e furnizimit me energji të pastër. Prodhimi fotovoltaik i Kinës është lider në botë, ndërsa Evropa ka përparësi në zhvillimin dhe prodhimin e energjisë së hidrogjenit. Kina shkëlqen në prodhimin në shkallë të gjerë por edhe në zhvillimin dhe promovimin e teknologjive të gjelbra, duke formuar një zinxhir industrial të gjelbër relativisht të plotë. Evropa është pioniere në transformimin e gjelbër dhe me karbon të ulët, duke shkëlqyer në konceptet, normat, standardet, rregulloret dhe qeverisjen e gjelbër, madje ka formuar sistemin më të madh dhe më të pjekur në botë të tregtimit të emetimeve të karbonit, si edhe një sistem të zhvilluar të financimit të gjelbër.
Së treti, si Kina ashtu edhe Evropa kanë gatishmërinë për të promovuar bashkëpunimin e gjelbër. Vitet e fundit, Kina dhe BE kanë mbajtur komunikim dhe koordinim të ngushtë mbi çështjet e gjelbra. Ato kanë krijuar disa mekanizma bashkëpunimi, duke përfshirë Dialogun Ministror mbi Politikën Mjedisore, Dialogun Ministror mbi Ndryshimet Klimatike, Dialogun e Politikave të Tregtimit të Emetimeve të Karbonit, Dialogun e Energjisë Kinë-BE, Platformën e Bashkëpunimit të Energjisë Kinë-BE, Mekanizmin e Koordinimit Dypalësh mbi Zbatimin dhe Qeverisjen e Pyjeve si dhe Dialogun e Nivelit të Lartë mbi Ekonominë Rrethore.
Në korrik 2025, udhëheqësit e Kinës dhe BE-së lëshuan një deklaratë të përbashkët mbi adresimin e ndryshimeve klimatike. Deklarata theksoi se partneriteti i gjelbër Kinë-BE është një komponent i rëndësishëm i partneritetit të përgjithshëm Kinë-BE, zhvillimi i gjelbër është një tipar dallues i bashkëpunimit Kinë-BE, dhe se të dyja palët kanë një themel të fortë dhe një hapësirë të gjerë për bashkëpunim në fushën e transformimit të gjelbër.
Pamje e vendit të ndërtimit të projektit të Autostradës Zhengzhou-LuoYang, në qytetin Luoyang, Provinca Henan e Kinës, shtator 2025. / Foto nga VCG
Përballë një situate ndërkombëtare komplekse dhe të paqëndrueshme, ekziston një potencial i madh për bashkëpunimin e gjelbër Kinë-BE.
1. Forcimi i Dialogut për Politikat e Gjelbra. Tranzicioni i gjelbër përfshin aspekte të shumta, si tregjet, industritë, teknologjitë dhe standardet duke u bërë një nga tranzicionet më komplekse në historinë e njerëzimit. Ai nuk është i nevojshëm vetëm për zhvillimin e brendshëm ekonomik dhe shoqëror, por edhe për adresimin e ndryshimeve globale klimatike. Bashkëpunimi midis Kinës dhe BE-së në tranzicionin e gjelbër, kërkon udhëzime politike të nivelit të lartë si dhe dialog politik midis zyrtarëve, ekspertëve dhe studiuesve përkatës nga të dyja palët. Në një botë të pasigurt dhe të rrezikshme, komunikimi, shkëmbimi dhe dialogu midis Kinës dhe BE-së janë të paçmueshme.
2. Thellimi i Bashkëpunimit në Industrinë e Gjelbër. Tranzicioni i gjelbër përfshin transformimin e strukturave industriale, veçanërisht zhvillimin e industrive të gjelbra. Komisioni Kombëtar i Zhvillimit dhe Reformës (NDRC) ka publikuar një katalog udhëzimesh për transformimin e industrive të gjelbra dhe me karbon të ulët, duke udhëhequr zhvillimin e tyre. Kina inkurajon ndërmarrjet të bëjnë investime të gjelbra jashtë vendit dhe të përshpejtojnë integrimin me zinxhirin global industrial të gjelbër. Prodhimi i produkteve të gjelbra në Kinë, siç janë pajisjet fotovoltaike, bateritë litium-jon, pajisjet me efikasitet të lartë për kursimin e energjisë dhe automjetet e reja të energjisë, vazhdon të rritet, duke i dhënë asaj një avantazh konkurrues ndërkombëtar. CATL ka ndërtuar fabrika baterish në Gjermani, Hungari dhe Spanjë. Guoxuan High-Tech është partnerizuar me një kompani sllovake për të ndërtuar një fabrikë baterish për automjete elektrike në Šulani. Kohët e fundit, Sungrow Power njoftoi se do të investojë në një fabrikë në Poloni për të prodhuar invertorë fotovoltaikë dhe sisteme ruajtjeje energjie. Prodhuesi kinez i automjeteve elektrike BYD po ndërton një fabrikë makinash pasagjerësh në Hungari, ndërsa Chery është partnerizuar me Ebro të Spanjës për të prodhuar automjete elektrike. Hyrja e kompanive kineze në Evropë ndihmon në përmirësimin e zinxhirit industrial evropian dhe stabilizimin e zinxhirit të furnizimit, duke kontribuar në zhvillimin ekonomik lokal dhe duke krijuar vende pune. Si Kina ashtu edhe Evropa duhet të eksplorojnë potencialin për bashkëpunim në industritë e gjelbra për të arritur përfitim të ndërsjellë dhe rezultate të favorshme për të dyja palët.
