Intervistë Ekskluzive për ARGUMENTUM.al me Ambasadoren e Suedisë në Tiranë, Znj. Elsa Hastad
Shqipëria është një perlë në Evropë! Keni detin, keni male, keni diversitet kulturor, keni histori, arkeologji, pra është një vend shumë i pasur, shprehet në një intervistë ekskluzive për Argumentum.al Ambasadorja e Suedisë në Tiranë, Znj Elsa Hastad.
“Shqiptarët janë të hapur dhe mikpritës. Është jashtëzakonisht e lehtë të punosh këtu, është fantastike. Në të vërtetë nese je i hapur për të bashkëpunuar, kjo do të thote se je i hapur për të pritur ide të reja”, janë këto përshtypjet e Znj. Hastad pas dy vitesh qëndrimi si ambasadore në Shqipëri.
Sa i përket bashkëpunimit politik dhe ekonomik Shqipëri-Suedi, ambasadorja thotë:
“Suedia është një donator shumë i madh për Shqipërinë. Ne jemi si numri dy pas Gjermanisë. Suedia është jashtëzakonisht mbështetëse për Shqipërinë në rrugën tuaj të integrimit. Ne do të mbështesim dhe përgatisim Shqipërinë për hapjen e negociatave . Mendoj se duhet të fillojmë konferencën ndërqeveritare tani dhe shumë vende mendojnë kështu.”
Megjithëse ne nuk kemi aq shumë marrëdhënie biznesi ndërmjet Shqipërisë dhe Suedisë, Ambasadorja Elsa Hastad tha se një nga objektivat e saj është të promovoje, biznesin shqiptar tek investitorët suedezë, pavarësisht se kjo kërkon shumë kohë.
Ndërkohë Suedia operon në Shqipëri nëpërmjet programeve të ndryshme, duke filluar nga programet në zonat rurale, në vijim në nivel bashkish e deri te qeveria qendrore. Janë qindra projekte që mbështesin fuqizimin ekonomik të grave rurale, organizatat e grave që punojnë kundër dhunës në familje, programe për të mbështetur të rinjtë, të drejtat e punës, sindikatat… po ashtu dhe organizatat mjedisore
Njëkohësisht Suedia si vendi i lirive është mbështetëse edhe për mediat dhe gazetarët.
“Nëse njerëzit nuk i besojnë mediave, ju keni vdekur. Pra, kjo është një gjë. Cilësi e lartë nga ana e medias. Por sigurisht mendoj edhe se qeveria duhet të jetë e hapur, gjithëpërfshirëse ndaj mediave”, shprehet ambasadorja suedeze.
Ndërsa ndalet serish te poteciali që ka Shqipëria me të gjitha pasuritë natyrore, kulturore e historike dhe ka një mesazh:
“Ju keni kaq shumë gjëra që shpresoj se shumë mund t’i vlerësojnë që janë të dukshme për ne. Ne vijmë këtu dhe i shohim të gjitha këto. Filloni të kërkoni gjërat e mira sepse keni shumë gjëra të mira këtu”, është ky mesazhi i Ambasadores suedeze për të gjithë shqiptarët.
Intervistoi: Marjana Doda
-Zonja Ambasadore fillimisht më lejoni tju falënderoj që pranuat të jepni këtë interviste ekskluzive për portalin Argumentum.al. Tashmë prej dy vitesh ndodheni në Shqipëri. Çfarë ju ka bërë më shumë përshtypje përgjatë kësaj kohe? A e njihit Shqipërinë apo Ballkanin, përpara se ju të vinit si diplomate e Suedisë në Tiranë?
-Ambasadorja Znj. Elsa Hastad: Faliminderit Ju per biseden!
