Zoran Meter[i]
- Jetojmë në kohë kur kanë rënë të gjitha maskat dhe kur vlerësohet vetëm fuqia e egër. Prandaj i tërë ky episod tragjik me sulmin preventiv izraelit mbi Iranin ndoshta do të rezultojë jo vetëm me një garë akoma më të madhe për armatime, por edhe me dëshirat e shumë shteteve, qofshin këto edhe të vogla, që me çdo çmim të arrijnë te armatimi bërthamor, i cili – tani është më se e qartë – po del se është garanti më i mirë, për hir të së vërtetës edhe i vetmi, i asaj që kundërshtari juaj të mos guxojë t’u sulmojë ushtarakisht.
- ShBA-të dhe Perëndimi në tërësi thjesht nuk mund t’a përballojnë skenarin e mossuksesit (humbjes) izraelite, domethënë atë që Irani, nga një vend humbës, të dalë në vend fitimtar.
- Me nisjen e luftës kundër Iranit, nuk ka dyshim se Trumpi hap një sërë rreziqesh tejet të mëdha të sigurisë edhe për vetë ShBA-të dhe tërë botën. Në këtë rast asgjë nuk do të ishte e njëjtë: nga Kina dhe Rusia, nëpërmjet Lindjes së Afërt dhe Europës, e deri në kontinentin amerikan.
Kësaj teme, si edhe në të gjithë tjerat, mund t’i hysh për t’a analizuar në mënyrë sipërfaqësore, me emocione dhe me pasion prej tifozi, ose seriozisht, me një qëndrim të ftohtë analitik dhe profesional sikurse bëj zakonisht në analizat e mia, po kështu do të veproj edhe kësaj here, i vetëdijshëm ndoshta për një ortek komentesh kundër (nga ana e atyre të përmendurve më lart).
Si gjëja e parë dhe më e rëndësishme, Izareli me sulmin e javës së kaluar kundër Iranit, pa dyshim në koordinim të ngushtë me administratën e presidentit amerikan Donald Trump (Ky i fundit e pranoi edhe vetë se ka patur dijeni që më parë për këtë operacion, megjithëse paraprakisht këtë e kishte mohuar sekretari i shtetit Marko Rubio).
Thënë më saktë; asnjë sulm i Izraelit mbi Iranin nuk do të kishte patur sikur pas tërë kësaj pune të mos qëndronte personalisht vetë Trumpi dhe një pjesë e të ashtuquajturit shtet i thellë dhe një pjesë e shumicës republikane në Kongres, sëbashku me lobin e atjeshëm të fuqishëm hebré (ky i fundit gjtihsesi i varur nga i pari – që të jetë e qartë që në fillim – sepse elita amerikane, kjo “fisnikëri amerikane” moderne e llojit të saj, kurrë nuk do t’ia lejonte askujt në botë, e më sëpaku hebrenjve të cilët i ka pritur në shtëpinë e vet, domethënë i ka shpëtuar nga terrori nazist në Europë dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore, të marrë shkopin e dirigjimit të proceseve botërore, domethënë ndikimin dominues amerikan në to i cili është krijuar jo për dhjetëvjeçarë, por me shekuj – ashtu heshturazi dhe në mënyrë të panjohur nga ana e fuqive të atëhershme koloniale, qysh në gjysmën e parë të shekullit 19-të).
Deklarata të gabuara të disa komentatorëve
Janë plotësisht të gabuara deklaratat e një sërë komentatorësh të cilët pohojnë se Trumpi nuk ka kurrfarë lidhjeje me këtë që po ndodh mes Izraelit dhe Iranit (sepse medemek i’a dha Teheranit shansin që në bisedime me ShBA-të të zgjidhë paqësisht problemet e tij kryesore dhe cili, përsëri medemek, ky i fundit nuk na i paska pranuar, e kësisoj Izraeli vendosi të marrë gjërat në dorën e tij), ose sikur Benjamin Netanjahu, sulmin kundër ndërtimeve bërthamore iraniane na e paska nisur me vetëiniciativë – duke dashur të largojë vëmendjen e opinionit publik të vendit të tij nga problemet gjyqësore dhe ndëshkimi me burg që i kërcënohet (këto probleme janë të vërteta, por kurrë në atë masë saqë një Netanjah të jetë në gjendje që, për shkak të problemeve dhe interesave personale, t’i vërë flakën botës mbarë).
