Boshko Jakshiç-Politika[i]
Meqënëse mendojnë se kërkesat e tyre nuk janë pëmbushur, studentët paraqiten kërkesën e gjashtë: shpalljen e zgjedhjeve të parakohëshme. Ndryshojnë rregullat e lojës e cila, nuk ka dyshim, tashmë është bërë politike. Universiteti vërtetë është politizuar, megjithëse një gjë e tillë është në kundërshtim me ligjin, por ishte një ecuri e detyruar.
Nuk është rastësi që Aleksandër Vuçiçi është me “studentët që duan të mësojnë”. Ai jo vetëm që mëson vazhdimisht, por mëson nga më të mirët. Viktor Orbani dhe Donald Trampi e kanë shndërruar arsimimin e lartë në arenë lufte, ndërsa presidenti i Serbisë ecën gjurmëve të tyre me dëshirën që edhe Serbia të indoktrinojë rininë e saj sipas modelit të pushtetit dhe të bëjë për vete inteligjencën partiotike për “epokën e re”.
Kryeministri hungarez përlahet me universitetet të cilët përhapin ide “liberale dhe dekadente” të kundërta me vlerat tradicionale të krishtera. Presidenti amerikan ka vënë në shenjestër profesorët të cilët janë “majtistë radikalë idiotë”. Presidenti i Serbisë akuzon studentët “bolshevikë” dhe shtron pyetjen përse hesht prokororia në rastin e rektorit të Universitetit të Beogradit Vlladan Gjokiç.
Që kur ka ardhur në pushtet, Orbani gropos sistematikisht sistemin arsimor në mënyrë që të realizojë kontrollin e plotë të jetës private dhe publike. Kështu arriti që të dëbojë nga Budapesti Universitetin e Europës Qendrore të cilin e pati themeluar padroni i dikurshëm, filantropi amerikan Xhroxh Soros. “Bastioni i liberalizmit” dhe promotori i mësimeve mbi shoqërinë e hapur nuk u përputh me shpikësin krenar të konceptit “demokraci joliberale”, i cili është bërë modeli i autokratëve në mbarë botën. Universiteti i reformuar “Gashpar Karolji”, të cilin e administrin Kisha Reformatore hungareze e afërt me Orbanin, që në fillim të vitit shkollor ka hequr 18 programe të shkencave shoqërore për të cilët mendon se edukojnë intelektualë liberalë.
Çfarë afërsie ideologjike! Guvernatori djathtist Ron de Santis e ka hedhur jashtë kampusit universitar sociologjinë. Meqënëse vlerëson se universitetet janë “çeedhe liberalësh”, administrata e Trampit që në muajin janar, nën parullën e luftës kundër “presionit ndaj stduentëve hebrej”, ka nisur luftën. Janë ngrirë, hequr ose zvogluar ndjeshëm miliarda dollarë nga grantet federale për universitetet më pretigjoze amerikane. Harvardit të vjetër 389 vjeçar, Trampi i ka ngrirë tre miliardë dollarë të cilët universiteti i kishte marrë për projekte studimore. Hakmarrje sepse Harvardi angazhon i profesorë, nga ata “me trù zogu”. Goditje të tilla edhe kundër Kolumbias në Prinston, universitete të cilët mbrojnë të drejtat e sudentëve për të shfaqur qëndrimet e tyre ndaj luftës në Gaza, me kushtin që të mos shkelin ligjet. Universiteti Xhon Hopkins ishte i detyruar të pushonte nga puna 2.000 veta. Universteti i Kolifornisë i ka ngrirë punësimet në 10 kampuset e tij. Nën goditje ndodhen 10 me eltarët. Të gjithë këto janë universitete që ndodhen në shtetet të cilët në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024 kanë mbështetur demokratët.
Liritë akedemike janë shtylla e demokracisë, prandaj pushteti serb nuhat nga i vjen rreziku. Gjashtë muaj të revoltës studentore e kanë lëkundur seriozisht rregjimin e tij, kanë ulur rejtingun e popullaritet edhe të kryetarit të partisë përparimtare. Studentët fillimisht janë shprehur se nuk kanë ambicje politike. Janë distancuar edhe nga opozita. Meqënëse mendojnë se nuk janë përmbushur 5 kërkesat e tyre kanë paraqitur kërkesën e 6-të: shpallje të zgjedhjeve të parakohëshme. Ndryshojnë regullat e lojës e cila nuk më tashmë asnjë dyshim se është bërë politike. Universiteti është politizuar megjithëse kjo është në kundërshtim me ligjin për arsimimin e lartë, por kjo ishte ecuri e detyruar. Nuk do të kishte qënë kështu sikur të ishin poërmbushur kërkesat e studentëve.
