Zoran Meter, geopolitika.news[i]
Le të përfytyrojmë parë nga ana historike: pas disa ditësh është ditëlindja e Hitlerit e kësisoj do ta përfundojmë Luftën e Dytë Botërore; ose parë nga e tanishmja e errët- sëshpejti mbahen finalet e hokejt mbi akull të cilën Putini dëshiron ta shohë, e kësisoj le ta përfundojmë deri atëherë luftën ukrainase. Natyrisht – gjërat nuk janë bash soje, qoftë edhe sikur protagonistët kryesorë eventualisht do t’a dëshironin sinqerisht një gjë të tillë. Kështu është puna edhe me 80-vjetorin e Trumpit dhe me kampionatin botëror të futbollit që është duke u zhvilluar. Sepse gjërat, për fat të keq, janë ku e ku më komplekse.
Në titullin e këtij teksti është vënë edhe çështja kryesore, mbasi Shtetet e Bashkuara dhe Irani të dielën vonë arritën përfundimisht marrëveshjen e cila do të duhet të shpjerë në fundin e luftës të cilën ShBA-të dhe Izraeli e nisën me 28 shkurt të këtij viti
Sepse, presidenti amerikan Donald Trump të dielën deklaroi se lufta me Iranin ka përfunduar, dhe për këtë, opinionin publik vendas dhe atë botëror, e informoi me triumf nëpërmjet Truth Social. Tha se marrëveshja me Iranin “tani ka përfunduar”, se Teherani miratoi përsëri lundrimin e lirë nëpër Ngushticën e Hormuzit, pa taksë kalimi, dhe se ShBA-të hoqën bllokadën e Ngushticës në fjalë dhe atë të porteve iraniane.
Të gjithë këtyre elementëve “u bëri amin”, nëpërmjet deklaratës së tij, edhe kryeministri pakistanez Shabaz Sharif duke thënë para kësaj se marrëveshja mes Uashingtonit dhe Iranit është arritur dhe se të dyja palët kanë shpallur fundin e operacioneve luftarake në fushëbeteja.
Pra, gjithçka më në fund duket bukur dhe optimiste: edhe Uashigntoni edhe Teherani, edhe Islamabadi si ndërmjetës, pohojnë marrëveshjen dhe dokumentin e përshkruajnë në të njëjtën mënyrë, gjë që deri tani nuk na ndodhur, gjë e cila, në mënyrë logjike – duhet të ngjallë shpresën për suksesin përfundimtar.
Ekziston një “gremç”
Por e tëra kjo ka një “gremç”. ShBA-të dhe Irani të njëjtin dokument e quajnë me emra të ndryshëm. Trumpi e quan marrëveshje të mbyllur, ndërsa Irani e quan armëpushim i cili hap një periudhë 60 ditore bisedimesh – gjë e cila – dhe këtë duhet t’a pranoni – është një dallim i ndjeshëm.
Mund të shtrohetj edhe pyetja, a i nevojitet Trumpit kjo marrëveshje vetëm për 80-vjetorin e ditëlindjes së tij dhe festimet e “përbashkëta” të pas pak kohëve nga ana e tij të 250-vjetorit të pavarësisë së Shteteve të Bashkuara – gjë e cila nuk është e vështirë të konkludohet – do të ndoteshin seriozisht nëse lufta do të vazhdonte?
Gjithsesi njëfarë agonie, në të cilën, në njërën anë Shtetet e Bashkuara nuk mund të pushojnë së luftuari sepse do të dukeshin humbës duke mos realizuar ama bash asnjë qëllim të parvendosur politik në pragun e nisjes së luftë. (të konsiderosh fitore hapjen përsëri nga ana e Iranit të Ngushticës së Hormuzit kur dihet mira nga të gjithë se kjo e fundit edhe nuk ka qënë e mbyllur do të dukej e pabesueshme) ndërsa Irani mbijetoi nën presione të vazhdueshme të fillimit të sulmeve të reja ajrore amerikane dhe bllokadën e porteve të tij. Paralelisht, të dyja palët (por edhe mbarë bota) do të përballeshin me pasojat e bllokadës së eksporteve të naftës nga Gjiri Persik. Gjatë kësaj kohe ShBA-të i kanë zvogluar seriozisht rezervat, megjithëse këtë dje, në një emision të CBS-së u përpoq në mënyrë jo bindëse t’a përgënjështronte ministri i luftës Pete Hegseth, por edhe kanë dëmtuar seriozisht imazhin e tyre si superfuqi e cila është në gjendje të nisë dhe të fitojë luftëra kundër kujt të dëshirojë. Sepse kjo luftë shpërfaqi që ç’ke me të kufizimet që ka Uashingtoni kur vjen puna për shpërndarje, domethënë projektimin e fuqisë së tij ushtarake në të gjithë pjesët e botës. Kjo thjesht u bë tejet e shtrenjtë dhe cfilitëse për ekonominë – madje dhe të asaj madhësie sikurse është ajo amerikane. Dhe këtë e dinë mirë të gjithë, dhe më mirë se të gjithë vetë Trumpi i di mirë pasojat e rezultateve të këqija të meszgjedhjeve të vjeshtës për partinë republikane.
