Trump duket se po përdor mandatin e tij të dytë për të përfunduar nismat e ndërmarra gjatë mandatit të tij të parë. Kujtojmë se gjatë presidencës së tij të parë, ai kishte deklaruar disa herë se shtetet anëtare të NATO-s duhet të kontribuonin deri në 5% të PBB-së së tyre për mbrojtjen e përbashkët.
Në Samitin e NATO-s të mbajtur në Hagë, Presidenti amerikan Donald Trump, tashmë në mandatin e tij të dytë, u rikthye fuqishëm në politikën ndërkombëtare me një kërkesë që kishte ngjallur debat të fortë gjatë presidencës së tij të parë: që vendet anëtare të NATO-s të rrisin kontributet e tyre në mbrojtje në 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) deri në vitin 2035.
Me ardhjen e Joe Biden si President në Shtëpinë e Bardhë, kjo kërkesë e Trump u la në hije, ndërsa fokusi i aleancës kaloi te sfida të tjera globale. Por në samitin e NATO-s në Hagë, Trump duket se ka arritur të rikthejë në tryezë kërkesën e tij për kontribut më të madh financiar nga anëtarët e aleancës.
Kërkesa që dikur u cilësua si “fluturake” nga kancelari gjerman Olaf Scholz tashmë ka marrë formë konkrete përmes një marrëveshjeje të re në kuadër të NATO-s.
Sipas Deklaratës së Hagës, vendet anëtare angazhohen për:
- 3.5% të PBB-së në shpenzime të drejtpërdrejta ushtarake,
- 1.5% shtesë për fusha të tilla si siguria kibernetike, industria e mbrojtjes, infrastruktura strategjike dhe rritja e qëndrueshmërisë sistemike.
Këto angazhime shënojnë një rritje të ndjeshme krahasuar me objektivin klasik 2%, dhe parashikohet një rishikim i progresit në vitin 2029.
Neni 5 në hije: garanci, por me kushte?
Edhe pse deklarata përmbyllëse riafirmon “angazhimin e pacënueshëm” ndaj Nenit 5 – i ciligaranton mbrojtje kolektive në rast sulmi ndaj një anëtari, Trump la të kuptohet se përkushtimi amerikan mund të varet nga mënyra sesi “vendet respektojnë detyrimet e tyre financiare”. Kjo deklaratë shkaktoi pasiguri dhe reagime të kujdesshme nga aleatët evropianë.
Në sfond mbetet një pikëpyetje e madhe: a po zëvendësohet Neni 5 me një version më të kushtezuar të solidaritetit? Garancia për mbrojtje kolektive ekziston ende në letra, por sinjalet nga Uashingtoni lënë të kuptohet se mbështetja mund të vijë me kushte më të ashpra.
Evropa nis të mendojë ndryshe
Trump arriti një fitore simbolike me rikthimin e objektivit prej 5% në axhendën e NATO-s, duke imponuar stilin e tij mbi një aleancë që tashmë po përgatitet për një epokë të re. Ndërkohë që disa anëtarë, si Spanja, ende nuk janë përfshirë në angazhimet e reja, të tjerë po kërkojnë alternativa strategjike për të përballuar një të ardhme me më pak garanci sigurie nga ana e Uashingtonit.
Ndërsa Shtetet e Bashkuara shtyjnë për një aleancë më të barabartë, Europa po përgatitet për një të ardhme më të pasigurt, dhe ndoshta më të pavarur.
Në prapaskenë, liderët evropianë kanë nisur diskutime serioze për një autonomi strategjike më të madhe. Një plan 5–10 vjeçar për ngritjen e kapaciteteve të përbashkëta ushtarake, reduktimin e varësisë nga SHBA dhe ndërtimin e një industrie të pavarur të mbrojtjes është tashmë në tavolinë midis Francës, Gjermanisë, Britanisë dhe vendeve nordike.
Edhe pse ekzistojnë ende kritika dhe pasiguri lidhur me mbështetjen e plotë të Shteteve të Bashkuara ndaj NATO-s, Trump ka arritur të imponojë qartë vijën e tij në politikën e jashtme. Dhe duket se ky është vetëm fillimi i një qasjeje më të ashpër dhe më transaksionale ndaj marrëdhënieve ndërkombëtare.
Trump tregoi se stili i tij transaksional dhe presioni i drejtpërdrejtë po japin rezultat. Por për NATO-n, ky është një sinjal alarmi, aleanca po përballet me një sfidë ekzistenciale: a mund të mbijetojë pa garanci të pakushtëzuara nga SHBA?
/Argumentum.al