Dy pyetje dhe dy përgjigje. Po. Unë kisha njohuri për Ballkanin Perëndimor dhe po, kisha njohuri për Shqipërinë. Nuk kisha jetuar kurrë në Ballkanin Perëndimor, por kam punuar për shumë e shumë vite në Stokholm me korporata zhvillimi që mbështesin reformat në Ballkanin Perëndimor, përfshirë Shqipërinë. Pra, unë i kisha ndjekur zhvillimet, le të themi, nga perspektiva e reformës politike nga Stokholmi. Nuk është e njëjta gjë kur jeton, por kjo është një përvojë. Dhe atëherë kur isha adoleshente, nëna ime ishte gazetare, korrespondente në Ballkanin Perëndimor që mbulonte gjithashtu luftën në Jugosllavi.
Pra, kur udhëtonte, ndonjëherë unë udhëtoja me të. Kur isha gjashtëmbëdhjetë, shtatëmbëdhjetë vjeç, udhëtonim në Kosovë, Prishtinë, Beograd, rreth e qark me një makinë. Ajo bënte intervista dhe unë isha me të në pushimet e mia kur kisha pushime nga shkolla. Por ne nuk shkuam në Shqipëri. Ajo sigurisht shkoi, punonte, por unë nuk shkova me të. Pra, unë kam këto dy përvoja; adoleshencën time dhe më pas si profesionist i rritur nga Stokholmi. Por kjo është hera e parë që jetoj në Ballkanin Perëndimor dhe është hera e parë që jetoj në Shqipëri. Po, keni të drejtë, tashmë janë dy vjet dhe përshtypjet e mia… Kam shumë përshtypje, por ndoshta mund t’i ndaj disa.
Njëra është se është një vend shumë i hapur, është lehtësisht i arritshëm. Nuk e ke të vështirë të afrohesh, je i hapur dhe po thua shumë më tepër dhe është e lehtë të punosh këtu. Është e lehtë të propozosh gjëra, është e lehtë të bësh gjëra, është shumë “po” le ta bëjmë këtë dhe hapja është një shenjë e mirë sepse do të thotë që në të vërtetë je i hapur për të bashkëpunuar, për të pasur ide të reja. Me pak fjalë, jeni te hapur dhe bashkepunues.
Në disa vende te tjera ku kam punuar, mund të të duket e dyshimtë ose “jo, ose ne e dimë më mirë, nuk kemi nevojë për ty” ose mbi burokratizim të proceseve si “jo, nuk është e mundur”, por në Shqipëri është si “po patjeter”, ‘, s’ka problem, ne bëjmë sërish demokraci, po, nuk ka problem”. Ne do te vijmë dhe te takojmë gra ne fshtra që janë shumë të varfra? “Po, nuk ka problem”. Shkojmë në Elbasan dhe flasim për ambasadën tonë, ambasadën e hapur, si të hënën, “po nuk ka problem”. Vjen kryetari i bashkisë, të gjithë janë të lumtur. Është jashtëzakonisht e lehtë të punosh këtu. eshte fantastike. Është e pabesueshme.
– Ju jeni gjithmonë aktive qofte në komunikimin në rrjetet sociale, dhe tashme pas hapjes së vendit keni vizituar njerëzit në nepër qytete të ndryshme të Shqipërisë. A është kjo një mënyre për ti njohur nga afër dhe në mënyre e drejtpërdrejtë popullin shqiptare. Cilat janë mbresat tuaja deri tani për Shqipërinë dhe shqiptarët?
Po. Së pari, sigurisht që është mënyra ime për të njohur njerëzit dhe vendin, sepse punoj në të gjithë Shqipërinë, jo vetëm në Tiranë. Pra, kjo është mënyra ime për të njohur vendin. Por, së dyti, është gjithashtu mënyra ime për të folur për Suedinë sepse puna ime është gjithashtu të promovoj Suedinë dhe të promovoj diplomacinë publike dhe siç thoni ju unë komunikoj me shumë media sociale sepse dua që njerëzit të dinë për Suedinë dhe Suedia nuk është aq mirë e njohur në Shqipëri; nuk është si Italia apo SHBA.
