Boshko Jakshiç[i]
Shumë veprime e përgënjështrojnë përkushtimin e Vuçiçit ndaj BE-së dhe zbulojnë putinofilinë e këtij ish radikali të cilin po bëhet gjithnjë e më e vështirë ta kamuflosh me mbulesat proeuropiane të përparimtarëve
“Besoj te Serbia e cila e di ku shkon”, deklaroi Aleksandër Vuçiçi dhe me rastin e vizitës në Moskë deklaroi se “nganjëherë një hap, një fjalë e vetme, një vendim, mund të kenë rëndesë më të madhe sesa një gjest i pastër politik”. Del se “një vendim”- prania në paradën e zhvilluar me rastin e Ditës së fitores në Moskë, ku në shoqërinë e elitës autokrate të botës përfaqësoi “shetin, historinë tonë, dinjitetin dhe të drejtën e Serbisë për të bërë politikë të pavarur dhe koherente” – përbën një ngarkesë të madhe për integrimin e Serbisë në Bashkimin Europian, aq sa shumë veta shtrojnë pyetjen nëse e di ndopak se ku po shkon ky vend.
Për shkak të shkuarjes së Vuçiçit në Moskë, Serbia nuk ka për t’u larguar nga procesi i bisedimeve, sikurse kërcënohet, dhe as “presidenti kokëfortë i cili kurrë nuk e ka vënë në pikëpyetje rrugën europiane të Serbisë, sikurse e përshkruan vetveten Vuçiçi, nuk ka për të marrë ndalim udhëtimi. Nuk do të ketë ndëprerje të euroitengrimit të Serbisë, deklarojnë zyrtarët serbë. Nuk ka si të ndërpritet ajo që pothuajse nuk ekzisotn.
Ndërsa për shkak të krizës së brendshme kërkon mbështetje nga jashtë, në Uashington dhe në Moskë, presidenti harron europianët, duke besuar vazhdimisht se BE-ja do të ketë mirëkuptim. Do ta ketë këtë mirëkuptim në Budapest dhe në Bratisllavë, ndërsa të tjerët do t’a shenjojnë si aleat të Rusisë, e cila përkëdhel sedrën e tij dhe e mburr “për aktin e tij heroik”.
Serbia ka ngecur në vend duke i’a lënë fatin e saj në dorën e një njeriu të vetëm i cili përsërit vazhdimisht se nuk heq dorë nga rruga europiane. Në erën e ngritjes së demagogëve, largimit nga demokracia dhe mediat e lira, shumë veprime e përgënjështrojnë një gjë të tillë duke zbuluar putinofilinë e këtij ish radikale të cilin po bëhet gjithnjë e më e vështirë t’a kamuflosh me mbulesa proeuropiane.
Pushteti serb nuk dëshiron ta importojë demokracinë nga BE-ja, Të vetën nuk e ka dhe as që ka ndërmend t’a prodhojë. Episodi i Sheshit të Kuq është vetëm një vërtetim më tepër i asaj se Serbia po largohet nga qëllimi i shpallur gjeostrategjik ose në rastin më të mirë po bën hapa në vend. Dita e Europës, e cila që prej 75 vjetësh por ndërton projektin e paqes, begatisë dhe demokracisë, nuk është festuar kurrë në Beograd në mënyrë kaq të thjeshtëzuar si këtë vit.
Studentët maratonistë përshkuan për 16 ditë rrugën prej 2.000 kilometrash të gjatë nga Novi Sadi deri në Bruksel. Biseduan me më shumë se 50 eurodeputetë nga katër grupime politike, përfshirë edhe ata të Partive Popullore Europane, në të cilën partia përparimtare e Serbisë është antare e përbashkuar.
Kohët po ndryshojnë. Përbërja e re e Parlamentit Europian dhe struktura e re burokratike e BE-së janë dukshëm më pak të prirur ndaj presidentit të Serbisë i cili në mënyrë gjithnjë e më direkte po përballet me kritikat e Liberalëve, Socialdemokratëve dhe të të Gjelbërve. Ata e këshillojnë se studentët që kanë bllokuar Serbinë nga pushteti dhe kërkojnë po atë që kërkon BE-ja, sikurse këtë e definoi komisarja për zgjerimin Marta Kos.
Sugjerimi për daljen nga kriza është mbështetje “rezistencës kurajoze” dhe përmbushja e kërkesave të studentëve. Meqënëse është e qartë se pushteti nuk ka qëllim të korigjohet në përputhje me Agjendën Reformuese, Beogradi i kërkon aleatët kryesorë në Lindje – gjë me të cilën u jep të drejtë atyre që paralajmërojnë për rrezikun që ai të bëhet “marionetë e Kremlinit”.