Presioni rritet, kohë ka gjithnjë e më pak, e kësisoj duhet sa më parë bllokimi, të ndahen dhe në të gjitha mënyrat vagabondët e universitetit e të vihen në rresht. Të mbyllen universitetet shtetërore, të zëvendësohen ata me ndonjëfarë universitetesh të huaja pa licencë. Ose t’i privatizojë ndonjë Dositej Obradoviç nga Partia përparimtare, e kësisoj do të bëhen të dëgjueshëm ndaj knjazit.
Nëj front i ri, për mendimin tim përcaktues për të ardhmen, u hap atëherë kur studentët nisën të formojnë listat me të cilat synojnë të paraqiten në zgjedhje. Ofensiva nisi gjashtë muaj pas “pushtimit të dhunshëm” të universiteteve dhe fakulteteve, e atëherë rektori Gjokiç bërë atë që pritej prej tij: me 20 maj nënshkroi miratimin që të jetë në listën studentore. “Maska ra pas gjashtë muajsh neutraliteti hipokrit dhe heshtjeje të urtë”, thotë një ministër. Do ta pyesja atë: Cilin mbron gjenerali në luftë? Ushtarët. Cilin mbron mjeku? Të sëmurët. Cilin mbron trajneri? Lojtarët e tij. Nga rektori pritet që të mbrojë studentët e jo pushtetin. Rregjimi është i vetëdijshëm për respektin që gëzon rektori në radhët e studentëve. Nuk i shkon mendja se zoti Gjukiç është produkt i tij. Sikur pushteti të mos kishte ambicje të politizonte dhe kontrollonte universitetet dhe sikur rektori të ishte ndonjë akademik i zgjedhur, nuk do të ekzistonin gjthë këto.
Menjëherë u hap zjarri me breshëri kundër rektorit. E orientonte Vuçiçi. Mendon se nënshkrimi i miratimit për listën është shkak për hetim të shkeljes së ligjit mbi arrimi e lartë dhe i bën thirrje prokurorisë përkatëse. “Unë nuk mendoj se i ka organizuar ai bllokadat, ai është vetëm shpërndarës, është vetëm pion. Akushi dhe asgjë. Çfarë mund të mendosh tjetër për njeriun që e mbështet Natasha Kandiçi”.
Ajo çfarë mendoj unë për njeriun në tubimin e të cilit këndon Baja Malli Knixha, është puna ime private, por pushteti përforcon në mënyrë agresive retorikën, gjë e cila verteton përshtypjen se nuk di të bëjë tjetër veçse të kërcënojë. Sa më shumë lartësohen të rinjtë, aq më poshtë bie pushteti. Demonstrantët i porosit se bllokadat janë “thjesht dhunë” dhe se do të përgjigjen penalisht për shkak të “paralizimit antiligjor të ekonomisë”. “Çfarë na mbetet tjetër veç të marrim masa kundër dhunuesve, kundër atyre që i mbështetin, banditët, ata që i mbështetin dhe që duan të shkatërrojnë shtetin tonë”, thotë Vuçiçi. “Na shkatërruan të gjithë institucionet e vendit”, pohon ai që është më përgjegjësi në këtë vend për atë që institucionet nuk e bëjnë punën e tyre. Sa shpejt që e harron, apo nuk do t’a marrë vesh, se pikërisht për faktin se institucionet nuk ekzistojnë ka lindur protesta studentore.
“Rektori dhe dekanët janë aktorë të sipërmarrjes kriminale dhe për këtë duhet të përgjigjen”, këshillon ne faqet e kësaj gazete një deputet i Partisë përparimtare të Serbisë. Rektorët e rreshtuar opozitarisht, dekanët dhe profesorët kanë “privatizuar” institucionet e shkollimit të lartë për përfitimin e tyre, çirret një prej akuzuesve. Nuk do të munden. Nuk mund të privatizoish diçka që është e mbrojtur nga autonomia dhe që është e jotja. Universitetet i përkasin studentëve dhe profesorëve.