Suedia është paksa e panjohur. Pra, për mua është gjithashtu një mënyrë për të folur për Suedinë dhe më pas është edhe për t’u takuar me partnerë sepse Suedia është një donator shumë i madh për Shqipërinë. Ne jemi si numri dy pas Gjermanisë. Gjermania është super e madhe për sa i përket parave dhe Suedia mbështet shumë projekte. Pra, nuk janë para të tilla, janë bashkëpunim. Ne gjetëm bashkëpunim, madje shoqërinë, mjedisin, shumë gjëra, dhe për mua është e rëndësishme të dal dhe të takohem me të gjithë se si punojmë së bashku, a është mirë, a është keq kështu që ka shumë arsye që të dal.
Dhe pastaj pyete për përshtypjet e mia;
Dua të them, është e qartë se është një vend që është shumë i pasur me biznese të vogla. Kur del, sheh bujqësi, sheh fermerë, sheh biznese të vogla. Dhe kjo është shumë tipike për Shqipërinë, kështu që unë shoh këtë. Nuk është një vend shumë i industrializuar. Biznesi i vogël, biznesi familjar, bujqësia dhe kjo është gjithashtu e ardhmja e Shqipërisë mendoj, sepse ju e lidhni turizmin me këtë. Dhe unë shoh disa njerëz që janë të varfër, shoh edhe varfëri, po, dhe shoh gjithashtu njerëz që ende arrijnë të kenë një jetë të mirë. Dhe unë mendoj se kjo është për shkak se ju keni bujqësi dhe kjo ju jep ushqim, edhe nëse nuk është në një nivel shumë të lartë të pasurisë, por megjithatë mendoj se keni mbështetje nga familjet që jetojnë jashtë. Por shoh edhe një vend jashtëzakonisht të bukur. Dua të them, ju keni malet në veri, ata janë jashtëzakonisht të bukur. Keni detin, keni edhe male në jug, keni diversitet, keni histori, ilirë, romakë, është një vend shumë i pasur. Pra, në fakt është mjaft fantastike, është një perlë në Evropë, mendoj unë.
– Cili është vlerësimi juaj për marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Suedisë nga ana politike dhe ekonomike?
Është një marrëdhënie shumë e mirë. Nuk është një marrëdhënie e ndërlikuar. Suedia është jashtëzakonisht mbështetëse për Shqipërinë në rrugën tuaj të integrimit. Jemi afruar edhe më shumë përmes OSBE-së ku kryesonte Shqipëria. Tani kryeson Suedia, ndaj jemi afruar shumë në marrëdhëniet politike. Mendoj se e ndjejmë besimin dhe e mbështesim Shqipërinë në integrim dhe e kemi prej 20 vitesh. Kemi shqiptarë që jetojnë në Suedi. Nuk është një komunitet i madh, por ne kemi disa dhe kjo është shumë e mirë. Ne nuk kemi aq shumë marrëdhënie biznesi që do të doja të kisha më shumë dhe këtë e them shpesh dhe përpiqem të promovoj, të jem shumë aktiv në promovimin e biznesit shqiptar për investitorët suedezë, por e di që kërkon shumë kohë. Shpresoj që nëse mund të filloj diçka të vogël, ndoshta do të ndodhë pasi të largohem. Por kjo është diçka në të cilën duhet të përqendrohemi.
– A kanë interes kompanitë suedeze për të investuar në Shqipëri?
Ata nuk dinë për Shqipërinë, nuk dinë asgjë do të thoja unë. Ata kanë ndoshta një ide të paqartë, ndoshta duke u bërë një vend turistik, ndoshta i bukur por si është, si për krimin apo nuk ka… Ka pak, pak njohuri, pak hezitim, por po fillon të njihemi. Kemi gazetarët këtu nga një revistë biznesi suedeze, më e madhja në Suedi. Dhe ai tha se është hera e parë që bëjmë një artikull për Shqipërinë dhe hera e parë që nuk e di në 10, 20, 30 vjet si kurrë më parë dhe ishte duke shkruar për ekonominë e Shqipërisë. Sigurisht, ka shumë potencial. Por mendoj se kjo do të jetë puna ime dhe tani po përpiqem të bëj që investitorët suedezë të kenë një takim me mua dhe disa biznese shqiptare vetëm për të treguar historinë e Shqipërisë dhe të gjithë ata që vijnë këtu bien në dashuri duke thënë… “Uau, është fantastike”.