Parlamenti europian me 410 vota “pro” dhe 88 “anjanës” në seancën e tij në Strasburg miratoi raportin dhe rezolutën për Serbinë në të cilën raportuesi Tonino Picula paralajmëron për “karekterin autokratik” të pushtetit serb. Vazhdon më tej lista monotone e vërejtjeve që dëgjojmë prej vitesh: shteti i së drejtës i pakonsoliduar, drejtësi përzgjedhëse, kërcënim i lirive qytetare, përqëndrim i qartë i pushtetit, korrupsion sistematik, nepotizëm, mungesa serioze të ligjeve zgjedhore, mungesë e lirisë së mediave…
Ky raport në Beograd është cilësuar si i anshëm, si tregues i anshëm i asaj që po ngjet në Serbi, por mbrojtja e “realitetit të shtrembëruar” nuk mori mjaftueshëm vota. Raporti i Piculës po, mjaftueshëm që Parlamenti Europian në opinionin publik të këtushëm të cilësohet se “qartësisht i korruptuar dhe dekadent”. I mbyllim vetes dyert të cilat normalisht do të duhej t’i hapnim. Pohohet se pozita sovraniste e Serbisë është halë në sy për ata që duan ta shohin Serbinë në pozita vasali. Çfarë ndryshim tezash! Serbia ka zgjedhur me dëshirën e saj të jetë antare e BE-së dhe jo vasale e BE-së. Më keq se faktet është vetë qëndrimi i cili heret apo vonë do t’i bjerë kokës.
Njëfarë frymëmarrje të vogël i ofroi Vuçiçit presidenti i Këshillit Europian Antonio Kosta, i cili nuk kishte vërejtje të veçanta rreth rrugës në Moskë, por nuk evitoi që t’ kujtojë mikpritësit se nuk “rezultate të dukshme” në fushën e shtetit të së drejtës, lirisë së mediave, luftës kundër korrupsionit (e përmendur për herë të parë) dhe reformës zgjedhore – gjë të cilën Vuçiçi, atij dhe Ursula vod der Lajenit i’a pati premtuar gjatë vizitës së tij në Bruksel në muajin mars. Kosta ishte jokosegeunet, ndoshta nuk kishte dëgjuar se ka gjashtë muaj që Serbinë po e tronidisin seriozisht protestat e qytetarëve dhe studentëve.
Përkundër kësaj, reformat e simuluara me doza farmacije gjithnjë e më vështirë po kalojnë te europianët të cilët, në fillim, ishin skeptikë ndaj revoltës së studentëve dhe qytetarëve, e tani te ajo shohim mundëisinë për ndryshime dhe reforma.
“Kam qënë për një kohë të shkurtër në Beograd, i thashë zotit Vuçiç se, megjithëse tërë qeveria dhe vetë ai më shpjegojnë se janë për reformat, nuk kanë përmbushur asgjë që nga dhjetori”, deklaroi Marta Kosi gjatë debatit për Planin e Rritjes në Ballkanin Perëndimor në Parlamentin Europian.
Qeveria e re serbe gjithsesi nuk ka marrë mandat për të bërë përmbysje radikale dhe të fillojë konretisht punën për realizimin e synimeve integruese të cilët kanë mbetur vetëm në nivelin e retorikës politike. Çfarë mund ti thotë Vuçiçi atëherë përfaqësueses së lartë për politikën e jashtme dhe sigurinë Kaja Kallas, e cila vjen në fund të muajit në Beograd? Ajo do t’a pyesë: “Cili është miku juaj me të cilin bashkëpunoni?” Ai do të përgjigjet se Serbia është e përkushtuar gjeostrategjikisht në rrugën europiane, se bën politikë të jashtme të ballancuar, se ruan të drejtat të bashkëpunojë me të gjithë dhe se atij askush nuk guxon t’ia vizatojë itineraret e udhëtimit. Komenti i tij është tashmë i njohur: “Ju vlerësojnë sipas shoqërisë me të cilin jeni”.
Në Komisionin Europian ekziston përkushtim i plotë për atë që Serbia të përparojë me shpejtësi në rrugën drejt antarsimit të plotë në BE. A ka “përkushtim të plotë” nga ana e Serbisë, përveç atij retorik, e cila gjatë 11 viteve të bisedimeve për antarsim nga 35 kapituj për bisedime për antarsimin ka hapur 22, dhe ka mbyllur, përkohësisht, vetëm 2? Europianët mund të flasin për mirësjellje se e shohin Serbinë në Union, por kjo është sikur në shkretëtirën e tejnxehtë të shihnin si në mjegull një burim uji. Politikanët ambiciozë të cilët flasin në Beograd për Serbinë si lider në rajon do të duhet të gëlltisnin një pilulë të hidhur sepse dihet mirë se vetëm do të shohim, pa marrë pjesë në to, ceremonitë e pranimit në BE të Shqipërisë dhe Malit të Zi.
Jemi këtu ku jemi. Po kalon koha kur Unioni, i mrekulluar me konceptin e stabilokracisë, për vite me radhë, ka toleruar tendencat autoritare të pushtetit serb. Priten vepra dhe jo premtime. Nga të dyja palët.
Në Bruksel do të duhet të thonë Majft! Ose pushteti serb të nisë punën për reformat, e ka shumë të tilla për të realizuar nëse dëshiron, ose do ju heqim nga lista. Opinioni publik serb gjithashtu duhet të thotë Mjaft! Ka ardhur kohë të mbyllet kjo europaradë dhe Vuçiçi të gjejë burrërinë dhe me veprime konkrete të thotë: E dua Serbinë si guvernë ruse, Serbinë si shteti i 51-të i ShBA-ve, Serbinë në BE, ose ndoshta Serbinë qiellore.
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/srbija-ne-zeli-eu-demokratiju-a-svoje-nema-1044156/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
