Udhëheqësit e Bashkimit Evropian janë mbledhur në Qipro për një samit informal që do të nisë një proces të brendshëm për të vendosur një klauzolë ndihme të ndërsjellë që një ditë mund të zëvendësojë Artikullin 5 të NATO-s, nëse Shtetet e Bashkuara tërhiqen nga aleanca, diçka që Presidenti Donald Trump e ka kërcënuar vazhdimisht.
Pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia, lufta në Lindjen e Mesme, përkeqësimi i krizës energjitike dhe fati i buxhetit afatgjatë të BE-së do të jenë gjithashtu në tryezë. Megjithatë, nuk do të merren vendime të enjten ose të premten për shkak të natyrës informale të takimit.
Si mbajtëse e presidencës së rradhës së Këshillit të BE-së, Qiproja do të shërbejë si pritëse.
Takimi do të ketë një mungesë të dukshme: Viktor Orbán, anëtari më jetëgjatë i Këshillit Evropian, i cili u mund thellë në zgjedhjet hungareze në fillim të këtij muaji, duke i dhënë fund mandatit të tij 16-vjeçar si kryeministër.
Orbán, i cili do të largohet nga detyra muajin e ardhshëm, ka vendosur të mos marrë pjesë në atë që do të kishte qenë samiti i tij i fundit. Zyra e tij thotë se kjo është për shkak të dorëzimit të pushtetit.
Shumica e udhëheqësve të BE-së mezi presin të kthejnë faqen e epokës së Orbán-it, e cila është karakterizuar nga përçarje, pengesa dhe kundërshtime pothuajse të vazhdueshme. Përdorimi famëkeq i fuqisë së vetos nga kryeministri hungarez për të bllokuar veprimet e BE-së i zemëroi krerët e shteteve dhe qeverive dhe, nganjëherë, e la bllokun të paralizuar në momente kritike.
Dy nga vetot e tij të pazgjidhura, mbi kredinë prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën dhe paketën e 20-të të sanksioneve kundër Rusisë, u hoqën më herët të enjten pas rifillimit të rrjedhave të naftës ruse përmes tubacionit Druzhba të epokës sovjetike.
Megjithatë, të tjerë mbeten aktivë, veçanërisht në procesin e pranimit të Ukrainës në BE.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy, i cili u përplas ashpër me Orbán, do të marrë pjesë në darkën e udhëheqësve në Ayia Napa të enjten në mbrëmje për të argumentuar në favor të ofertës së vendit të tij për anëtarësim, e cila shihet si një garanci sigurie pas luftës.
Edhe pse Orbán ishte kritiku kryesor i pranimit të Ukrainës, vendet e tjera ngurrojnë të bëjnë përparim të konsiderueshëm në zgjerimin e BE-së, një temë përçarëse midis votuesve. Një propozim inovativ për të përshpejtuar procesin e Kievit përmes një metodologjie “të përmbysur” u refuzua me vendosmëri, me shtetet anëtare që kërkuan alternativa të besueshme në vend të kësaj.
Ukraina dëshiron, të paktën, të zhbllokojë grupet tematike të negociatave.
“Pa dyshim, ky proces kërkon, siç thonë në Evropë, unanimitet, në mënyrë që të dëgjohen të gjitha zërat e Evropës. Mendoj se në të ardhmen e afërt, javë (dhe) muaj, do të shohim se si do të shkojnë gjërat, si do të bashkohen partnerët”, tha Zelenskyy të mërkurën.
“Ne gjithashtu shpresojmë dhe besojmë shumë se kjo çështje do të zgjidhet.”
Një tjetër çështje e lartë në axhendë do të jetë lufta në Lindjen e Mesme dhe mbyllja e Ngushticës së Hormuzit, ku Irani dhe Shtetet e Bashkuara kanë vendosur bllokada të dyfishta. Evropianët kanë propozuar krijimin e një force shumëkombëshe për të shoqëruar anijet tregtare dhe për të çminuar rrugën e ngushtë ujore, por plani është ende në një fazë shumë të hershme dhe mund të mos ndodhë kurrë.
Çrregullimi në Hormuz ka bërë që çmimet e energjisë të rriten në të gjithë Evropën, duke shkaktuar frikë nga mungesat, varfëria dhe rënia ekonomike. Udhëheqësit do të diskutojnë një sërë masash të reja të zbuluara nga Komisioni Evropian në fillim të kësaj jave, të tilla si skemat sociale, uljet e taksave, investimet në rrjete dhe subvencionet për teknologjitë e pastra.
Duke u bazuar në përvojën e krizës energjetike të vitit 2022, e cila rriti në mënyrë drastike nivelet e borxhit publik, Komisioni po u bën thirrje qeverive të shteteve anëtare të ofrojnë lehtësim të synuar dhe të përkohshëm që mund të hiqet shpejt kur çmimet të fillojnë të ulen.
Një mbrojtje e ngjashme me atë të NATO-s?
Presidenti i Qipros, Nikos Christodoulides, dëshiron ta përdorë samitin për të filluar një reflektim të thelluar mbi Nenin 42.7 të traktateve të BE-së, i cili detyron ndihmën e ndërsjellë në rast të një agresioni të armatosur kundër një shteti anëtar.
Është përdorur vetëm një herë: nga Franca në vitin 2015.
Qiproja është një nga vendet e pakta të BE-së që nuk i përket NATO-s dhe për këtë arsye nuk mund të përfitojë nga Neni 5 i aleancës. Pyetja e vështirë lindi në ditët e para të luftës së Iranit kur një dron Shahed goditi një bazë ushtarake britanike në ishull.
“Ne kemi Nenin 42.7 dhe nuk e dimë se çfarë do të ndodhë nëse një shtet anëtar e aktivizon këtë artikull,” i tha Christodoulides AP-së përpara samitit.
Një zyrtar i lartë i BE-së tha se ideja është që udhëheqësit të debatojnë lirisht Nenin 42.7, përputhshmërinë e tij me NATO-n dhe dimensionin e tij praktik. Traktatet e BE-së e lënë derën hapur për lloje të ndryshme ndihme, nga ato ekonomike dhe diplomatike deri te ato ushtarake.
Ndërsa janë në Nikozi, udhëheqësit do të trajtojnë gjithashtu formën e ardhshme të buxhetit afatgjatë të BE-së, me Komisionin që propozon 2 trilionë euro për një periudhë shtatëvjeçare që mbulon vitet 2028 deri në 2034. Shumica e vendeve të BE-së janë të prirura të ulin shifrën kryesore, por nuk bien dakord se cilat paketa duhet të reduktohen.
Qëllimi në Bruksel është të arrihet një marrëveshje për buxhetin e ri deri në fund të vitit, pasi viti 2027 do të shohë zgjedhje të rëndësishme në Francë, Itali, Spanjë dhe Poloni.
/Argumentum.al
