Nga Dr. Zlatko Kramarić| ARGUMENTUM
Ambasador i Kroacisë në Shqipëri
Dhe koncerti i fundit i Marko Perković Thompson në Široki Brijeg, në Bosnjën dhe Hercegovinën fqinje, konfirmoi edhe një herë se në shoqërinë kroate vazhdojnë të ekzistojnë mosmarrëveshje rreth asaj se çfarë nga traditat tona, e kaluara jonë duhet të mbahet mend dhe çfarë duhet të harrohet. Sigurisht, kjo ngjarje specifike, një koncert nga një këngëtar, ishte vetëm një rast për të menduar për fenomenin e kujtesës duke e parë atë në kontekstin e “lokales” kundrejt “universales”! Është pikërisht ky kontekst i “lokales” kundrejt “universales” që theksuam në tekstin tonë, i cili u botua në revistën shqipe Argumentum,
me rastin e festimit të 27 janarit – Ditës Ndërkombëtare të Përkujtimit të Holokaustit. Në atë tekst, ne mbrojtëm tezën se kujtesa nuk është thjesht një ceremoni, por një praktikë normative që, në një masë të madhe, formëson kulturën tonë aktuale politike.
Nëse tema trajtohet në atë mënyrë, atëherë ky reagim diplomatik i ambasadorit të Izraelit në Bosnjë dhe Hercegovinë ndaj disa ngjarjeve të papërshtatshme në një ngjarje publike ku simbolet totalitare ishin të spikatura nuk duhet të lexohet si një ndërhyrje e jashtme në mosmarrëveshjet tona lokale, por ky reagim (i mirë) duhet të na kujtojë logjikën universaliste të politikës së kujtesës, e cila nuk njeh asnjë “specifikë të kontekstit lokal”! Së fundmi, kjo ndërhyrje padyshim konfirmon se fillon nga standardet ndërkombëtare të përgjegjësisë publike që tejkalojnë kontekstet lokale/kombëtare. Prandaj, kjo nuk është më çështje e një koncerti, por nëse ka një ndërgjegjësim në shoqërinë kroate se si një simbol, një slogan përshtatet në horizontin normativ të Evropës.
Nëse kujtesa e Holokaustit është një normë themelore evropiane, atëherë pyetja nuk mund të reduktohet në atë se kush reagoi ndaj një fenomeni të caktuar (të papërshtatshëm), por në atë se si kufijtë e asaj që është e pranueshme përvetësohen në hapësirën publike. Problemi i selektivitetit, i cili shpesh përmendet në debatet tona rajonale/lokale, nuk lind në nivelin e normave, por në nivelin e zbatimit të tyre, sepse më shpesh luhatet midis kontekstit historik dhe qartësisë normative, ku ky ndryshim midis kontekstit dhe normës nuk pajtohet kurrë në një standard të vetëm konsistent.
Ky tension zbulohet veçanërisht qartë kur praktikat përkujtimore bëhen objekt i konkurrencës politike. Dhe kjo është ajo që ndodh rregullisht në Kroaci, sepse çdo përkujtim, si në Vukovar ashtu edhe në Jasenovac, shndërrohet në një poligon konkurrence (të trishtueshme) politike. Përkujtimi më pas pushon së qeni një hapësirë e kujtesës së përbashkët dhe bëhet një instrument i mobilizimit të identitetit: ne kundër atyre! Në të kundërt, një kulture serioze të kujtesës nuk i shkon ndërmend të relativizojë teprimet (nxjerrjen në pah të simboleve naziste, përshëndetjet e papërshtatshme, sloganet, etj.). Një model i tillë i kulturës së kujtesës bazohet në një dallim të qartë midis devotshmërisë dhe instrumentalizimit (politik). Aq më tepër, pasi praktikat përkujtimore nuk janë rituale margjinale, por institucione mbi të cilat përcaktohen kufijtë e fjalës publike dhe përgjegjësisë politike. Në ato shoqëri në të cilat këta kufij janë të qartë dhe ku aktorët politikë janë të vetëdijshëm se të gjitha marrëdhëniet në shoqëri varen, pak a shumë, nga veprimet e tyre publike, vetë kultura politike është më e pjekur, të gjitha keqkuptimet ideologjike zgjidhen më thjesht; dhe në shoqëritë ku këta kufij janë të paqartë, hapësira publike mbetet subjekt i keqkuptimeve të vazhdueshme ideologjike, konflikteve shteruese mbi pranueshmërinë ose mospranueshmërinë e simboleve, sloganeve të caktuara…
Për vendet e Evropës Juglindore — përfshirë Shqipërinë në rrugën e saj evropiane — kjo do të thotë që politika e kujtesës është një pjesë integrale e politikës së integrimit evropian. Duhet thënë këtu se kjo nuk ka të bëjë aspak me miratimin e standardeve “të huaja”, por me ndërtimin e konsensusit tonë mbi kufijtë simbolikë që rrjedhin nga përvoja e përbashkët evropiane. Në këtë kuptim, të gjitha këto polemika shkojnë përtej kauzës së tyre të menjëhershme, sepse ato janë bërë një pasqyrë e aftësisë sonë për të transformuar edhe ato kujtime të dhimbshme nga e kaluara e afërt në një standard të përbashkët, në vend të selektiv, të përgjegjësisë publike.
Nëse e kuptojmë kujtesën si një normë, jo si një ceremoni, atëherë debatet publike ndryshojnë: ato pushojnë së qeni një përplasje interpretimesh dhe bëhen një proces i vendosjes së standardeve. Prandaj, ne duam të besojmë se ky është pikërisht mësimi më i rëndësishëm që Evropa Juglindore mund të nxjerrë nga mosmarrëveshjet e veta mbi të kaluarën — dhe fortesa më e fortë e shpirtit të saj (të shtypur) evropian.
© 2026 Argumentum