Sistemi inteligjent i monitorimit në Parkun Kombëtar Pyjor Laoshan në Nanjing, Provinca Jiangsu e Kinës lindore. / Foto nga CMG
3. Promovimi i Bashkëpunimit për Teknologjinë e Gjelbër. Kina ka përparësi në teknologji të tilla si fotovoltaikët diellorë, turbinat me erë, bateritë, automjetet elektrike dhe pompat e nxehtësisë. Evropa gjithashtu zotëron teknologji të përparuara në fushën e transformimit të gjelbër. Potenciali për bashkëpunimin sino-evropian në teknologjinë e gjelbër është i jashtëzakonshëm. Në prill të vitit 2025, Kina dhe BE-ja nënshkruan një Memorandum Mirëkuptimi mbi Bashkëpunimin në Teknologjinë e Gjelbër, duke planifikuar të investojnë së bashku 15 miliardë euro gjatë tre viteve në gjashtë fusha kryesore, duke përfshirë energjinë e hidrogjenit, ruajtjen e energjisë dhe kapjen e karbonit, për të krijuar aleancën më të madhe transnacionale në botë për Kërkim dhe Zhvillim në teknologjinë e gjelbër. Bashkëpunimi shkencor dhe teknologjik midis Kinës dhe BE-së në fusha të tilla si energjia e pastër, tranzicioni energjetik, teknologjitë me karbon të ulët, qeverisja e klimës, qeverisja mjedisore dhe riciklimi i burimeve, do të ndihmojë në promovimin e transformimit të gjelbër të të dy vendeve. Kina dhe BE-ja mund të krijojnë laboratorë dhe qendra të përbashkëta inovacioni për të çuar përpara projekte të përbashkëta të Kërkim-Zhvillimit të Gjelbër.
4. Promovimi i Qeverisjes Globale të Klimës. Ndryshimi i klimës është çështja më urgjente globale me të cilën përballet njerëzimi. Rritja e temperaturave globale është thelbësore për mbijetesën e njeriut dhe zhvillimin e qëndrueshëm socio-ekonomik. Adresimi i ndryshimit të klimës kërkon bashkëpunim të gjerë ndërkombëtar. Në vitin 2015, Kina dhe BE nënshkruan Deklaratën e Përbashkët BE-Kinë mbi Ndryshimin e Klimës. Në vitin 2020, Kina dhe BE krijuan një mekanizëm dialogu të nivelit të lartë mbi mjedisin dhe klimën. Deklarata e Përbashkët e Udhëheqësve BE-Kinë e vitit 2025 mbi Adresimin e Ndryshimit të Klimës, zotohet të mbështesë pozicionin thelbësor të Konventës Kornizë të OKB-së mbi Ndryshimin e Klimës dhe Marrëveshjes së Parisit, të forcojë bashkëpunimin dypalësh në fusha të tilla si tranzicioni i energjisë, përshtatja ndaj klimës, kontrolli i emetimeve të metanit, tregjet e karbonit dhe teknologjitë e gjelbra dhe me karbon të ulët, si dhe të promovojë së bashku proceset e tyre përkatëse të transformimit të gjelbër dhe me karbon të ulët. Pasi SHBA-të u tërhoqën përsëri nga Marrëveshja e Parisit, Kina dhe BE janë bërë forcat kryesore në adresimin e ndryshimeve klimatike dhe promovimin e transformimit të gjelbër në nivel global. Partneriteti i gjelbër Kinë-BE injekton siguri në qeverisjen globale të klimës, duke demonstruar angazhimin e Kinës dhe BE-së për qeverisjen globale të klimës. Kina dhe BE-ja mund të eksplorojnë bashkëpunimin për transformimin e gjelbër me palë të treta në nivel global, të kultivojnë nyje të reja bashkëpunimi, të shfrytëzojnë avantazhet e tyre përkatëse si dhe të promovojnë uljen globale të emetimeve të ulëta të karbonit.