Po ashtu janë po aq të gabuara deklaratat e atyre analistëve të cilët vlerësojnë se Izraeli nuk bisedon me askend kur vjen puna për marrjen e vendimve dhe lëvizjeve kyçe të orientuara për nga siguria e tij kombëtare. Izraeli jo vetëm, që e bën një gjë të tillë, por edhe dëgjon atë që i sugjerohet (lexo: imponohet) ekskluzivisht në këtë kuptim nga Uashingtoni, megjithëse në nivelin e retorikës zyrtare të të dy vendeve – për interesa reciproke (të ndryshme) vazhdimisht krijohet një ide e tillë. Kjo i mundëson Izraelit një përceptim të gjërë mbi për fuqinë e tij pothuajse të pakufizuar dhe vendosmërinë për të krijuar vetë fatin e tij, ndërsa ShBA-të një pamje e tillë i mundëson që Izraeli – si aleati i tij kryesor në Lindjen e Afërt – të kryejë punët e tij “të ndyra” të cilat janë me interes strategjik amerikan në këtë rajon të rëndësishëm të botës.
Këto punë Shtetet e Bashkuara nuk do të mund t’i kryenin në këtë mënyrë sepse kjo do të kërcënonte statusin e tyre prej “polici botëror të drejtë (ose ndërmjetës në konflikte ku përfitojnë më së shumti), dhe për më tepër do të vinte në konflikt të drejtpërdrejtë me fuqitë e tjera globale ose rajonale, të cilat pastaj sipas formatit agresiv amerikan të sjelljes mund të veprojnë edhe vetë në zonat e interesave të tyre strategjike dhe nacionale (Rusia tashmë po e bën një gjë të tillë në Ukrainë, ndërsa Kina ndoshta nuk ka për të hezituar gjatë në lidhje me rikthimin e Taivanit.
Izraeli nuk mund të (mbi)jetojë pa Amerikën
Përveç këqsaj, Izraeli jo vetëm që nuk do të kishte ekzistuar si shtet pa miratimin e ShBA-ve, por edhe nuk do të kishte mbijetuar pa ndihmën e stërmadhe financiare dhe ushtarake amerikane e cila i arrin pa ndërprerje që prej disa dhjetëvjeçarësh– që nga themelimi tij.
Industria ushtarake izraelite nuk është në gjendje të plotësojë nevojat e ushtrisë izraelite jo vetëm në kohë lufte sado cilësore të ishte përsa i përket teknologjisë. Shpenzimet e mëdha për mbrojtjen, detytrimi ushtarak afatgjatë (trevjeçar) për burrat dhe gratë, në kushtet e një numuri të vogël të popullsisë dhe jo rrallë gjendjes ekonomike të ndërlikuar (sikurse ishte vitet e kaluara), jo vetëm që nuk do t’i mundësonin aftësinë luftarake të nevojshme vendit, por as edhe stabilitetin ekonomik dhe shëqoror i cili do të shkatërrohej menjëherë me këto shpenzime të larta për mbrojtjen.
Mjafton të shohim këto vitet e fundit vendet e mëdha europiane – ekonomikisht dhe demografikisht tejet më të mëdha se Izraeli – se çfarë mundimesh po heqin për rritjen e buxhetit për mbrojtjen për “vetëm” një përqind gjë që e kërkon me ashpërsi Trumpi dhe që janë të detyruara t’a pranojnë.
Sa është i varur Izraeli nga ndihma gjithfarëshe amerikane dëshmon edhe fakti se Uashingtoni, ose më saktë Pentagoni, që në kohën e mandatit të parë të Trumpit dhe pastaj edhe gjatë mandatit të Bajdenit i mundësoi ndërtimin e “Kupolës së hekurt”- mbrojtje moderne raketore që duhej të ishte e mjaftueshme për mbrojtjen e një vendi me një territor kaq të vogël. Megjithatë edhe kjo nuk është gjithçka!
Duke e ditur se edhe kupola e shumëpërmendur (si edhe çdo model tjetër i mbrojtjes antiraketore në botë gjithsesi është e papërshkueshme, amerikanët më pas në Izrael, përveç sistemeve Patriot, instaluan edhe sistemet e tyre më moderne të Mbrojtjes antiajrore THAAD – në vitin 2024, pra në kohën e administratës Bajden), të aftë për goditjen e shenjestrave në lartësi të mëdha. Po ashtu, përreth Izarelit u ankoruan anijet me sistemet më moderne Aegis të cilat në pranverën e vitit të kaluar thuhet se rrëzuan tri raketa balistike iraniane të drejtuara kundër Izraelit gjatë mini-konfliktit të atëhershëm mes dy shteteve – gjë për të cilën ka shkruar edhe CNN-ja.
