Matija Sheriç-actualitica.com[i]
Në njëzet vitet e fundit ndikimi i Republikës së Polonisë në Europë është rritur ndjeshëm. Megjithëse gjatë Luftës së Ftohtë Polonia ishte sinomim i prapambetjes, varfërisë, represionit politik dhe dëbimeve, që nga vendosja e demokracisë dhe sistemit shumnëpartiak në vitin 1989 deri në vitin 2025, Polonia është shndërruar në një shtet model. Sot Polonia është sinonim i sovranitetit, pavarësisë dhe përparimit të qëndrueshëm ekonomik.
Për më shumë mund të konstatohet se projekti shtetëror polak nuk është vetëm i sukseshëm por i ka kaluar edhe pritmëritë – Polonia moderne është fuqi ekonomike, politike dhe ushtarake europiane e cila në shumë segmente, mund të barazohet me fuqitë tradicionale europiane si Gjermania, Franca dhe Britania e Madhe. Konstelacioni i zakonshëm i fuqive në Kontinentin e vjetër ka filluar të rritet.
Fuqi politike
Polonia është bërë fuqi politike në saj të rëndësisë së saj straregjike brenda Bashkimit Europian dhe aleancës së NATO-s. Polonia ka një pozitë të rëndësishme gjeopolitike: është e vendosur në zemër të Europës dhe kufizon me Rusinë, Gjermaninë, Çekinë, Bjellorusinë dhe Ukrainën. Pozita gjeografike si zonë tampon mes perandorive të mëdha të dikurshme e ka formësuar historinë e polake dhe kësisoj Polonija, gjatë shekujve ka qënë e përballur me presione të fuqive të mëdha si puna e Austro-Hungarisë, Gjermanisë dhe Rusisë. Pas shpërbërjes së BRSS-së Polonia filloi të ecë në drejtimin e integrimeve euroatlantike. Hyri në NATO në vitin 1999 dhe në Bashkimin Europian në vitin 2004, gjë që e rriti akoma më shumë pozitën e saj politike në Europë.
Në dy dhjetëvjeçarët e fundit, Polonia është bërë udhëheqëse e promovimit të interesave të vendeve të Europës Lindore brenda BE-së dhe NATO-s. Meqënëse ndikimi rus në vendet e ish Bashkimit Sovjetik po rritet gjithnjë e më shumë me synimin e zgjerimit të mëtejshëm (ndërhyrja ruse në Moldavi, Gjeorgji, Ukrainë, Kazakistan, Siri etj), Polonia është pozicionuar si kundërshtar i fuqishëm i Rusisë së Putinit dhe po bëhet shtyllë e NATO-s në lindjen europiane. Varshava është imponuar si partner kyç i ShBA-ve në Europën Lindore. Mbështetja logjistike dhe ushtarake si dhe mbështetja shpirtgjërë humanitare për refugjatët urkaians gjatë agresionit rus në Ukrainë në vitin 2022, e kanë përforcuar pozitën polake brenda Bllokut Perëndimor. Angazhimi në luftën urkainase ka forcuar akoma më shumë dinjitetin e Polonisë. Varshava është bërë fuqi rajonale e Europës së Mesme dhe Lindore.
Kjo është e dukshme në inicimin e iniciativës së tre deteve – forum multilateral qëllimi i të cilit është të përparojë infrastrukturën e qarkullimit, energjetike, sigurinë dhe atë ekonomike të 13 shteteve mes detit Balltik, Deti të Zi dhe Detit Adriatik. Duke patur parasysh madhësinë e saj (Polonia ka 40 milionë banorë), fuqinë ekonomike dhe ndikimin politik, Polonia synon ta shfrytëzojë këtë iniciativë për forcimin e pozitës së saj ndërkombëtare si shtet antar brenda kësaj iniciative. Politikanët polakë pyeten shumë në lidhje me këtë iniciativë në institucionet ndërkombëtare. Pa një Poloni të fortë kufiri lindor BE dhe NATO-s nuk mund të qëndrojë, sikurse edhe Ukraina në luftën e saj kundër Rusisë. Për këtë fakt janë të vetëdijshëm politikbërësit amerikanë që janë mbrojtës të fortë të Iniciativës së tre deteve.
