Bosna.hr[i]
Lufta diplomatike mes Shtëpisë së Bardhë dhe Vatikanit, e cila i ka rrënjët që në shekullin e 19-të, ka hyrë në fazën e saj më kontravrse. Ndërsa Donald Trumpi me sulmet e tij të ashpra kundër Papës Leoni XIV, po rigjallëron antikatolicizmin amerikan, historia na mëson se konflikti mes Uashingtonit dhe Selisë së Shenjtë kurrë nuk ka qënë vetëm çështje fetare, por luftë pa kursim për primat politik dhe moral në botën moderne.
Donald Trumpi gjithmonë ka lënë mbresat e një shoumeni në spektakël të përhershëm, por në një nga provokimet e tij të fundit shkoi në hap më tej, duke i’u turrur Papës Leoni XIV-të. Shkak për këtë ndërlyshje ishin deklaratat e Papës kundër luftës në Iran, gjë për të cilën Trumpi e akuzoi direkt se “është i dobët para krimit”. Papa nga ana tjetër, me qetësi deklaroi se nuk ka ndërmend ta ndalojë angazhimin e tij në favor të paqes. Ky konflikt i ashpër verbal nga ofron një rast të përkryer për të analizuar historine raporteve konfliktuale mes Vatikanit dhe Shtëpisë së Bardhë të cilat janë larg të qënit idilikë.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës i kanë ndëprerë zyrtarisht marrëdhëniet me Selinë e Shenjtë që në vitin 1867. Me këtë nisi edhe një periudhë e gjatë më shumë se një shekull e cila u karakterizua nga një situatë anormale diplomatike. Çfarë e motivoi në fakt këtë vendim drastik? Si shkak direkt shpesh nënvizohet fakti se janë dy katolikë, Mary Surrat dhe i biri i saj Johni, të cilët u akuzuan për përzierje në komplotin konfederativ i cili kulmoi me vrasjen e Abraham Linkolnit. Mary këtë akuze e pagoi me varje në litar, ndërsa Johni nuk u dënua. Duke patur parasysh se jo të gjithë komplotistët ishin të besimit fetar katolik, ndoshta ky vendim mbi ndërprerjen e mnarrëdhënieve ishte fryt i predispozicionit antikatolik në rritje në shoqërinë e atëhershme amerikane. Papa konsiderohej si sundues i huaj i prirur për të imponuar qëndrimet e tij, ndërsa katolikët amerikanë, për shkak të besnikërisë së tyre ndaj Romës, ishin nën dyshimin e vazhdueshëm se interesat e besimit fetar i vënë para interesave kombëtare. Këto paragjykime të rrënjosura thellë bënë të pamundurën që një katolik të vërë këmbën në Shtëpinë e Bardhë deri në shfaqjen e John F. Kennedy, pothuajse një shekull më vonë.
Ndërkohë, Roma, ndiqte me vëmendje zhvillimin e ngjarjeve në Amerikën Veriore. Popullsia katolike e atjeshme edhe përkundër urrejtjes së protestanëve, përjetoi rritje të beftë në sajë të emigracionit të fuqshëm nga Europa, të kryesuar nga italianët dhe irlandezët, si puna e familjes Kenedy. Në vitin 1893, Papa emëroi delegat Apostolik në Uashington në përpjekje për të vendosur marrëdhënie joformale.
Që në vitet tridhjetë të shekullit të kaluar, Kardinali Pacelli, Papa Piu VII-të i ardhshëm, udhëtoi në Shtetet e Bashkuara. Mbasi në vitin 1939 u ul në fronin e Pjetrit, balancimi diplomatik i tij shkaktoi pakënaqësi në Shtëpinë e Bardhë. Uashingtoni priste nga Papa dënim direkt dhe pa rezerva të regjimit nazist, gjë që në atë moment mungonte në atë formë që dëshironin amerikanët.