Nuk ka arësye të dyshohet se këta sisteme amerikane, të cilat i drejtojnë ekskluzivisht ekipe amerikane, sepse Izraeli nuk i posedon- që atëherë të janë larguar nga vendi.
Nuk e prisnin një përgjigje të tillë nga ana e Iranit
Kreun shtetëror izraelit dhe Shtëpia e Bardhë nuk e prisnin një përgjigje iraniane kaq të ashpër dhe të efektshme ndaj sulmit shkatërrues të Izraelit nëpërmjet të cilit u likujdua eshaloni i parë i Gardës Revolucionare iraniane, një pjesë e rëndësishme e mbrojtjes antiajrore të këtij vendi, si dhe shkencëtarët drejtues nga sfera e fizikës bërhamore. Për më shumë, kjo përgjigje, gjithsesi nuk do të kishte ndodhur nëse, njëkohësisht dhe sëbashku, nuk do të përkujdeseshin Trumpi dhe Netanjahu me deklaratat e tyre se Irani në kuptimin e plotë të fjalës do të digjet i tëri nëse nis sulmet kundërpërgjigjëse raketore kundër Izraelit.
Por, sikurse e dimë, sulmet nisën dhe nuk ka shenja se do të ndalojnë nëse nuk ndalon sulmet i pari Izraeli, sikurse këtë e përsërit Teherani zyrtar.
Sadoqë është mburrur me sulmet ushtarake më shumë se të efektshme mbi Iranin, kreu shtetëror izraelit gjithnjë e më me vështirësi po fsheh faktet mbi pasojat shkatërruese të sulmeve iraniane në infrastrukturën e tij (mbi të gjitha energjetike dhe industriale). Megjithëse zyrtarisht ndalon bërjen publike të fotove të pasojave të sulmeve iraniane, pamjet nga goditjet me raketa balisitike kanë dëpërtuar më mediat botëroe dhe është e pamundur të injorohen.
U bë tashmë e qartë se as “Kupola e çelniktë”, as sistemet e përmendura antiraketore, nga më modernet, amerikane, nuk ishin në gjnedje të ndalnin të gjitha raketat iraniane, e në mënyrë të veçantë ato hipersonike, të cilat, dhe kjo është vërtetë interesante, nuk i kanë ende pjesë të armatimit të tyre as Izraeli as edhe ShBA-të. ShBA-të pikërisht tani po kryejnë me ngut testimin e armëve hpersonike në të cilat janë shumë më prapa Kinës dhe Rusisë.
Për më shumë, askush nuk mund t’a thotë me saktësi sesa raketa balistike disponon Irani (flitet për numurat dy deri në tre mijë, por këto janë vetëm hamendësime), dhe është akoma më i panjohur është numuri mbi numurin e raketave hipersonike për të cilat Teherani është ironizuar deri vonë nga ana e Izraelit dhe e Perëndimit në tërësi. Sepse, si ka mundësi që një vend, i cili është pothuajse prej një gjysëm shekulli nën sanksione të ashpra, mund të bëjë një hap kaq të madh përpara në sferën e armatimeve?
Përveç kësaj, Izraeli ende nuk ka arritur synimin kryeor strategjik të operacionit të nisur kundër Iranit – asgjësimi i plotë i programit bërthamor iranian, ose më mirë të themi ndërtimet bërthamore në Natanza, Isfahan, dhe veçanërisht atë më intriguesin – Fardow, të vendosur thellë në male, 95 kilometër në Juglindje të Teheranit, dhe zyrtarisht operativ që në vitin 2009. Thellësia në të cilën gjënden pajisjet sëbashku me reaktorët sikurse thuhet është 80 metra nën tokë, e ndoshta edhe më thellë.
Izraeli nuk ka mjaftuëshëm aftësi për asgjësimin e këtij objekti, dhe të vetmit që mund t’a bëjnë një gjë të tillë janë ShBA-të ushtria e të cilës posedon bombën GBU-57MPO, e cila mund të godasë shënjeshtra deri në thellësinë 61 metra. Bomba është e rëndë 13.00 kilogranë (pra 13 tonë), dhe i vetmi avion që mund ta mbartë është bombarduesi strategjik amerikan B-2 Spirit. Ky bombardues mund të kapërcejë 14.000 kilometra pa furnizim shtesë, ndërsa me furnizim në ajër deri në 20 mijë kilometra. Mendohet se ushtria amerikane i ka stacionuar B-2 në bazën kryesor amerikano-britanike në ishullin Diego Garcia, në mes të oqeanit Indian – në largësi 2.300 kilometra nga Irani.