Fuqi ekonomike
Pas vendosjes së sistemit demokratik në fund të viteve 1990-të, ekonomia polake u transformua shpejt dhe me efikasitet nga ekonomia e planifikuar në atë të tregut. Në ndryshim mga shumica e shteteve europianolindore, Polonia evitoi vendosjen e kapitalizmit të egër dhe plaçkitjes nëpërmjet privatizimeve. Leslek Balcerowicz, ministri i parë jokomunist i financave, paraqiti “planin e terapisë së shokut“ i cili ishte i orientuar në tranzicionin e shpejtë dhe radikal të ekonomisë. U krijuan parakushtet për çudinë ekonomike polake e cila nisi në vitin 1990 dhe vazhdon ende edhe sot e kësaj dite. Tranzicioni u bazua në reformat strukturore, privatizimin, disiplinën fiskale dhe hapjen ndaj investimeve të huaja dhe integrimin në tregjet globale.
Çmimet e mallrave u çliruan nga kontrolli, gjë me të cilën kërkesa e tregut u bë faktori kyç për përcaktimin e çmimeve. Inflacioni i lartë u vendos nën kontroll me rritjen e pagave dhe zvoglimin e shpenzimeve shtetërore. U vendos një sistem i ri taksimi i cili nxiti sipërmarrjen dhe rriti të ardhurat buxhetore. Palonia tërhoqi investime të huaja, të cilat ishin kyçe për modernizimin e industrisë, hapjen e vendeve të reja të punës dhe transferimin e teknoligjive. Pas vitit 2004, kur Polonia u bë antare e Bashkimit Europian, investimet e huaja u rritën akoma më shumë. Investitorët e huaj i mundësuan gjithashtu Polonisë integrimin në zhinxhirët globalë të furnizmit në mënyrë të veçantë në sektorë të tillë ai ai i automobilëve, elektronikë sdhe mallrave të konsumit.
Ekonomia polake rritet më shpejt se vendet e pasura europiane. Prodhimi nominal i Brendshëm Bruto (PBB) nga viti 2000 deri në vitin 2010 është rritur mesatarisht 6-8 % në vit, ndërsa nga 2010 deri në vitin 2020 është rritur mesatarisht 5 përqind në vit. Polonia është bërë qendër e industrisë moderne siç është ajo e prodhimit të baterive të lutiumit (e dyta në botë pas Kinës), industrisë automobilistike, kimike, tekstile dhe industrisë ushqimore. Shumë modele automjtesh të njohur botërorë, sikurse janë Volkswageni, Fiati dhe Opeli, kanë uzinat e tyre në Poloni, gjë që ka bërë të mundur hapjen e vendeve të punës dhe përparimin teknologjik të vendit. Polonia është gjithashtu edhe prodhues kryesor në Europë për aparatet e përdorimit shtëpijak, pajisjeve elektrike dhe orendive shtëpijake, gjë e cila forcon akoma më shumë pozicionin e saj në tregun ndërkombëtar. Majde Polonia ka suficit tregtar me Gjermaninë.
Përveç industrive tradicionale, Polonia investon edhe në modernizimin e të gjithë sektorëve. Vendi ka njs sistem cilësor arsimor dhe renditet rregullisht më mirë se Gjermania, Franca apo Britania e Madhe në matematikë, teknologji dhe shkencat e makinerive. Për këtë nuk të çudit fakti se shumë kompani teknologjike ndrkombëtare, si Google. Microsoft dhe IBM, kanë qendrat e tyre zhvillimore në Poloni, gjë që kontribuon akoma më shumë më dinamikën e tregut lokal të punës. Një nga elementët më të rëndsishëm të rritjes ekonomike të Polonisë janë edhe investimet e mëdha në infrastrukturë. Polonia shfrytëzon fondet europiane për rrugët, hekurudhat, portet detare dhe ajrore të saj. Në periudhën nga viti 2014 deri në vitjn 2020, Polonia ka marrë pothuajse 86 miljardë euro nga fondet e BE-së, dhe një pjesë me rëndësi e këtyre mjeteve financiare është investuar pikërisht në infrastrukturë. Standarti i jetës në qytetet e mëdha polake si Varshava, Krakovi apo Vroclavi është pothuajse i ngjashëm me atë të Londrës apo Berlinit. Diaspora polake po kthehet në vend për shkak të përmirësimit të kushteve të jetesës, mundësive të shumta për punësim dhe shpenzimeve më të ulëta të jetës se në Europën Perëndimore.