Një pamje e qytetit Wuhu në provincën Anhui, Kinën lindore, korrik, 2025. / Foto nga VCG
Promovimi i bashkëpunimit të gjelbër Kinë-BE nuk është pa sfida. Bashkëpunimi i gjelbër sino-evropian ndikohet nga ndryshimet gjeopolitike. Konkurrenca midis fuqive të mëdha po riformëson peizazhin ekonomik global, duke çuar në një rënie të besimit midis aktorëve kryesorë ndërkombëtarë. Në Forumin e Davosit të këtij viti, bashkëpunimi i gjelbër sino-evropian madje u bë shënjestër e fushatave injorante të shpifjes nga presidenti i një fuqie të madhe. Konkurrenca midis fuqive të mëdha ka nxitur gjithashtu konkurrencën në sektorin e gjelbër, me ekspertë nga Këshilli i së Ardhmes Globale që paralajmërojnë se “sfida aktuale është të parandalohet që ‘konkurrenca e gjelbër’ të evoluojë në merkantilizëm të gjelbër – një garë me shumë zero subvencionesh, tarifash dhe grumbullimi teknologjik”.
Evropa po përballet gjithashtu me faktorë që po dëmtojnë bashkëpunimin e gjelbër sino-evropian. Në dhjetor 2025, Komisioni Evropian hoqi dorë nga ndalimi i tij për shitjen e makinave me benzinë nga viti 2035, një hap prapa në transformimin e gjelbër të Evropës. Evropa e sheh Kinën si partnere, konkurrente dhe kundërshtare sistematike, një pozicionim i trefishtë që në mënyrë të pashmangshme ndikon në qëndrimin e saj ndaj bashkëpunimit sino-evropian.
Ndërsa gjithnjë e më shumë udhëheqës evropianë po fillojnë të pranojnë realitetin se bashkëpunimi sino-evropian është më i rëndësishëm se konkurrenca, Brukseli mbetet kokëfortësisht i rrënjosur. Ndërvarësia, dikur e parë si një mundësi, tani shihet si një kërcënim. “Heqja e riskut” nga BE-ja ndaj Kinës, padyshim që do të ndikojë në bashkëpunimin e gjelbër sino-evropian. Evropa e ka një nevojë reale bashkëpunimin e gjelbër me Kinën, ashtu edhe shqetësimet për mbështetjen e tepërt nga Kina. Evropa thekson sovranitetin teknologjik dhe zvogëlon mbështetjen e saj në zinxhirët e furnizimit kinez.
Automjetet e reja me energji presin dërgesën në një terminal eksporti automobilash, Shangai, Kinë, janar 2026. / Foto nga VCG
Rritja e proteksionizmit tregtar në Evropë është shqetësuese. Mekanizmi i Rregullimit të Kufirit të Karbonit i BE-së (CBAM), i zbatuar më 1 janar 2026, vendos një vlerë parazgjedhjeje dukshëm më të lartë për intensitetin e emetimeve të karbonit të produkteve kineze, duke shfaqur karakteristika të qarta proteksioniste. BE-ja përdor CBAM-in për të ngritur “barriera të gjelbra” dhe shpesh zbaton masa të synuara mbrojtëse tregtare, të tilla si planet për të imponuar kërkesa minimale “Prodhuar në Evropë” në prokurimin publik të teknologjive kryesore të gjelbra.
Shkurt, një rritje e proteksionizmit do të hedhë në mënyrë të pashmangshme një hije mbi bashkëpunimin e gjelbër kino-evropian. Megjithatë, Kina mbetet e përkushtuar ndaj hapjes në nivel të lartë në Planin e saj të 15-të Pesëvjeçar dhe shpreson që Evropa do të vazhdojë të jetë një partnere e qëndrueshme.
Bashkëpunimi i gjelbër kino-evropian po përballet me shumë sfida, por momenti për transformimin e gjelbër mbetet, vullneti politik për bashkëpunim të gjelbër vazhdon dhe as Kina dhe as BE nuk e kanë braktisur përgjegjësinë e tyre ndërkombëtare për të adresuar ndryshimet klimatike. Në një botë të trazuar, për sa kohë që të dyja palët i përmbahen qëllimeve të tyre fillestare të bashkëpunimit dhe kërkojnë përfitim të ndërsjellë, partneriteti i gjelbër sino-evropian mund të bëhet një model i bashkëpunimit ndërkombëtar.
_____________________________________
*Ky artikull është pjesë e edicionit special të Revistës Gjeopolitike ARGUMENTUM, “Kina 2026-2030: Motor i Zhvillimit dhe Fuqisë së Inovacionit”.
© 2026 Argumentum