A do ta godasë Trumpi Iranin?
Për këtë pyetje, në momentin e shkrimit të këtij teksti (e martë 17 qershor në darkë)- ende nuk ka askush një përgjigje. Të gjithë obsionet janë të mundshme, sepse deklaratat e Trumpit janë shumë dykuptimëshe, jo rrallë edhe kontradiktore. Nga njëra anë pohohet se po dërgon ekipin negociues me në krye Steven Witkofin për një raund të ri negocitash me Iranin kësaj të diele, nga ana tjetër, vetëm disa orë më vonë, para kamerave në TV të instaluara në avionin e tij thotë se pret – as më pak as më shumë – por “kapitullimin e Iranit” para Izraelit.
Duke patur parasysh makinerinë, tashmë në lëvizje, luftarake amerikane që përbëhet nga 30 avionë tankerë të zhvendosura nga territori i ShBA-ve në Europë, dislokimin e një grumbulli anijesh me në krye aeroplanmbajtësen bërthamore USS Nimitz nga akuatoriumi i Azisë Juglindore më zonën e Lindjes së Afërt, dhe takimin e thirrur me urgjencë nga Trumpi të Këshillit për Saigurinë kombëtare në dhomën e Situatave në Shtëpinë e Bardhë (kjo e fundit, parë historikisht, shumë shpesh ka rezultuar me nisjen e operacioneve luftarake të forcave ushtarake amerikane) – në përgjithësi nuk e përjashtoj mundësinë e sulmit ajror amerikan kundër Iranit në 48 orët e ardhshme, pa synime të angazhimit të çfarëdolloj angazhimi nga ana e forcave tokësore për këtë qëllim. ShBA-të dhe Perëndimi në tërësi thjesht nuk mund t’a durojnë skenarin e një mossuksesi izraelit (dështimi) domethënë atë në të cilin Irani, nga një vend i mundur, të bëhet vend fitimtar!
Sikurse thashë më lart, obsione “pro” dhe “kundër” përfshirjes amerikane në luftë në anën e Izraelit ka shumë. Trump me këto lëvizje mund edhe të manipulojë për qëllime politike në terrenin vendor, e akoma më shumë me qëllim të krijimit të presionit akoma më të madh ndaj Iranit që të pranojë të gjithë kushtet e ShBA-ve dhe Izraelit përsa i përket programit të tij bërthamor dhe raketor i cili – theksoj edhe një herë – duhet të reduktohet në zero.
Thënë më saktë, Irani do të duhet të heqë dorë nga programi civil bërthamor gjë për të cilnë ka të drejtë të plotë ndërkombëtare si edhe çdo vend tjetër (centralet bërthamore bëjnë pjesë në programin civil), ndërsa nga ana tjetër me heqjen dorë nga zhvillimi i programit raketor de facto duhet të çarmatoset. Pikërisht këto dy gjëra do të thoshin edhe kapitullim të Teheranit gjë për të cilën ndoshta ka menduar Trumpi në përgjigjen e djeshme dhënë pyetjes së gazetarëve nëse mund të sigurohet paqa me Iranin?
Duke patur parasysh se Irani kërkesat e mësipërme as dëshiron dhe as mundet t’i pranojë, pikërisht ky fakt me shtyn t’i jap më shumë shanse asaj që ShBA-të do të hyjnë aktivisht në luftë me Iranin, sesa të mos e bëjnë një gjë të tillë.
Faktorë gjeopolitikë me rëndësi
Këtu hyjnë në lojë edhe faktorë akoma më me rëndësi gjeopolitike (do të thoja me siguri për ShBA-të akoma më të rëndësishme nga fakti nëse Irani do ta ketë bombën bërthamore, sepse në rastin e përdorimit të saj kundër Izraelit ose cilidto partneri tjetër amerikan në rajon, Irani për disa minuta do të shndrrohej në një këpurdhë gjigante tymi). Shkurt, gjithçka reduktohet në faktin se Irani de facto ka kaluar në përqafimin e rivalëve globalë amerikanë Kinë dhe Rusi nëpërmjet nënshkrimit të marrëveshjeve afatgjata mbi bashkëpunimin strategjik dhe nëpërmjet antarsimit në grupin BRICS dhe Organizatën e Shangait – SCO, si dhe është një prej eksportueve më të mëdhenj të naftës në Kinë, por edhe shteti ndër më të rëndëishsmit nëpërmjet të cilit kalon projekti infrastrukturor kinez “Një shteg, një rrugë”, ose sikurse quhet kolokvijalisht Rruga e mëndafshit e cila i ofron asaj akses në tërë Lindjen e Afërt.