Unë gjithashtu mendoj se Shqipëria ka një avantazh që ju përdorni mjaftueshëm energjinë që vjen nga hidrocentralet, kryesisht jo 100%, por kryesisht është energji e rinovueshme, që është fantastike. Shumë biznese duan të punojnë me energjinë e rinovueshme, dua të them. , ju keni një prodhim, doni të përdorni energjinë e rinovueshme dhe ata nuk e dinë që Shqipëria e ka këtë. Unë mendoj se ju duhet të promovoni veten shumë më tepër, ne jemi një vend i gjelbër dhe miqësor ndaj mjedisit. Pra, ka një potencial të madh. Jam përpjekur të promovoj Shqipërinë për investitorët suedezë, kështu që do të shohim se çfarë do të ndodhë.
-Di që Suedia prej disa vitesh është e pranishme në mënyre të drejtepërdrejte nëpërmjet programeve të ndryshme sociale. Akualisht cilat janë disa nga programet që financohen nga Suedia në Shqipëri?
Kemi shumë projekte. Mund të përmend disa. Mund të filloj me shumë organizata shoqërore që punojnë me të drejtat e njeriut, me gratë rurale si CNBP, që mbështesin fuqizimin ekonomik të grave rurale, më të varfërve që mbledhin bimë aromatike. Shqipëria është një nga vendet më të pasura për sherebele, livando dhe ju jeni nr.1 në eksportimin e sherebelës. Ne e mbështesim atë dhe kjo është një lidhje me Bashkimin Evropian edhe sepse eksporti shkon në Francë… Pra është për të mbështetur gratë, por edhe për importin, eksportin. Ne gjithashtu mbështesim organizatat e grave që punojnë kundër dhunës në familje, për të mbështetur të rinjtë, të drejtat e punës, sindikatat… Sigurisht që do të punojmë me organizata mjedisore.
Tani kemi një program të ri ku do të mbështesim komunat dhe organizatat e shoqërisë kibernetike që punojnë në nivel me mjedisin dhe kjo nuk mjafton. Ne gjithashtu punojmë me qeverinë, duhet të përgatisim qeverinë për Bashkimin Evropian, është punë e vështirë, më pëlqen që kemi kaq shumë agjenci suedeze këtu si për shembull: agjencia e taksave, Suedia është shumë e mirë në pagimin e taksave dhe mbledhjen e taksave, ne mbledhim pothuajse 100% të taksave. Këtu në Shqipëri, është një mbledhje e nivelit të ulët të taksave, është një problem sepse si ju mund te japesh sherbim nese nuk ke para dhe si mund te krijosh besim nese nuk merr asgje.Taksojne nepunesit civil ata punojne me taksat shqiptare dhe jane kolege me kolege dhe me pelqen qe eshte e barabarte dhe kemi shume Ne kemi bashkëpunim policor, polici me policinë, si të punojmë kundër krimit të organizuar dhe kundër dhunës në familje, kemi gjykatë në gjykatë, kemi organizatë mjedisore, organizatë inspektimi kimik. Unë mendoj se kemi 8 agjenci qeveritare suedeze që ndajnë njohuritë me kolegët shqiptarë dhe po shkëmben gjithashtu njohuri për transparencën, integrimin, gjithçka, dhe më pas kemi edhe programin për të mbështetur risitë e shqiptarëve. Ne mbështesim 43 risi shqiptare dhe do të thotë nëse je femër, nëse je një fshatar jashtë Tiranës merr më shumë pikë. Për të mbështetur inovacionin femëror. Por është gjithçka. Inovacioni është sikur të bëni diçka që askush tjetër nuk e ka bërë më parë, kështu që ne kemi shumë nga kjo.
