FOKUS
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, nis më 5 tetor një vizitë katërditore në Islandë, Greqi dhe Portugali, në një itinerar që e çon diplomacinë amerikane nga Arktiku dhe Atlantiku i Veriut, në Mesdheun Lindor dhe më pas në nyjet strategjike të Atlantikut.
Sipas Departamentit amerikan të Shtetit, në qendër të vizitës janë siguria, mbrojtja, energjia, bashkëpunimi ekonomik dhe teknologjia. Në sfond qëndrojnë shqetësimet e aleatëve të NATO-s për aktivitetin ushtarak rus, lufta në Ukrainë dhe paqëndrueshmëria e vazhdueshme në Lindjen e Mesme
Por zgjedhja e tre vendeve nuk është thjesht një axhendë diplomatike. Islanda, Greqia dhe Portugalia përfaqësojnë tri hapësira të ndryshme, por të ndërlidhura, të arkitekturës së sigurisë euro-atlantike: veriun arktik, krahun jugor të NATO-s dhe Atlantikun.
Islanda: pika e vrojtimit në portën e Arktikut
Rubio e nis vizitën në Reykjavík, ku bisedimet do të përqendrohen në bashkëpunimin ekonomik dhe të sigurisë.
Rëndësia e Islandës për SHBA-në dhe NATO-n lidhet para së gjithash me pozicionin e saj gjeografik. Ishulli ndodhet në një pikë kyçe midis Amerikës së Veriut, Evropës dhe Arktikut, në atë që njihet si GIUK Gap – korridori detar ndërmjet Groenlandës, Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar.
Kjo hapësirë ka qenë strategjike që nga Lufta e Ftohtë, pasi kontrolli dhe monitorimi i saj lidhet me lëvizjen e nëndetëseve dhe forcave detare nga Arktiku drejt Atlantikut të Veriut. NATO e konsideron sot Islandën një pikë të rëndësishme për ndërgjegjësimin dhe monitorimin e situatës në këtë zonë.
Islanda është një rast i veçantë brenda NATO-s: nuk ka ushtri të përhershme, por kontribuon në mbrojtjen kolektive përmes infrastrukturës, rojës bregdetare, kapaciteteve të kërkim-shpëtimit, mbikëqyrjes dhe pritjes së misioneve aleate.
Baza ajrore e Keflavík-ut vazhdon të ketë rëndësi për misionet e NATO-s. Aleatët vendosin periodikisht avionë luftarakë atje për patrullimin e hapësirës ajrore islandeze. Në vitin 2026, aktivitetet e NATO-s në veri janë zgjeruar edhe përmes stërvitjeve dhe misioneve të mbikëqyrjes në zonën e GIUK Gap.
Kjo e bën Islandën veçanërisht të rëndësishme në një kohë kur Arktiku po kthehet në një hapësirë të konkurrencës strategjike. Shkrirja e akujve po hap rrugë të reja detare dhe po rrit interesin për burimet dhe infrastrukturën e rajonit, ndërsa Rusia ka forcuar praninë e saj ushtarake në Arktik.
Për Uashingtonin, pra, Islanda nuk është një aleat i vogël në periferinë e Evropës. Është një pikë e avancuar e sistemit të sigurisë së Atlantikut të Veriut dhe e mbikëqyrjes së hapësirës arktike.
Greqia: nyja e Mesdheut Lindor
Nga Reykjavík, Rubio udhëton drejt Athinës, ku më 6–7 tetor do të drejtojë delegacionin amerikan në Dialogun e gjashtë Strategjik SHBA–Greqi.
Këtu pesha strategjike e vizitës ndryshon. Në vend të Arktikut, fokusi zhvendoset në Mesdheun Lindor, Ballkan, Detin e Zi dhe Lindjen e Mesme.
Greqia ndodhet në kryqëzimin e këtyre hapësirave dhe për këtë arsye është një nga aleatët e rëndësishëm të SHBA-së në krahun juglindor të NATO-s. Uashingtoni e ka konsideruar prej vitesh vendin një partner kyç për sigurinë rajonale, ndërsa infrastruktura ushtarake greke ofron akses të rëndësishëm për forcat amerikane dhe aleate.
Një nga pikat kryesore është Gjiri i Souda-s në Kretë, një port me ujëra të thella dhe bazë mbështetëse që i jep SHBA-së akses të rëndësishëm në Mesdhe.
Por rëndësia e Greqisë nuk është vetëm ushtarake.
Athina është bërë gjithnjë e më e rëndësishme për sigurinë energjetike të Evropës Juglindore. Infrastrukturat e gazit, terminalet LNG dhe lidhjet energjetike me Bullgarinë dhe vendet e tjera të rajonit e kanë forcuar rolin e Greqisë si një nyje për diversifikimin e furnizimeve energjetike evropiane.
