Nga Albert Vataj
Konferenca e Potsdamit, mbajtur në korrik 1945, ishte një ndër momentet kulmore të shekullit XX, ku udhëheqësit e Fuqive të Mëdha, Joseph Stalin (BRSS), Harry S. Truman (SHBA) dhe Winston Churchill (më pas i zëvendësuar nga Clement Attlee pas zgjedhjeve në Britani), vendosën për fatin e Gjermanisë së mposhtur dhe për hartën politike të pasluftës. Në thelb, kjo konferencë shënoi lindjen e rendit të ri botëror pas Luftës së Dytë Botërore, duke ndarë influencat, përgjegjësitë dhe interesat strategjike mes lindjes dhe perëndimit.
Sot, tetë dekada më pas, bota ndodhet në një moment të ri kthesash, por me hije të ngjashme tensioni dhe ndarjeje si atëherë. Në këtë shtjellim, po trajtojmë çfarë ka ndryshuar dhe çfarë ka mbetur thelbësisht e njëjtë që nga ajo konferencë:
ÇFARË KA NDRYSHUAR?
Në vitin 1945, bota ishte e ndarë mes dy superfuqive: SHBA dhe Bashkimi Sovjetik. Sot, bota është shumëpolare. Kina është ngjitur si një superfuqi ekonomike e ushtarake, Rusia ka trashëguar fuqinë bërthamore të Bashkimit Sovjetik, ndërsa Bashkimi Evropian përpiqet të projektojë një zë të bashkuar.
Gjermania e shkatërruar atëherë është sot motor i ekonomisë evropiane, një vend demokratik dhe kontribues i rëndësishëm në paqen dhe stabilitetin rajonal.
Në Potsdam, lufta ishte konvencionale: ushtri kundër ushtrie. Sot kemi luftëra hibride, luftë kibernetike, dezinformim, presion ekonomik dhe luftëra përmes palëve të treta.
Konflikti nuk është më vetëm në frontin ushtarak, por në teknologji, energji, rrjete sociale, inteligjencë artificiale dhe zinxhirë furnizimi.
Kufijtë e vendosur në Potsdam ishin fizikë dhe të qartë (për shembull, ndarja e Gjermanisë). Sot, kufijtë janë më të brishtë, shpesh të kontestuar, por më shumë në kuptimin simbolik, teknologjik e ekonomik sesa ushtarak.
ÇFARË KA MBETUR E NJËJTË?
Edhe sot, sikurse në 1945, vendimmarrjet globale kryhen nga një grusht vendesh që përcaktojnë fatet e të tjerëve. Këshilli i Sigurimit i OKB-së, i formuar pikërisht pas Konferencës së Potsdamit, mbetet me të njëjtat pesë anëtarë të përhershëm.
Nëse atëherë ishte SHBA kundër BRSS, sot është një formë e re e së njëjtës përballje: SHBA dhe aleatët kundër Kinës dhe Rusisë. Lufta në Ukrainë e ka përforcuar këtë vijë ndarëse.
Edhe pse pas Potsdamit u ndërtuan institucionet ndërkombëtare (OKB, Banka Botërore, FMN), sot ato janë të sfiduara, shpesh të paralizuara nga interesat e anëtarëve të fuqishëm.
Retorikat për një “rend të ri botëror” ekzistojnë ende, por, si në vitin 1945, realiteti dominon mbi idealin.
Pas 80 vitesh nga Konferenca e Potsdamit, bota nuk është më e ndarë me murë, por me interesa, algoritme dhe zinxhirë ndikimi. Utopia e rendit të stabilizuar që do të vinte pas Luftës së Dytë Botërore nuk u arrit kurrë plotësisht. Disa gjëra kanë evoluar, teknologjitë, ekonomitë, mënyrat e luftës, por dinamika themelore e fuqisë, dominimi i interesave dhe përplasjet strategjike, kanë mbetur të njëjta në thelb.
Në këtë përvjetor, historia e Potsdamit nuk është thjesht një kujtim, por një paralajmërim: pa një vizion të përbashkët për paqen dhe bashkëpunimin, bota do të mbetet peng i cikleve të rinovuara të mosbesimit dhe rivalitetit.
Foto: Wikipedia
/Argumentum.al