Sepse unë mendoj se ajo që duhet të bëjmë dhe me të cilën mund të ndihmojmë është të krijojmë ose të paktën të mbështesim besimin mes njerëzve dhe qeverisë sepse edhe nëse jeni shqiptar dhe nuk ju pëlqen vërtet qeveria, keni nevojë për qeverinë sepse qeveria duhet të sigurojë shkolla, shëndetësi, rrugë. Mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme sepse nëse nuk i beson qeverisë, e di që është një besim i ulët në Shqipëri dhe se është një problem i madh jo vetëm për qeverinë, por edhe për njerëzit.
Kjo është diçka që ne e mbështesim me gjithë këtë projekt… besimin.
– Shqipëria aktualisht ndodhet në udhëkryq sa i përket integrimit në BE. Nga njëra anë thuhet se i kemi plotësuar kushtet por jemi peng i Bullgarisë, për shkak të ngercit Maqedoninë e Veriut. Nga ana tjetër, kryeministri i Shqipërisë thotë se ky është problem i vete Europës, pasi së pari ajo duhet të reformohet. Në optiken tuaj, pse ende nuk kemi një datë për mbajtjen e konferencës ndërqeveritare?
Kjo është një situatë shumë fatkeqe dhe sigurisht do të thosha se është shumë e qartë se tani kemi një shtet anëtar të Bullgarisë, siç theksuat ju, duke bllokuar procesin e dy vendeve: Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë. Përpara Evropa vërtet priste reforma nga Shqipëria. dhe Maqedonia e Veriut, por tani është shumë e qartë se Shqipëria i ka përmbushur kriteret, rekomandimi është aty dhe të gjitha vendet kanë pranuar rekomandimin që Shqipëria të fillojë negociatat dhe që është marrë vitin e kaluar. Unë do të thosha se kjo është përgjigja, tani ne e kemi këtë problem dhe ministrja ime e jashtme që ishte këtu katër javë më parë dhe fjalët e saj ishin “është e papranueshme që kemi këtë situatë”.
Sigurisht që reflekton Bashkimin Evropian. Është një bashkim i madh, janë shumë vende që janë sigurisht forca e bashkimit që ne jemi shumë për të diskutuar. Kjo është edhe baza e demokracisë. Mendoj se duhet të fillojmë konferencën ndërqeveritare tani dhe shumë vende mendojnë kështu.
-Sipas progres-raportit të fundit të KE-se theksohet se ka përkeqësim te lirisë së medias në Shqipëri. Duke qene se ju vini nga një vend ku 250 vjet më parë u miratua Ligji i parë për Lirinë e Shtypit nga Parlamenti i saj, cila do të ishte një mënyre që do ta ndihmonte median në Shqipëri?
Pyetje e mirë. Mendoj se media duhet të ushqejë, të mbajë një cilësi shumë të lartë, mendoj se është më e rëndësishmja për të krijuar kredibilitet për median, që njerëzit t’i besojnë medias. Ne duhet të kemi cilësi të lartë, objektive, të pa korruptuar, të qenit neutral sepse njerëzit duan media të mira. Këtë e shohim edhe në Suedi që njerëzit po kthehen në media cilësore. Ne ishim pak të frikësuar si të gjithë, mediat sociale, dhe janë të shpejta, ka të bëjë me klikimet, mediat e shkurtra dhe të shpejta, por tani shohim që njerëzit po kthehen në media cilësore. Dhe mendoj se në Shqipëri kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse ju keni një larmi mediash. Keni shumë media TV, keni radio, keni media online. Njerëzit në fakt mund të marrin shumë informacion, kështu që nuk është problem. Mendoj se gazetari duhet të mendojë se si të mbajë një nivel shumë të lartë të cilësisë dhe të marrë përgjegjësinë për këtë. Media suedeze vazhdimisht punon për të siguruar cilësi të lartë, ashtu si mediat po shikojnë veten e tyre. Nëse ata nuk sillen në mënyrë të mirë, ata kanë numër; kështu që për mediat kjo ka të bëjë me mbijetesën. Nëse njerëzit nuk i besojnë mediave, ju keni vdekur. Pra, kjo është një gjë. Cilësi e lartë nga ana e medias. Por sigurisht mendoj edhe se qeveria duhet të jetë e hapur, gjithëpërfshirëse ndaj mediave. Është jashtëzakonisht e rëndësishme që media të ndihet e mirëpritur për shembull në konferencat për shtyp… Është e rëndësishme që të dyja palët të kuptojnë se çfarë roli të rëndësishëm ka media.