Pikërisht për këtë arsye, në Dialogun Strategjik pritet të ndërthuren mbrojtja, energjia dhe siguria rajonale.
Në axhendë janë gjithashtu Ukraina dhe Lindja e Mesme. Pozicioni i Greqisë i jep SHBA-së një partner të rëndësishëm për të trajtuar zhvillimet nga Mesdheu Lindor deri në Ballkan dhe Lindjen e Mesme.
Këtu hyn edhe dimensioni i marrëdhënieve me vendet e tjera të rajonit. Formate si Greqi–Qipro–Izrael–SHBA (3+1) e kanë zgjeruar bashkëpunimin përtej marrëdhënieve dypalëshe dhe e kanë vendosur energjinë, sigurinë dhe infrastrukturën në një kuadër më të gjerë rajonal
Pra, në Athinë Rubio nuk diskuton vetëm marrëdhëniet SHBA–Greqi. Ai diskuton një nga nyjet kryesore për praninë amerikane në Mesdheun Lindor dhe sigurinë e krahut jugor të NATO-s.
Portugalia: porta amerikane drejt Atlantikut
Ndalesa e tretë është Lisbona, ku Rubio do të zhvillojë bisedime mbi mbrojtjen, zhvillimin ekonomik dhe teknologjinë.
Në pamje të parë, Portugalia mund të duket më pak urgjente se Islanda apo Greqia. Por edhe këtu gjeografia është thelbësore.
Portugalia shtrihet në skajin perëndimor të Evropës dhe ka dalje të drejtpërdrejtë në Atlantik. Për SHBA-në dhe NATO-n, kjo e bën vendin një pikë të rëndësishme për lidhjen midis Evropës dhe hapësirës transatlantike.
Një element veçanërisht i rëndësishëm janë Azoret, arkipelag portugez në mes të Atlantikut. Baza e Lajes në ishullin Terceira ka pasur për dekada një rol të rëndësishëm për operacionet amerikane, veçanërisht si pikë logjistike dhe furnizimi për aktivitetet ushtarake në Atlantik.
Kjo i jep Portugalisë një rol që shkon përtej madhësisë së saj ushtarake apo ekonomike: ajo është një urë strategjike midis Amerikës së Veriut dhe Evropës.
Por axhenda e Rubios në Lisbonë tregon gjithashtu se marrëdhënia amerikano-portugeze nuk shihet vetëm përmes lenteve ushtarake. Teknologjia dhe zhvillimi ekonomik janë pjesë e saj.
Kjo është domethënëse në një periudhë kur siguria kombëtare po lidhet gjithnjë e më shumë me teknologjinë, infrastrukturën kritike, komunikimet dhe kapacitetet industriale. Për NATO-n, siguria nuk është më vetëm çështje avionësh, anijesh dhe bazash ushtarake; ajo përfshin edhe aftësinë për të mbrojtur rrjetet, teknologjitë dhe zinxhirët strategjikë.
Tre ndalesa, një hartë strategjike
Nëse shihen së bashku, tri ndalesat e Rubios krijojnë një hartë të qartë.
Islanda përfaqëson veriun dhe Arktikun – mbikëqyrjen e Atlantikut të Veriut, GIUK Gap dhe sigurinë e krahut verior të NATO-s.
Greqia përfaqëson jugun dhe Mesdheun Lindor – mbrojtjen, energjinë, Ballkanin, Detin e Zi dhe lidhjen me Lindjen e Mesme.
Portugalia përfaqëson Atlantikun dhe lidhjen transatlantike – infrastrukturën, logjistikën dhe praninë amerikane në korridorin midis Amerikës së Veriut dhe Evropës.
Në këtë kuptim, itinerari i Rubios mund të lexohet si një udhëtim përgjatë tri pikave strategjike të hapësirës euro-atlantike, në një moment kur aleanca po përballet me një mjedis sigurie më kompleks.
Nga Arktiku në Mesdhe dhe prej Mesdheut në Atlantik, mesazhi kryesor është ai i forcimit të rrjetit të aleatëve dhe të infrastrukturës strategjike që lidh Evropën me SHBA-në.
Vizita vjen gjithashtu në një periudhë kur NATO po rrit vëmendjen ndaj krahut verior dhe lindor, ndërsa lufta në Ukrainë, aktiviteti rus dhe pasiguria në Lindjen e Mesme po e shtyjnë Aleancën të mendojë për sigurinë si një hapësirë të vetme, nga Arktiku deri në Mesdhe.
Në këtë kuadër, Reykjavík, Athina dhe Lisbona nuk janë tri ndalesa të rastësishme diplomatike. Ato janë tri pika të ndryshme të së njëjtës arkitekturë strategjike: veriu arktik, jugu mesdhetar dhe korridori transatlantik.
© 2026 Argumentum