Ka këtu edhe një problem për Trumpin, megjithatë me siguri jo të atillë sikurse janë ato ekonomike dhe politike të lartpërmendura. Është fjala për Kampionatin botëror të futbollit i cili zhvillohet edhe në ShBA. Fillimi i operacioneve të reja ushtarake të mëdha dhe kundërsulmet iraniane kundër objektivëve amerikanë – bazave ushtarake dhe anijeve në rajon, pr të mos folur pastaj edhe për sulmet kundër vendeve fqinjë arabe ndër të cilët shumë syresh marrin pjesë në Kampionat (Katari, Arabia Suadite, Iraku, Jordania, Egjypti, Somalia) gjithashtu edhe Irani – do të hidhnin dritë të shëmtuar mbi vetë kampinatin. Të luash futboll nën hijen e Tomahokëve amaerikanë dhe dronëve iranianë mbi vendet e tyre, tërë organizimin e Kampionatit në fjalë do t’a bënin të trishtuar si asnjë tjetër para tij, gjë e cila do të pasqyrohej që ç’ke me të edhe në rejtingun politik të Trumpit brenda vendit dhe nëpër botë, i cili është kështu sikurse është – për të folur butë – nuk është për t’u patur lakmi.
Por, nejse! Ky është vetëm mendimi im i shprehur me zë të lartë. Tani është koha për diçka tjetër – parë gjeopolitikisht, për një akses më serioz ndaj kësaj teme sesa ditëlindja e Trumpit dhe kampionati botëror i futbollit. Sepse, mendoj se do të jeni dakord me mua – nisja dhe përfundimi i luftërave gjithsesi nuk varet nga ditëlindjet apo sporti, sepse po të ishte sojesh, gjithçka në këtë botë do të dukej më “e trëndafiltë”.
Le të përfytyrojmë parë nga ana historike: pas disa ditësh është ditëlindja e Hitlerit e kësisoj do ta përfundojmë Luftën e Dytë Botërore; ose parë nga e tanishmja e errët- sëshpejti mbahen finalet e hokejt mbi akull të cilën Putini dëshiron ta shohë, e kësisoj le ta përfundojmë deri atëherë luftën ukrainase. Natyrisht – gjërat nuk janë bash soje, qoftë edhe sikur protagonistët kryesorë eventualisht do t’a dëshironin sinqerisht një gjë të tillë.
Rrugë e gjatë deri te paqa e vërtetë
Nënshkrimi zyrtar i marrëveshjes, i cili do të duhet të bëhet të premten në Gjenevë, është vetëm hapi i parë drejt përfundimit të luftës mes ShBA-ve dhe Iranit, ku nuk duhet harruar se edhe Izraeli ka interesat e tij. Nuk hyri ai në këtë luftë për ndonjëfarë kapriçoje, por me synimin për të realizuar disa objektiva. Kështu sëpaku besonte kryeministri izraelit Benjamin Netanjahu. Prandaj gjithçka që po ngjet tani është pikërisht marrja e një pauze afatgjatë, në të vërtetë hapi i parë, i largët, deri te paqa përfundimtare, ajo afatgjata. Pauzë – gjatë së cilës palët në të dyja anët e barrikadave do të “lëpijnë plagët” dhe do të numurojnë efektet e (mos)arritjeve në fushën e betejës krahas ndërtimit të operacioneve “të vërteta” propagandistike të cilat do t’u mundësojnë të dyja palëve që opinionit të tyre publik t’ia prezantojnë si fitoren e tyre, por tashmë në një mënyrë që të mos provokojnë atë tjetrën deri në atë masë saqë nëpëmrjet operacioneve të reja luftarake të këmbëngulin për të vërtetuar se ata nuk janë mundur, ose sëpaku të mos nisin probleme me qarkullimin nëpërmjet Ngushticës se Hormuzit.