– A ka Suedia një plan konkret si programet që përmendem në krye të intervistes që të mbështesë gazetarët dhe lirinë e medias në Shqipëri ?
Po, ne jemi duke përgatitur një program trajnimi për shërbimin publik në Shqipëri. Fatkeqësisht, e di që jo shumë njerëz po e shikojnë shërbimin publik në Shqipëri, gjë që mendoj se është problem sepse duhet të jetë neutral si BBC, televizioni publik suedez. Është vendi ku ju merrni gazetarë me cilësi të lartë dhe të mirë. Po fillojmë një program me shërbimin publik suedez dhe me shërbimin publik shqiptar, një program trajnimi prej shumë vitesh dhe ndoshta mund të ftojmë gazetarë të tjerë që t’i bashkohen programit tonë. Por po fillon tani. Kam pritshmëri të mëdha për këtë. Ne e kemi bërë këtë më parë, por mendoj se është shumë e rëndësishme që ta bëjmë këtë, kështu që jam jashtëzakonisht i lumtur. Ju e dini që ne mbështesim BIRN. Ne kemi dhënë kurse për shumë e shumë vite sepse BIRN ka një rol të veçantë të të qenit media investigative kështu që mendoj se kombinimi i mbështetjes së BIRN si media investigative në shërbimin publik mund të jetë i mirë.
– Më ka bërë përshtpje se reklamoni në mënyrë të vecantë shqipërinë dhe vendet e bukura të shqipërise. Cili është mesazhi juaj për të gjithë shqiptarët të cilet vitet e fundit janë larguar në mase nga shqipëria, dhe për ata që ende jetojnë këtu?
E di që ky është një mesazh i diskutueshëm. E di këtë sepse ndonjëherë thashë që njerëzit mërziten me mua, por Shqipëria është shumë më e mirë se sa mendoni dhe mendoj se është një histori negative për Shqipërinë që tregohet nga shumë njerëz, por në fakt Shqipëria ka kaq shumë karakteristika fantastike. E di që ju e doni vendin tuaj, por është gjithashtu një histori e keqe që ecen përreth dhe njerëzit po ia tregojnë këtë histori të keqe njëri-tjetrit dhe ndoshta duhet të filloni të kërkoni gjërat e mira sepse keni shumë gjëra të mira këtu. Ju keni bukuri të mahnitshme, keni kulturë të pasur për të qenë pranë njëri-tjetrit, gjë që është fantastike, keni kaq shumë gjëra. Dhe në nivelin politik, ju keni energji të qëndrueshme dhe është e lehtë të bësh biznes. Më pëlqen gjithashtu që ka barazi gjinore. Ju keni më shumë gra në qeverinë tuaj se në çdo vend tjetër. Shumë njerëz luftojnë për këtë dhe është e mahnitshme që e keni atë këtu.
Pra, ju keni kaq shumë gjëra që shpresoj se shumë mund t’i vlerësojnë që janë të dukshme për ne. Ne vijmë këtu dhe i shohim të gjitha këto. Ndoshta kjo është arsyeja që nëse qëndroni për një kohë të gjatë në një vend ose jashtë, disi e humbisni këtë nga sytë. Por kërkoni bukurinë në vendin tuaj. Është normale të udhëtosh përreth. Shqiptarët janë kaq të përhapur në botë. Disa kthehen, dhe kjo është e mrekullueshme. Për shembull, shkoni në Suedi, kthehuni me përvojë suedeze… Kërkoni një histori të mirë në Shqipëri, sepse është aty!
Ky do të ishte mesazhi im.
Faliminderit!
© Argumentum.