Në mënyrë që të kuptojmë episodin e radhës pas tensioneve të mëdha, duhet të kapercejmë disa dekada. Në fillim Papa Gjon Pali II-të dhe amerikanët u kuptuan në mënyrë të shkëlqyer, deri në atë masë saqë në vitin 1984, përfundimisht u rinovuan marrëdhëniet e plota diplomatike. Pas më shumë se një shekulli pa përfaqësi të përherëshme, Uashingtoni emëroi si ambasador në Vatikën, William A. Wilsonin, ndërsa Selia e Shenjtë si Nunc Apostolik emëroi Arkipeshkvin Pio Laghi. Dukej se era e përfaqësive ad-hoc përfundoi. Presidenti Regan ishte atëherë aleati kryesor i Vatikanit në luftën kundër komunizmit, por këto marrëdhënie të përzemërta u ftohën befasisht pas rënies së Bashkimit Sovjetik. Andrea Riccardi, biograf i Karol Wojtylës, nënvizon se Papa nuk donte që botën t’a udhëhiqte vetëm një perandori: “Selia e Shenjtë është e prirur drejt marrëdhënieve multipolare të cilat kanë OKB-në si pikë referimi”. Papa polak u konfliktua haptazi me Uashingtonin me rastin e Luftës së parë të Gjirit në vitin 1990 dhe më pas përsëri në vitin 2003, duke i’u kundërvënë invazionit të Irakut të udhëhequr nga ShBA-të.
Shtëpia e Bardhë e legjitimoi fushatën e saj luftarake me gjoja zotërimin e armëve për asgjësim masiv nga ana e regjimit të Saddam Husesinit. Papa Gjon Pali II-të, sipas fjalëve të Georg Weigel, biograf dhe ekspert i njohur për personazhin e tij, i është kundërvënë konfliktit në mënyrë “vendimtare, apasionante dhe rigoroze”. Weigeli nënvizon e Wojtyla ishte dakord me nevojën e ndryshimit të regjimit në Bagdad në mënyrë që diktatura të zëvendësohej me demokraci, por kurrsesi nuk mund të pranonte përdorimin e mjeteve ushtarake për arritjen e këtij qëllimi. Diplomacia amerikane nuk e priti me mirëdashje qëndrimin e Romës. Condolezza Rice, atëherë këshilltare për sigurinë kombëtare, deklaroi se nuk e kupton “pozicionin e Vatikant” përballë një diktature brutale. Nga perspektiva e saj, ishte e qartë se bisedimet me tiranin nuk shpien askund. Megjithatë, në ato momente, kritikat ende mund të shpreheshin krahas ruajtjes së njëfarë niveli të rregullave të diplomacisë.
Kjo ndryshoi shumë më Donald Trumpin, mjeshtër i qëndrimeve të papërmbajtura dhe joadekuate. Që në vitin 2016, kur ishte vetëm kandidat, Papa Françeku e kritikoi për shkak të synimit për të ndërtuar një mur në kufi me Meksikën. Sipas Bergoglios, ky projekt ishte jo në harmoni me besimin e krishterë: “Personi i cili mendon për ndërtimin e mureve, dhe jo urave, nuk është i krishterë”. Trampi këtë mesazh të Papës e quajti të turpshëm dhe i’a ktheu me paralajmërimin se Papa do të dëshironte që ç’ke me të fitoren e tij sikur islamistët të sulmonin Vatikanin. Më vonë, nga Shtëpia e Bardhë, Trumpi vazhdoi me politikën e tij, ndërsa Papa Françesku dënoi deportimet masive, duke u bërë thirrje besimtarëve dhe të gjithë njerëzve të vullnetit të mirë të mos i nënshtrohen narrativave që diskriminojnë emigrantët dhe refugjatët.
Ky antagonizëm me sa duket nuk u ndal as para vetë vdekjes. Kur Bergoglio vdiq, Trumpi erdhi në ceremoninë e varrimit me kostum blu, gjë e cila ishte në mospërputhje të plotë me rregullat e protokollit në këto raste të cilat rekomandojnë ngjyrë të zezë. Trumpi kontravers nuk u ndal as para kritikave të Papës Leoni XIV-të. Në rrjetin Truth Social publikoi një foto, të gjeneruar nga inteligjenca artificiale, në të cilën ai ka pamjen e Jezus Krishtit. Fotografia u fshi disa orë më vonë pas një orteku akuzash për blasfemi. Shtrohet pyetja: a bëhet fjalë këtu thjesht për megallomani apo ky është edhe një shembull tjetër i ideologjisë antikatolike e cila i ka rrënjët thellë në historinë amerikane?
[i] https://bosna.hr/bijela-kuca-protiv-vatikana-stoljece-i-po-tenzija-koje-ne-jenjavaju/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
