Isidora Ceriç-Radar[i]
Në një skenë të dramës së Shekspirit, qytetarët e Londrës janë çuar në një situatë të tillë saqë “kërkojnë” vetë që Riçardi të jetë mbret, megjithëse kjo ishte vendosur që më përpara. Kështu është edhe te ne: mbahen zgjedhjet, opozita ekziston, mediat e pavaruara ekzistojnë, por ecuria është e njohur. Si edhe në tragjedi, të gjithë e dinë një gjë të tillë, por loja duhet të vazhdojë: Më shpejt, më fort dhe më mirë.
Kam vendosur t’u shaj si rrugaç – thotë Riardi III në monologun hyrës së dramës me të njëjtin emër. Riçardi e di se është sakat dhe se njerëzit nuk kanë për t’a dashur. Ai e di se bota është krijuar për të bukurën dhe urtët, dhe jo për të, dhe për këtë vendos që t’ia kalojë. Nëse tjerët mendojnë se është rrugaç, atëherë do të jetë rrugaç.
Në vend që të thonë se jam i shëmtuar dhe budalla, ata thonë se jam p***st dhe buzëtrashë – thotë presidenti jonë i përgjithshëm i shtetit (përzihet në gjithçka, dhe nuk është kompetent për asgjë). E shpall veten që më përpara si viktimë, në mënyrë që pas kësaj çdo frazë të bëhet formë mbrojtje. Në rrëfimin politik të presidentit ky lloj i së keqes së vetëinicuar është realizuar plotësisht, ai është i vetëm kundër të gjithëve!
Si puna e Raçardit, i cili arrin te kurora nëpërmjet fabrikimit të kërcënimeve dhe orientimit të përceptimit të njerëzve, presidenti i përgjithshëm i shtetit kurrë nuk e kërkon legjitimitetin te rregullat, sepse ai i shkruan ato vetë dhe po vetë i ndryshon për çdo ditë. E drejta e tij nuk bazohet në Kushtetutë, por te traumat që prodhon dhe shpërndan rregullisht.
Në një skenë të dramës së Shekspirit, qytetarët e Londrës janë çuar në një situatë të tillë saqë “kërkojnë” vetë që Riçardi të jetë mbret, megjithëse kjo ishte vendosur që më përpara. Kështu është edhe te ne: mbahen zgjedhjet, opozita ekziston, mediat e pavaruara ekzistojnë, por ecuria është e njohur. Si edhe në tragjedi, të gjithë e dinë një gjë të tillë, por loja duhet të vazhdojë: Më shpejt, më fort dhe më mirë.
Riçardi krijon armiq që të ketë justifikime për vrasjet, ndërsa presidenti i përgjithshëm krijon armiq naracioni që të ketë justifikim për kontroll të plotë. Në këtë kuptim të dyja figurat varen nga fiksioni, nga nevoja dramatike që armiku të ekzistojë gjithmonë, dhe jo nga ai armiku i vërtetë me të cilin lufton.
Prandaj nuk është aspak e rastësishme që presidenti shpesh përsërit se ai është fajtor për gjithçka, si puna e atij fjalimit të 29 nëntorit të vitit të kaluar kur deklaroi: Më thërrasin disa njerëz nga Komiteti i futbollit dhe më thonë, epo, a e dini, në Zajeçar duhet të luhet ndeshja e futbollit OFK Beograd dhe Zvezda. Stadiumi, më thonë ata, nuk ka leje përdorimi. Në fakt, ka leje përdorimi. Leje përdorimi të përkohëshme ose leje përdorimi provë, është e njejtë si edhe leja e nevojshme, në përputhje me ligjin. Vetëm se ata njerëzit analfabetë nuk e dinë. Edhe njerëzit dashakeq bëjnë sikur nuk e dinë. A e dini përse nuk e kishte, e tani e ka të plotë lejen e përdorimit? Vetëm për shkak të mungesës së një lidhje shtesë. Dhe për këtë unë qënkam fajtor! Ja pra, okej, unë jam fajtor.
Në shikim të parë gjithçka duket si vetëironi, por në fakt është përshkrimi më i saktë i logosit të Riçardit – nëse më urreni, le të jetë kjo me arësye dhe nëse nuk më besoni nuk keni për t’i besuar askujt, ndërsa ju dyshoni – unë qeveris!
Si edhe te Riçardi, uzurpimi i pushtetit kryhet vazhdimisht nëpërmjet gjuhës. Sipas anketimit të agjensisë Istinomer, në 150 ditët e para të këtij viti, presidenti i përgjithshëm i është drejtuar opinionit publik plot 190 herë. Ky numur vërteton se pushteti i tij bazohet në produkusionin e pandërprerë të pranisë. Një sërë pseudopendesa, grafikë, shifra dhe premtime – të gjitha këto shërbejnë për të paralizuar plotësisht mundësinë e të menduarit.
Pushteti dhe pasqyra
Unë jam vetëm unë – thotë Riçardi. Në këto fjalë shihet autokrati i cili është përherë i qarkuar me servilë, por njëkohësisht është tmerrsisht i vetmuar. Presidenti i përgjithshëm i Serbisë këtë pozicion e performon vazhdimisht, sepse e folmja e tij është reflektive – përpjekje frymëzuese për ta bërë veten të besojë se ekziston ende si president, simbol ose shprehje që absorbon dhe shkatërrron gjithçka. Në këtë kuptim paraqitjet e tij publike janë rituale. Ato janë mënyrë që të vërtetojë se vazhdon të jetë në skenë, si aktor që nuk e di më nëse publiku i beson ose jo personazhit të tij, por e di mirë se pa atë ai personazh do të zhduket plotësisht.