Në të vërtetë, gjithçka është shumë e brishtë. Ajo që u arrit mbrëmë është pikërisht kuadër dhe jo marrëveshje. Mjafton të kujtojmë se zyrtari i lartë i Trumpit, sikurse shkruan me 12 qershor media amerikane “Time”, këtë e karakterizoi pikërisht kështu – si kuadër prej pesë pikash, i bazuar në efekte, sipas të cilës Irani merr përfitime ekonomike vetëm pasi të përmbushë disa detyrime të caktuara.
Struktura për të cilën para pak kohësh raportuan ndërmjetësit është paqe plus proces: Irani hap menjëherë Ngushticën e Hormuzit për lundrimin e lirë, ndërsa Shtetet e Bashkuara njëkohësisht heqin bllokadën ndaj Iranit ose lejojnë eksportin e naftës së tij, gjë që përfshin edhe çlirimin e rreth 25 miliardë dollarët e pronës së ngrirë iraniane dhe ndërprerjen e sanksioneve kundër nafëts iraniane. Për këtë Irani pranon se nuk do të ndërtojë as nuk do të blejë armë bërthamore dhe se do të ndërpresë pasurimin e uraniumit, ndërkohë që marrëveshja përfundimtare negociohet gjatë 60 ditëve të ardhshme (këtu përsëri do të bëhem i keq e do të them – tamam kur të përfundojë kampionati botëror i futbollit).
Çelësi është te 60 ditët
Dhe pikërisht në këto 60 ditë qëndron kyçi i gjithçkaje. Gjithçka tjetër jashtë kësaj – është në të vëretetë paragjykim, njëfarë zbukurimi i pamjes së shëmtuar me synim përfitime afatshkurtër.
Sepse asgjë nga ajo kryesorja në të vërtetë nuk është zgjidhur akoma: e ardhmja e rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar në përqindje të lartë, mekanizmi për rrallimin e tij, statusi afatgjatë i sanksioneve, programi raketor iranian, domethënë largësihedhja e raketave të tij, mbështetja iraniane për ndërmjetësit e tij në Lindjen e Afërt (proxy)
Këtu ishte edhe kyçi i nisjes së luftës, dhe me këtë edhe interesat izraelite në të, e soje, ceremonia e lartpërmendur në Zvicër do të hapë më shumë pyetje dhe dyshime sesa do të japë përgjigje në kuptimin se ku po shkon kjo luftë. Sepse mosbesimi mes palëve të konflikt është i stërmadh dhe me siguri nuk do të ndërpritet në këto 60 ditët e lartpërmendura.
Që është kështu dëshmojnë edhe deklaratat nga Teherani.
Irani ka logjikën e tij në të shikuarit e gjërave
Zëvendësministri iranian i punëve të jashtme Kazem Gharibabadi pohoi arritjen e marrëveshjes dhe tha se dy gjëra hyjnë menjëherë në fuqi: ndëprerja afatgjatë e luftës në të gjithë fushëbetejat, përfshirë edhe atë libaneze (këtu Trumpit do t’i duhet të “mbajë për frerësh” Netanjahun) dhe heqja e bllokadës detare amerikane, ndërsa detyrimet më të gjëra iraniane nisin që nga e premtja.
Teherani hyn në fazën pasardhëse vetëm pasi të vërtetohet se Uashingtoni i ka përmbushur detyrimet e tij dhe se do të ndërmarrë masat e tij nëse një gjë e tillë shkelet.
Iorani pohon se teksti i plotë i marrëveshjes do të bëhet publik vetëm pas nënshrimit ceremonial të përmendur në Zvicër. Parë gjërësisht, pushteti iranian pranon ndëprerjen e luftimeve, por refuzon të shpallë dorëzimin e tij. Për më tepër! Ruan mundësinë e tërheqjes nga bisedimet nëse pala tjetër nuk i përmbush premtimet.
E gjithë kjo flet më së miri për brishtësinë e marrëveshjes së arritur, apo memorandumit sikurse e quajnë në Teheran. Por objektivisht në këtë moment nuk duhej pritur asgjë tjetër.
Prandaj edhe marrëveshja e mbrëmshme, megjithëse është ende larg qëllimit – është e domosdoshme, dhe përbën një hap me rëndësi në drejtimin e mirë.
Le të shpresojmë se do të përfundojë mirë dhe se nuk do të kufizohet vetëm në një pauzë për zhvillimin normal të ndeshjeve në kampionatin botëror të futbollit dhe festimin e përvjetorëve të ardhshëm të Trumpit.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/blic-analiza-zorana-metera-je-li-mir-izmedu-sad-a-i-irana-konacan-ili-ce-trajati-koliko-i-sp-u-nogometu/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