Për shkak të gjithë këtyre Trumpi me hyrjen në luftë kundër Iranit nuk ka dyshim se do të hapë rreziqe të stërmëdha për sigurinë si për ShBA-të ashtu edhe për mbarë botën. Asgjë nuk do të jetë më sikurse ka qënë: që nga Kina dhe Rusia, nëpërmjet Lindjes së Afërt dhe Europës e deri në kontinentin amerikan!
Rusia dhe Kina që në fillim në nivelet më të mëdha shtetërore e kanë dënuar ashpër atë që ata e quajnë zyrtarisht “agresionin e paprovokuar nga asgjë mbi Iranin” (e cila është parullë që përdor Perëndimi kundër Rusisë pas invazionit të saj në Ukrainë) dhe i japin mbështetje të hapur politike Iranit e cila, në kushtet e hyrjes së ShBA-ve në luftë, shumë lehtë mund të kalojë në atë ushtarake- nëpërmjet dërgimit të armëve në Iran, njëlloj sikurse vepron perëndimi në Ukrainë me dëshirën e cfilitjes afatgjatë të Rusisë.
Trumpi mund ta futë definitivisht Amerikën në një luftë afatgjatë dhe cfilitëse sepse Irani nuk mund të mundet vetëm nëpërmjet ajrit, ashtu sikurse nuk ishte e mundur në Afganistanin fqinjë me Iranin, ose shumë më herët në Vietnam.
ShBA-të definitivisht mund t’a shkëtërrojnë Iranin me bombardime tapet me përmasa të mëdha dhe me raketa, por pa “çizmen e ushtarit” në terrenin armik ai nuk mund të mundet. Dhe iranianët tani janë më të homogjenizuar se kurrë më parë për rezistencë kundër Izraleit dhe Amerikës nën çfarëdo çmimi – ndoshta të vetëdijshëm për “libiizimin” apo “siriizimin” e vendit të tyre në rast humbeje, dhë kësisoj çdo raketë e tyre e hedhur në Izrael e ngre akoma më tepër moralin dhe inatin e tyre.
A është kjo një luftë e Trmpit për të hyrë në histori?
Sido që të shkojën punët, kjo luftë shumë lehtë mund të shndërrohet në luftë të Trumpit, njëlloj sikurse ajo e Ukrainës ishte (dhe ka mbetur) si luftë e Bajednit – për të gjitha kohët – pa marrë parasysh sesi do të përfundojë për interesat amerikane. Ndërsa Trumpi ka që ç’ke me të ambicje për të hyrë në histori si një president-madhështor, gjë për të cilën i nevojitet një fitore e madhe mbi një armik, të madh – jo ndonjëfarë Panamaje apo Groenlande.
Nëse për këtë punë ka zgjedhur bash Iranin, këtë do t’a tregojë vetëm koha, natyrisht, nëse lufta realisht fillon.
Jetojmë në kohë kur kanë rënë të gjitha maskat dhe kur vlerësohet vetëm fuqia e egër.Prandaj i tërë ky episod tragjik me sulmin preventiv izraelit mbi Iranin ndoshta do të rezultojë jo vetëm me një garë akoma më të madhe për armatime, por edhe me dëshirat e shumë shteteve, qofshin këto edhe të vogla, që me çdo çmim të arrijnë te armatimi bërthamor, i cili – tani është më se e qartë – po del se është garanti më i mirë, për hir të së vërtetës edhe i vetmi, që kundërshtari juaj të mos guxojë t’u sulmojë ushtarakisht.
Bota po ecën në drejtim shumë të keq! Dëshira të kota ka gjithnjë e më shumë e mençuri gjithnjë e më pak!
[i] https://www.geopolitika.news/analize/zoran-meter-trump-ce-mozda-udariti-po-iranu-u-roku-od-48-sati-hrvatski-komentatori-su-u-velikoj-zabludi/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