Në të gjithë këto pasqyra të vëna maniakisht ai nuk është se kërkon mbështetjen e popullit, por vërtetimin e pushtetit dhe për këtë nuk është e mjaftueshme që dikush t’a mbrojë, por ai vetë duhet të rrëfejë se si është i sulmuar nga brenda dhe nga jashtë. Nuk mjafton që ai të ketë të drejtë, por është e domosdoshme të tregohet se akuzohet pa të drejtë. Në spektaklin e pushtetit autoritar lideri nuk e drejton shtetin, por pamjen mbi drejtimin e shtetit. Presidenti i përgjithshëm i Serbisë prodhon vetë episode në të cilët “Vuçiçi” duhet edhe njëherë të luajë vetveten. Këtu nuk ka as politikë, as qytetarë, as zgjedhje, ekziston vetëm koreografia dhe kuadri, kuadri, kuadri.
Riçardi përsërit vazhdimisht se të gjithë e gënjejnë, se i’a duan të keqen, sepse vetëm në këtë pamje ai mund të ekzistojë. Kështu edhe presidenti i përgjithshëm i Serbisë e di se ai nuk mund të ekzistojë pa “ata të verdhët”, studentët, “bllokuesit”, sepse nëse nuk i ka ata, pushteti i tij është i pa arësye. Fytyra e tij nëpër ekrane nuk është fytyra e presidentit, ajo është projeksioni “Vuçiç”, atij i cili përpiqet ta mbajë rrëfimin nën kontroll, sepse nëse pushon së foluri mbi “revolucionin me ngjyrë” njerëzit ndoshta do të mund të shihnin atë nga e cila ai ikën më shumë – nga hija e mitit të fshirë.
Kali! Kali! Mbretëria për kalin!
Në fushën e luftës, ndërsa ushtria i shpërbëhet, aleatët ikin nga sytë këmbët, ndërsa krimet e kryera kthehen në forma përbindëshi, Rikardi bërtet replikën e përjetëshme: Kali! Kali! Mbretërinë për kalin! Në rastin e presidentit të përgjithshëm nuk ka rrugëdalje, nuk ka as lëvizje, ekziston vetëm produksioni i të njëjtave kriza, të njëjtët fjalime drejtuar popullit, të njëjtët premtime, të njëjtët armiq, të njëjtët rrëfime. Rikardi e dinte se i duhet rrugëdalje, kurse presidenti i përgjithshëm i Serbisë tani nuk e di se çfarë kërkon. Vetëm di se duhet të vazhdojë, sepse të qëndruarit në vend do të thotë goditje në foton “Vuçiç” të cilën i’a ka ndërtuar vetes, dhe pa këtë fotografi nuk ka as fuqi.
Në teorinë e spektaklit, fuqi është ajo që shfaqet, dhe jo ajo që është dhe presidenti iu Serbisë e kupton këtë deri në thelb. Fuqia e tij varet nga vizitat nëpër kantiere ndërtimi, spitale, nga prania ndër televizione, dhe nga takimet me njërzit të cilët i luten për ndihmë. Në vend të politikës, ai duhet të ngjyrosë përherë, sepse lëvizja zëvendëson mendimin, e kështu edhe nëntë muaj pas rënies së terracës kemi përshpjetim të shumfishtë të “epokës së artë”, por kjo “epokë e artë” është tashmë e zbrazët. Mediat janë të tejngopura, rrëfimet të parashikueshme, ndërsa armiqtë të ricikluar, gjë që është më e rrezikshmje për pamjen e tij në paqyrë, publiku nuk reagon më!
Për këtë presidenti nuk kërkon më mjete që mund t’a shpëtojnë, por i ndërton ata përsëri e përsëri. Nuk kërkon kalin si Riçardi, por përpiqet t’i mbajë vetë të gjitha: edhe mitin edhe funksionin edhe tragjedinë. Në këtë përpjekje që në të njëjktën kohë të jetë edhe burim edhe reflektim drite pushteti i bëhet atij barrë, dhe kjo barrë konstatohet në fjalimet e tij. Ai gjatë gjithë kohës përpiqet të na bindë se është ende aty, megjithëse edhe vetë nuk e di se në cilën pasqyrë mund t’a gjejë atë pasqyrimin e tij magjik. Ai humbet në gjuhën që prodhon vetë dhe duket se realiteti shpërbëhet më shpejt se ai të mund t’a shndërrojë, nëpërmjet fjalimit, në një realitet paralel.
Si edhe Riçardi në skenën e fundit, ai nuk e drejton më dramën, por përpiqet së sëpaku ta mbajë edhe pak gjallë vëmendjen, e ndërkohë çmimi bëhet gjithnjë e më i lartë, sepse çdo mit duhet të groposë atë që e shkatërron dhe kështu deri në pafundësi, vetëm vrapim në vend, derisa të ketë ende dritë në skenë.
Presidenti është i cfilitur sepse është parë shumë herë. Deklaratat e tij nuk befasojnë më askend, vetëm se rreshtohen automatikisht në formate të njohura: viktima, suksesi, frika, drama. Dhe kështu nga dita në ditë dhe nga darka në përjetësi.
Por, asnjë tragjedi nuk funksionon pa fund, e në rastin tonë fundi fundi është i pamundshëm, sepse aktori vazhdon të mbetet në skenë dhe nuk dihet se kur do të dalë publiku nga teatri. Dhe kur salla të mbesë plotësisht e zbrazët, personazhi duhet t’a pranojë se ka mbetur i vetëm në skenë.
[i] https://radar.nova.rs/misljenja/vucic-neprijatelji-nastup-drama-zrtva/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