Pushteti i nervozuar i ka ngritur vetvetes kurthin nga i cili nuk po di si të dalë. Donte t’a mbante universiettin nën kontroll. Sikurse po bën me gjykatat, biznesin apo sportin, por studentët i kanë rrëshqitur nga duart. Partia “Studentët në bllokadë” paraqet rrezikun më të madh për pushtetin e përparimtarëve qëkur para 13 vitesh ka marrë kontrollin e shtetit.
Shteti akuzon për plenumet “bolshevike” dhe “staliniste” ose për natyrën fashiste të këtyre grumbullimeve. Më kot thirrja fitimtare mbi dështimin e “revolucionit me ngjyrë” të cilën e dëgjojnë vetëm krijuyesit e tyre. Më kot thirrjet se rektori Gjokiç, kolegjumi i rektorëve, shumë dekanë dhe profesorë, shumë bllokaderë do të duhet të përgjigjen para ligjit. Sipas asaj që dihet, rektori Gjokiç nuk ka qënë aktivisat i opozitës. Sikur të ishte, qënë vështirë se do ta merrte postin. Por në rregjimin që të kërkon dëgjueshmëri absolute, ka qënë i mjaftueshëm fakti se ka qëndruar përkrah studentëve – studentët e tij – në mënyrë që menjëherë të ngjitej në shtyllën e turpit që e ndërtojnë ata të cilët turpin e kanë një karakteristikë të panjohur.
Ky pushtet përfundimisht e ka bërë çorap tërë Serbinë. Besnikëria ndaj udhëheqësit është më e rëndësishme se dituria. Korrupsioni dhe vjedhja janë masë e suksesit. Jomorali është shndërruar në moral. Ata që kërkojë drejtësinë dhe të vërtetën janë pariat e pushtetit, ata që e pengojnë lartësohen si “heronj”. Është e kuptueshme që në një ambjent të këtillë të gjendet në shtyllën e turpit edhe rektori, me thirrjet se duhet arrestuar. “Fytyra e së keqes” e ka përshkruar në TV-në e rregjimit një këmishëgri përparimtar.
Ose je me ne, ose je kundër nesh. Nuk ke se çfarë të mendosh kur armiqtë duan të shkatërrojnë Serbinë. Kjo është kohë pushtimi. Fjalët që i ka drejtuar rektorit kryetarja e parlamentit Ana Brnabiç duhen shënuar mirë. Do të nevojiten dikur.
“Kurrë më parë nuk kemi qënë dëshmitarë të një turpi të tillë të Universitetit të Beogradit. Jemi në vitin 2025 dhe erdhi kjo ditë që universiteti, nën udhëheqjen e rektorit, u lëkund para plenumeve totalitare të cilët nuk kanë kurrfarë lidhje me demokracinë. Rektori Gjokiç, ju jeni turpi, jo vetëm i Universitetit të Beogradit, ju jeni turpi i këtij vendi. Ju e keni përdhosur universitetin që është 217 vjeçar. Ju i’a arritët kësaj. Respekte!”.
Kjo më kujtoj situatën dhe me fjalët të cilat, në kohën e fillimit të okupimit gjerman në Luftën e Dytë Botërore me 13 gusht 1941, në aulën e Universitetit Kollarac, i ka thënë helenisti i shquar Millosh N. Gjuriç. Kur vuri re se po nënshkruhej apeli drejtuar popullit serb që bënte thirrje për rend dhe dëgjueshmëri ndaj okupatoirit, u nis për të dalë jashtë. Në atë moment njëfarë kompozitori dhe dirigjenti i tha “Mos u largo, Millosh” duke shtuar, “po luani me kokën zoti Gjuriç! Gjermanët nuk kanë për të ta harruar këtë”. Profesori i’a ktheu me fjalët që janë bërë simbol konsistencës në qëndrimin etik: “E ke kollaj, ti gërnetës i bie, e unë studnetëve të mi etikën u mësoj”.
Kështu është puna edhe sot. Brnabiçja gërnetës, ndërsa rektori Gjokiç mbi etikën dhe solidaritetin.
[i] https://www.politika.rs/sr/clanak/680869/pogledi/ili-si-s-nama-ili-si-protiv-nas
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