Fuqi ushtarake
Fuqia ushtarake polake po përmirësohet si rezultat i ndarjeve gjithnjë e më të mëdha buxhetore për forcat e armatosura. Si shtet me një histori të gjatë luftërash, Polonia në shekullin e 21-të po punon intensivisht për modernizimin e forcave të saj të armatosura dhe sigurimin e zhvillimit të qëndrueshëm të mjeteve ushtarake. Pozicioni strategjik mes Europës Perëndimore dhe Rusisë dhe antarsimi në NATO e bëjnë Poloninë shtet kyç për sigurinë në BE. Në dhjetë vitet e fundit, në bashkëpunim me partnerët nga NATO-ja (në mënyrë të veçantë me ShBA-të) Polonia ka realizuar modernizimin e forcave të saj të armatosura për të forcuar kapacitetet mbrojtëse.
Qeveria e Partisë për Drejtësinë dhe të Drejtën (PDD) e cila ishte në pushtet në vitin 2015 deri në vitin 2023, ka inicuar furnizime të papara më parë të pajisjeve ushtarake, duke porositur me mijëra tanke, mortaja, avionë luftarakë, minahedhës dhe sisteme të reja të mbrojtjes antiajrore. Shumica e kontratave për furnizime është nënshkruar me ShBA-të dhe Korenë e Jugut. Furnizimi me avionë luftarakë F-35 në vitin 2020, përbën ndryshim strategjik për forcat ajrore polake sepse ky avion bashkëkohor i mundëson Polonisë përparësi strategjike në mbrojtjen ajrore. Furnizimi me tanke Abrams, forcon ushtrinë tokësore dhe rrit akoma më shumë kapacitetet mbrojtëse. Kontratat për dorëzimin janë nënshkruar në vitin 2021, dhe tanket e para filluan të vinin që atë vit. Sistemi antiajror Patriot, i cili u sigurua në vitin 2022, sëbashku me planet për zhvillimin në vend të kapaciteteve raketore, e bën mjaft të fortë mbrojtjen ajrore polake.
Në vitin e kaluar Plonia ka ndarë 4,12% të PBB-së së saj për mbrojtjen, gjë që përbën shifrën më të lartë në vendet e NATO-s. (ShBA-të shpenzojnë 3,38% të PBB-së për mbrojtjen) dhe më shumë se dyfishi i aleatëve që janë në shifrën 2%. Megjithëse qeveria e re që drejton Donald Tusku i partisë Platforma qytetare ka premtuar të rishikojë disa nga marrëveshjet ushtarake, ai ka vazhduar të investojë për ushtrinë. Qeveria aktuale planifikon të investojë 100 miljardë zlloti në fortifikimin e kufirit lindor të Polonisë, ndërsa kryeministri Tusk u ka bërë thirrje vendeve të tjera të BE-së të rritin shpenzimet e tyre për mbrojtjen.
E ardhmja është polake
Summa summarum, Republika e Polonisë është shembull i shtetit të sukseshëm dhe tregues i asaj sesi edhe duke qënë brenda BE-së dhe aleancës së NATO-s jo vetëm që mund të ruhet pavarësia dhe sovraniteti, por njëkohësisht edhe të bëhesh fuqi e rëndësishme europiane. Polonia nuk është Gjermania apo Franca së cilës statusi i fuqisë europiane i është siguruar, por gjithsesi, nëpërmjet politikave të menduara mirë dhe efikase, arrihet gjithçka në planin vendor dhe ndërkombëtar. Kjo natyrisht, i pengon shumë politikanët gjermanë dhe francezë të cilët mendojnë se lokomotivën e BE-së duhet ta tërheqin Berlini dhe Parisi. Por, Varshava është imponuar si faktor i cili është e pamundur të injorohet.
Marrëdhëniet e shkëlqyera me ShBA-të e forcojnë akoma më shumë pozitën e Polonisë në BE dhe në NATO. Presidenca e Donald Trumpit mund ta forcojë akoma më shumë pozitën polake sepse Trumpi promovon pavarësinë dhe qëndrueshmërinë e shtetit në arenën ndërkombëtare dhe veprimin sipas rregullave të NATO-s mbi shpenzimin 2% për mbrojtjen. Polonia i përmbush të dy këta kritere dhe ka një të ardhme të shkëlqyer në vitet që vinë.
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://actualitica.com/politika/poljska-nova-mocna-europska-politicka-gospodarska-i-vojna-sila/
